Maandag 21/06/2021

De nieuwe Raspoetin

Wie is Roman Abramovitsj? Het is de vraag die politiek Rusland al een paar weken bezighoudt. Abramovitsj is zo mysterieus dat kranten en televisie geen foto van hem konden vinden; een schandaalblad loofde zelfs een beloning uit voor de eerste foto van Abramovitsj. Want het is hem, en niet langer de beruchte Boris Berezovski, die het predikaat van de 'hedendaagse Raspoetin' wordt toegeschreven: de man achter Jeltsin, zoals Raspoetin de man achter de tsaar was.

Suzanna Jansen in Moskou

De macht in Rusland zetelt niet meer in het Kremlin. De eeuwenoude vesting is gereduceerd tot een decor, want de echte macht, die van de inner circle, bevindt zich dicht bij de president. Meestal in een van zijn buitenhuizen bij Moskou, soms in Sotsji aan de Zwarte Zee. Directe toegang tot Boris Jeltsin heeft bijna niemand. En maar weinigen kunnen zonder tussenkomst terecht bij zijn vertrouwelingen. De kleine kring die de verzwakte president overeind houdt, heet in de volksmond het 'Familie Politbureau', of kortweg: 'De Familie'.

Als er beslissingen vallen, is het belangrijk om in de buurt te zijn. Toen het presidentiële hof tijdens de kabinetsformatie plotseling naar Sotsji verhuisde, vloog de nieuwe premier Sergej Stepasjin bijna dagelijks naar het vakantieoord met zijn verlanglijstje met ministers, maar tot een privé-onderhoud met Jeltsin kwam het niet. Al snel werd duidelijk dat iemand anders dan de eerste minister de posten verdeelde. Bij elk gesprek verscheen de hem opgedrongen 'tweede man' als een waakhond naast Stepasjin. De ex-spoorwegminister Nikolaj Aksjonenko, benoemd tot eerste vice-premier, sprak de president wél onder vier ogen en kreeg steeds meer zijn zin.

Wie trekt er in Rusland eigenlijk aan de touwtjes?, vroeg iedereen zich af. "Boris Berezovski zit hierachter", riep de communistische parlementsvoorzitter Gennadi Zjelezjnjov, doelend op de invloedrijke oligarch. Aksjonenko was immers "een Berezovksi-man", via diens rechterhand Abramovitsj. Tv-zender NTV schatte het anders in. Het nieuwsprogramma Segodnja toonde de machtigsten van het land met vijf foto's van De Familie op een rijtje, of liever: vier foto's en een duister silhouet. De foto's waren bekenden. Aan de top van de piramide: Jeltsins lievelingsdochter Tatjana Djatsjenko, de 39-jarige wiskundige en imagoadviseur van haar vader. Daaronder: Valentin Joemasjev, ex-stafchef en auteur van Jeltsins memoires, die op goede voet staat met de miljardair Boris Berezovski; Aleksander Volosjin, Jeltsins huidige stafchef, ooit Joemasjevs assistent en betrokken bij Berezovski's autoconcern. Tot slot: de intrigant Boris Berezovski zelf, die eerder werd omschreven als de 'hedendaagse Raspoetin'.

Maar de vijfde, het silhouet, was zo mysterieus dat NTV geen foto van hem had. Het schandaalblad Versija loofde zelfs een prijs uit voor foto's. Want juist deze man is volgens NTV de machtigste, de 'nieuwste Raspoetin', die Berezovski naar de achtergrond zou duwen. Sinds de naam is gevallen maakt de voltallige Russische pers jacht op hem. Wie is deze Roman Abramovitsj?

Het portret van de raadselachtige man wordt steeds iets meer ingekleurd. "Abramovitsj heeft zelfstandig toegang tot Jeltsins dochter Tatjana", weet het liberale blad Kommersant. Afgelopen winter had de 33-jarige zakenman op de heuvels buiten Moskou met haar geskied. Volgens de krant staat er op zijn bureau bij de oliegigant Sibneft een foto van hem en 'Tanja', haar naam voor intimi. Het weekblad Ogonjok waarschuwt voor Abramovitsj, een selfmade man die "een meester is in het vinden van iemands zwakke plek". Zijn eerste echte geld zou hij in 1992 hebben verdiend door de 55 dieseltanks die hij voor een Noord-Russische olieraffinaderij naar Moskou moest brengen, in de plaats daarvan aan Letland door te verkopen. Abramovitsj is "een van de mannen achter Sibneft", zo meldt de website van het bedrijf, maar in welke hoedanigheid, dat wil niemand vertellen. In februari nog kwam het concern, dat ook met Berezovski in verband wordt gebracht, in het nieuws omdat het systematisch de Jeltsins zou afluisteren. De antiterreurbrigade had banden gevonden waar 'Tanja' op stond, maar niemand hoorde er ooit meer van.

Dat Roman Abramovitsj publiciteit mijdt, zegt Kommersant, maakt hem uiterst geschikt voor de positie van 'kassier van De Familie' die hij zou bekleden. Korzjakov, de lijfwacht die Jeltsin in 1996 op aandringen van Tanja ontsloeg, beweert dat Abramovitsj een huis voor haar heeft gekocht en al haar rekeningen betaalt.

Diezelfde Korzjakov beschrijft Tanja's andere favoriet, de jongensachtige Valentin Joemasjev, als geldloper: elke maand brengt hij een papieren zak met 16.000 dollar erin naar de Jeltsins. Dat zou de rente zijn van het voorschot van drie miljoen dollar voor Jeltsins memoires. De uitgever, Belka Trading Corporation, is een onderneming van Aleksej Djatsjenko, Tanja's echtgenoot.

De energiek ogende Tanja kwam zelf in 1996 op het politieke podium. Aanvankelijk hielp ze haar vader bij zijn verkiezingscampagne: ze kamde zijn haar en verbood zijn lijfwachten gangsterachtige zonnebrillen te dragen. Toen hij na een hartinfarct maanden in het ziekenhuis lag, ging het verhaal dat zij besliste welke papieren haar vader onder ogen kreeg. Ze zou een relatie met de toenmalige stafchef Anatoly Tsjoebais hebben en samen met hem het land besturen.

Op de foto van Roman Abramovitsj die uiteindelijk toch verscheen, staat het soort man dat in de Moskouse metro voortdurend aangehouden zou worden op verdenking van terrorisme: vierkant hoofd, ringbaardje, en een bikkelharde blik die zegt: blijf van me af.

Al houdt hij zich nog steeds verborgen, hij is inmiddels een publiek personage. "Roman Abramovitsj is de sleutelfiguur in Jeltsins entourage geworden", zei de invloedrijke NTV-presentator Jevgenij Kiseljov in het politieke programma Itogi. "Het Kremlin rekent op hem voor het vergaren van de nodige financiële middelen om de presidentsverkiezingen te beïnvloeden, opdat de volgende president de persoonlijke veiligheid van Jeltsin en de Familie garandeert."

Kiseljovs felheid verried dat NTV eigendom is van concurrent-oligarch Goesinski, die blijkbaar zelf in de factiestrijd had verloren. Maar 'de man van Abramovitsj', eerste vice-premier Aksjonenko, was er inderdaad in geslaagd zeggenschap te krijgen over de lucratiefste ministeries.

Kiseljov: "Nog nooit heeft de presidentiële kring zo openlijk en zo cynisch zijn eigen mensen in de regering geduwd." Hardop vroeg hij zich af of de president nog wel in staat is om beslissingen te nemen: heeft Jeltsin controle over zijn vertrouwelingen, of controleren zij hem? Speculatie of niet, De Familie moet aan de toekomst denken. Over minder dan een jaar loopt Jeltsins laatste termijn af en geen familiebedrijf liquideert zichzelf vrijwillig. Tegenstanders staan te trappelen om de president en zijn naasten voor het gerecht te dagen. Het hof bundelt zijn krachten en zoekt een uitweg. De opties zijn beperkt: uitstel van de verkiezingen of een goedgezinde opvolger.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234