Zaterdag 07/12/2019

De nieuwe Franse mode in de burgerrechten

Ian Buruma heeft bezwaar tegen het boerkaverbod. Hij is de auteur van Moord in Amsterdam: de moord op Theo van Gogh en de grenzen van tolerantie. Hij is een Nederlands professor democratie, mensenrechten en journalistiek aan Bard College in New York. Zijn jongste boek is de roman The China Lover. Er is zowel een principieel als een praktisch bezwaar tegen het geplande boerkaverbod in Frankrijk (DM 10/2), schrijft Buruma. "Ik denk dat de socialisten gelijk hebben."

Eerst bannen de Zwitsers minaretten. Nu wil het Franse parlement de boerka verbieden, het alles verhullende gewaad dat vrouwen in orthodoxe Arabische landen op openbare plaatsen dragen en dat nu door sommige orthodoxe niet-Arabische vrouwen wordt overgenomen.

De hijab, de hoofddoek van sommige moslimvrouwen, is op Franse openbare scholen al verboden, net als elk "opvallend" vertoon van religieuze symbolen. Maar veel boerka"s zijn er in Frankrijk niet te zien. Het land telt bijna 6 miljoen moslims, van wie bijna niemand uit een land komt waar de boerka een traditie is. Ongeveer 1.900 vrouwen dragen het ding.

De reden waarom Franse parlementsleden, van communisten tot conservatieven, het verbod steunen, is een algemene consensus dat de boerka indruist tegen "de waarden van de republiek". Frankrijk heeft immigranten al het burgerschap geweigerd omdat ze hun gezicht bedekten. Feministen, ook met islamitische achtergrond, staan achter het verbod, omdat ze de gewoonte als vernederend beschouwen. Een communistisch parlementslid, André Gerin, heeft gewaarschuwd dat "achter de sluier terrorisme en extremisme schuilgaan".

In feite weigeren alleen de socialisten om voor de parlementaire resolutie te stemmen. Zij zien de boerka evenmin zitten, maar vinden een wet niet de beste manier om hem te bestrijden. Ik denk dat de socialisten gelijk hebben. Los van het feit dat de Franse regering wel ander katten te geselen heeft dan de kleding van een kleine groep vrouwen, is er nog het punt van de persoonlijke vrijheid.

Het is best mogelijk dat sommige vrouwen door hun familie of hun omgeving onder druk worden gezet om zich te bedekken. Hetzelfde geldt voor orthodoxe Joodse vrouwen, die hun hoofd moeten scheren en een pruik dragen wanneer ze trouwen. Het is niet meteen duidelijk waarom Joodse of sommige extreme vormen van christelijke orthodoxie beter met de waarden van de republiek te verzoenen zouden zijn dan het islamitische salafisme. Maar natuurlijk zou geen enkele vrouw ooit gedwongen mogen worden om zich te bedekken.

Maar mag je iemand dwingen om zich niet te bedekken? Een Franse vrouw die volledig uit eigen wil voor de boerka heeft gekozen, protesteerde: "Frankrijk wordt verondersteld een vrij land te zijn. Vrouwen hebben tegenwoordig het recht hun kleren uit te trekken maar niet om ze aan te trekken."

Sommige moslims, ook geestelijken, houden vol dat het bedekken van het gezicht van vrouwen geen echte islamitische traditie is. De Egyptische imam Sheikh Mohammed Tantawi wil gezichtssluiers in Egyptische scholen verbieden. Maar dat is nog geen reden waarom Franse vrouwen niet in boerka een postkantoor, een bank, een school of een andere openbare plaats zouden mogen betreden. De Franse regering hoort zich niet bezig te houden met interpretaties van de islamitische traditie.

Je kunt stellen dat overheden wetten moeten afdwingen en geen waarden. Maar hoewel de meeste democratieën minder dan de Franse republiek geneigd zijn hun burgers "nationale waarden" op te leggen, kun je de wet nooit helemaal losmaken van gedeelde waarden. Het feit dat Europeanen met maar één partner kunnen trouwen, is zowel een wettelijke als een culturele norm. En opvattingen over discriminatie op basis van seksuele voorkeur, geslacht en ras worden ook in wetten weerspiegeld.
Er bestaat natuurlijk altijd een delicate balans tussen algemeen gedeelde opvattingen en individuele vrijheden. Sommige mensen zullen homoseksualiteit nog altijd veroordelen, maar weinig Europeanen zouden het illegaal willen maken.

In het algemeen zou men individuele praktijken die anderen niet schaden moeten toelaten, ook al vinden vele mensen ze hatelijk. Misschien is het niet wenselijk dat mensen in openbare functies, zoals rechters, leerkrachten of politievrouwen, hun gezicht bedekken. Maar je kunt voor bepaalde beroepen kledingregels verplichten zonder een type van kleding voor iedereen te verbieden. Rechters en leerkrachten dragen tenslotte ook geen bikini op het werk.

Er is nog een andere reden waarom een boerkaverbod geen goed idee is. Als we immigranten echt in de westerse maatschappij willen integreren, dan moeten we hen aanmoedigen om deel te nemen aan het openbare leven. Een verbod op de boerka zou die kleine minderheid van vrouwen dwingen om thuis te blijven, zodat ze voor hun contact met de buitenwereld nog afhankelijker zijn van hun mannen.

Wat dan gedaan met praktijken die tegen de vrijheid in gaan, verondersteld dat we ze niet verbieden? Soms is helemaal niets doen het beste. Waarden tolereren die je niet deelt, is de prijs die je voor een pluralistische samenleving betaalt.

Goed onderwijs voor alle burgers zou kunnen helpen om de voedingsbodem voor conflicten te verminderen. Gevoel voor humor zou dat ook doen. Die humor hoeft niet vijandig te zijn, zoals in de Deense spotprenten. Een van de grappigste spotjes van het moment maakt reclame voor een Duits lingeriemerk. Het toont een mooie naakte vrouw die voor haar spiegel poseert, genietend een sexy zwart broekje en zwarte nylons met jarretelles aantrekt, en het dan met een zwarte boerka bedekt. Als ze uit het venster kijkt, zien we alleen haar mooie, met mascara opgemaakte ogen. De tagline? "Iedereen sexy, overal."

De reclame is niet alleen leuk en goed gemaakt, maar klopt volgens wat ik in het Midden-Oosten heb gezien ook met de realiteit. Het is denkbaar dat een vrouw in een boerka een extremistische of terroristische agenda heeft, zoals het Franse communistische kamerlid vermoedt. Maar een man in jeans of een vrouw in een mantelpakje kan die ook hebben. Soms vergeten we dat de gemiddelde persoon in een boerka ook gewoon een vrouw is.

 Natuurlijk zou geen enkele vrouw ooit gedwongen mogen worden om zich te bedekken. Maar mag je iemand dwingen om zich niet te bedekken?  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234