Zaterdag 24/10/2020

ColumnHugo Camps

De nieuwe boeman is zelfcensuur

Dissidentie mag ook. Onder die vlag vaart Hugo Camps op donderdag.

De heftigste emoties na de slachtpartij op Charlie Hebdo zijn na vijf jaar weggevloeid. De golf van solidariteit leidt bijna een ondergronds bestaan. De oplage van het blad laat geen exuberante acties meer toe, maar de strijd tegen religieus fanatisme en racisme wordt onverminderd voortgezet. De profeet Mohammed met een bomgordel hoort binnen de ruimte van Christus aan het kruis, zij het dat de een dader is en de ander slachtoffer. Maar au fond is het een perversie van hetzelfde absolutisme.

Er zijn boeken geschreven over de vrijheid van meningsuiting, films gemaakt, leerstoelen geïnstalleerd. Aan het wezen van humor en satire in de journalistiek is niets veranderd. Het blijven fragiele experimenten die permanent aan de meetlat van de goede smaak worden gelegd. En dan nog ontstaat er een morele richtingenstrijd.

De nieuwe boeman is zelfcensuur.

Er wordt beduusd geslalomd rond vrijwillig gesnoerde monden. Cartoonisten worden aangemoedigd humor en satire de vrije loop te laten, maar het blijft vooral een platonische bezwering. Tegelijkertijd heet het dat zonder enige zelfcensuur de beschaving niet overeind te houden is. Je kan niet om het even waar en om het even wanneer alles zeggen. Dat is geen nederlaag van de vrije meningsuiting, dat is sociaal pragmatisme van fatsoen. Spotprenten over religieus fundamentalisme en politieke ontsporingen horen niet tot de beperkende terughoudendheid van journalisten en cartoonisten. Zij pretenderen immers de legitimatie van een nieuwe morele en misschien wel existentiële orde, te paard en te zwaard. Het Vaticaan en de garage-islam zijn minder openhartig. Hun toegestane vrijheid van afvalligheid is overleving.

Bagger

De grootste bedreiging van de vrije meningsuiting zijn inmiddels de sociale media. De bagger die zij dagelijks in hun onmetelijke vrijheid rondstrooien, blokkeert elk decent debat. Zij ontlopen juist meningen en nuances in hun roddel en autoritaire afrekeningen. Inspraak en tegenspraak zijn een fictie. Het recht van spreken vergaat hen doordat geviseerde machthebbers handlangers zijn geworden. Samen voedstervader van nepnieuws. De onbeperktheid van vrije meningsuiting wordt dan een modderbrij van leugens en vooroordelen. Nergens is er minder vrijheid van meningsuiting dan op de sociale media. Helaas zijn politici nu zelf geprogrammeerd naar hetze en sensatie.

Er is niets mis met redelijke zelfcensuur, zolang het de mature samenleving dient in het vrijwaren van aberraties. Dat proces voltrekt zich niet in de handen van een journalist of cartoonist, maar in de stille strijd tegen georganiseerde karaktermoord, roddel en nepnieuws. De sociale media doen er toe, maar hun overkill is niet iets om trots op te zijn. Het blijft vooral een lawine van afval.

Dat was niet de inzet van Charlie Hebdo. Het satirische blad had geen willekeurige agenda en fulmineerde niet à la carte. Het streed voor tolerantie in de foulée van de verlichting. Er zat structuur in de verontwaardiging. De bedoeling was de heersers van de duisternis te ontmaskeren. Een emancipatiebeweging dus. Een beetje zoals de strijd tegen het ijsschotsspringen van zogenaamde klimaatgoeroes. Maar daar hadden de fundamentalistische boosdoeners naam en toenaam. Dat maakte de vrijheid van meningsuiting automatisch persoonlijker. En grimmiger. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234