Dinsdag 15/06/2021

De niet zo almachtige Di Rupo

De macht van Di Rupo om in te grijpen steunt op zijn persoonlijke contacten binnen de federatie en het werk achter de schermen, (nog) niet op de structuren

Fabian Lefevere

maakt de politieke tussenstand van de week op

Elio di Rupo botst dezer dagen op de grenzen van zijn macht, ook al strookt dat niet met het cliché van de almachtige PS-voorzitter dat nog altijd leeft in Vlaanderen. De strijd voor propere handen die hij aangaat met de machtige PS van Charleroi maakt of kraakt zijn carrière. Maar om dan meteen te besluiten dat Di Rupo gaat kraken? Nee dus. Als Di Rupo zegt hypersereen te zijn, zou dat wel eens kunnen kloppen. Dit is een unieke kans om schoon schip te maken.

De clichés over Wallonië en dan haast per definitie de PS zijn hardnekkig. Voor een stuk kloppen ze ook: de PS is door haar electorale almacht haast synoniem met lokaal besturen. In de praktijk betekent dat dat kleine potentaatjes niet altijd met even veel respect voor de rechtsregels hun eigen baronie bestieren. Een sprekend voorbeeld: alleen al in het arrondissement Charleroi levert de PS in twaalf van de veertien gemeenten een absolute meerderheid.

Nu zul je weinig PS'ers horen beweren dat ze straks minder stemmen willen halen - dat zou al te hypocriet zijn. Maar de top van de partij is de clichés wel al lang voorbij. Zeker daar rijpt al jaren het besef dat de electorale sterkte in zekere zin een zwakte is. Philippe Busquin, toen hij in 1992 voorzitter van de partij werd, zei het al: hij wenste een ouverture.

Zijn Bergense poulain Elio Di Rupo trok die lijn gewoon door. Hij haalde bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2000 een klinkende overwinning, maar vulde zijn absolute meerderheid aan met de MR. En die ene MR-schepen kreeg niet zomaar wat peanuts toegeworpen. Hij kreeg het departement Financiën. Een uitstekende garantie tegen gesjoemel en niet zomaar een pottenkijker, meent Di Rupo.

Hij is ook de eerste PS-voorzitter die wat armslag heeft om er een vernieuwingsoperatie door te drukken. Dat is vooralsnog niet zo verregaand als misschien het geval zou moeten zijn. De federaties beslissen nog altijd wat ze zelf doen en het is tekenend dat ze systematisch weigeren een liaisonofficier naar de Keizerlaan te sturen. Maar de situatie is ooit veel bedroevender geweest. Di Rupo is namelijk pas de eerste voorzitter die aan het roer kwam na een stemming onder de leden, terwijl zijn voorgangers nog door de almachtige federaties verkozen werden.

En dat scheelt. Di Rupo kan als eerste zijn (relatieve) onafhankelijkheid gebruiken om wat zaken in beweging te zetten. Het dient gezegd: hij snijdt daarbij ook in het vlees van zijn eigen partij. Twee jaar lang bereidde hij de recentelijk afgeronde hervorming van de intercommunales voor: 50 procent minder intercommunales, 60 procent minder mandaten, en dus evenveel minder mogelijkheden tot gesjoemel. Opmerkelijk is dat de Franstalige media bol stonden van die vernieuwingsoperatie, terwijl de Vlaamse er amper een letter over schreven.

Ook dat is klassiek: de niet altijd even correcte beeldvorming aan deze zijde van de taalgrens. De Vlaamse partijen hadden de voorbije jaren de mond vol van vernieuwing en trokken niet zelden onder een andere merknaam de politieke markt op. Maar het was wel de PS die - met de VLD - een van de indrukwekkender vernieuwingsoperaties uit de recente politieke geschiedenis van België op poten zette. En wat meer is: Verhofstadt deed het met de VLD uit noodzaak. De liberalen zaten toen in de oppositie. De PS deed en doet het vanuit een comfortabele machtspositie.

Maar die operatie is dus verre van afgewerkt, zoveel mag blijken uit de schandalensfeer die de voorbije twee weken Charleroi teisterde. Nog altijd is de almacht van de federaties niet gebroken. Di Rupo mag dan wel de kop eisen van sjoemelende deputés, als puntje bij paaltje komt is het de federatie die beslist of hij die kop ook krijgt. En Jean-Claude Van Cauwenberghe, de onbetwiste nummer één in Charleroi, lijkt vooralsnog niet geneigd zijn oude vrienden uit te leveren. De macht van Di Rupo om in te grijpen steunt op zijn persoonlijke contacten binnen de federatie en het werk achter de schermen, niet op de structuren.

Misschien kan Di Rupo voor zijn hervormingsoperatie te rade gaan bij zijn Vlaamse collega's van de sp.a, die onder voorzitter Tobback een stevige hervormingsoperatie doorvoerden. Tobback slaagde er toen in de macht van de federaties te breken. In de debatten binnen de partij bleek immers keer op keer dat de grote federaties - Antwerpen op de eerste plaats, maar ook Gent en Limburg - te zwaar doorwogen. Tobback loste dat op door de beslissingen aan de afdelingen over te laten en zo het veld te spreiden.

Dat had en heeft ook nadelen, zoals daar zijn: de almacht van de partijtop en de voorzitter. Maar Tobback noch zijn opvolgers noch Di Rupo zijn er de man naar om daarover te struikelen. Per slot van rekening neemt Di Rupo nu al de niet onaardige cumul van PS-voorzitter en Waals minister-president voor zijn rekening. Als de partij meestapt in de schonehandenretoriek van Di Rupo en bij uitbreiding de macht van de federaties breekt, gunt ze hem een almacht die tot nog toe geen enkele partijvoorzitter bezat. En rekenen op de goede intenties van die voorzitter houdt altijd een democratisch gevaar in.

Maar goed, dat zijn op dit ogenblik zorgen voor later. Nu tellen voor de PS de schandalen, en de mogelijke repercussies die die kunnen hebben op lokale verkiezingen. Met zijn demarches achter de schermen boekte Di Rupo de voorbije dagen een belangrijk succes, namelijk de beslissing van Jacques Van Gompel om zijn mandaat ter beschikking van de partijtop te stellen.

Dat is een voorbeeld van de schone handen waar Di Rupo zo naar streeft. Hier heb je een burgemeester die zelf niets mispeuterd heeft - niet hij maar zijn kabinetschef is gearresteerd - maar die toch terugtreedt. Het is zelfs niet denkbeeldig dat er een een-tweetje is opgezet tussen partijtop en Van Gompel. Van Gompel bezigde alvast dezelfde retoriek als Di Rupo. Samengevat: de affaires zijn geen zaak van Charleroi, ze stralen af op de PS en de hele politiek.

De manier waarop Di Rupo zijn sympathie uitdrukte voor Van Gompel en stelde dat hij uitstekend geschikt is om een stad als Charleroi te besturen, laat vermoeden dat de burgemeester straks door de grote poort terugkeert naar het gemeentehuis van Charleroi. Hij mag dan wel een oude vriend zijn van Van Cauwenberghe, meer en meer het symbool voor alles wat fout gaat in de PS, een Van Gompel met opgefrist imago kan de motor achter de vernieuwing in Charleroi worden, met een jonge garde in zijn kielzog. Grote winnaar? Elio Di Rupo. En exit Van Cauwenberghe.

Di Rupo kan maar beter haast maken, al hoeft hij daar niet aan herinnerd te worden. Vooralsnog lijken de strubbelingen binnen de PS geen effecten te hebben op het werk van de federale regering, zelfs het zo cruciale Marshallplan van de Waalse regering loopt nog geen vertraging op. Maar zijn coalitiepartners kijken wel met argusogen toe. Bovendien staan straks de gemeenteraadsverkiezingen op de agenda en iedereen zal uitkijken naar de score van extreem rechts. Di Rupo is er altijd van overtuigd geweest dat extreem rechts niet het monopolie van Vlaanderen is, maar hij zal ook de geschiedenis niet willen ingaan als de man onder wiens bewind extreem rechts ook in Wallonië een dijkbreuk forceerde.

> Fabian Lefevere is politiek redacteur bij deze krant

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234