Zaterdag 17/08/2019

DE Nederlandse VVD staat voor harde richtingenstrijd met grimmige kandidaat-lijsttrekker Rita verdonk

Louis Tobback: 'Na de gemeenteraadsverkiezingen breekt voor de VLD het moment van de waarheid aan'

Ook Nederlandse liberalen hebben een Jean-Marie Dedecker

Rita Verdonk, de Nederlandse minister voor Vreemdelingenzaken, zit pas drie jaar in de politiek. Maar met haar harde standpunten maakt ze in het Nederland na Fortuyn zo'n opmars dat ze zich inmiddels sterk genoeg voelt om een gooi te doen naar het lijsttrekkerschap van haar partij, de liberale VVD. De andere ernstige kandidaat is Marc Rutte, een naar VVD-normen linkse rakker en volgens sommigen in zijn partij 'het broertje van Wouter Bos'. Linkse en rechtse liberalen riskeren een broederstrijd die niet zo anders is van wat in de VLD dreigt te gebeuren als de verkiezingsuitslag tegenvalt.

Brussel

Eigen berichtgeving

Fabian Lefevere

Het imago van Verdonk is dat van een harde tante en ze koketteert daar ook graag zelf mee. Net na haar kandidatuurstelling was het eerste wat ze zei dat zij tenminste het voordeel van de duidelijkheid heeft, in tegenstelling dus tot Marc Rutte, de staatssecretaris voor Onderwijs. Rutte reageerde meteen dat Verdonk met modder gooide en net zo snel werd het meningsverschil bijgelegd. "Ik mag Marc Rutte erg graag", zalfde Verdonk en er werd afgesproken om voortaan enkel nog over de inhoud te praten. Maar de toon was duidelijk gezet.

In de Nederlandse media wordt nu al gesproken van een door velen "gevreesde richtingenstrijd" binnen de VVD. Marc Rutte mag dan wel jarenlang de rechterhand geweest zijn van de opgestapte fractieleider Jozias Van Aartsen - niet wat je noemt een zacht eitje -, hij heeft desondanks toch een wat aardiger profiel. Dat van een "sociaalliberaal" zelfs, zoals hij wordt genoemd door Gerrit Voerman, directeur van het Documentatiecentrum voor Politieke Partijen van de Groningse universiteit. "Hij is de man die iedereen wat dichter bij de PvdA situeert, of zelfs D'66. Zeg maar links." Parlementsvoorzitter Weisglas vergeleek hem zowaar met Wouter Bos. En voor de duidelijkheid: dat was niet als compliment bedoeld.

De tegenstelling is niet zo simpel, uiteraard. Verdonk meldde tot veler verrassing in zee te willen met de PvdA voor een volgende coalitie, terwijl Rutte dat weer uitsluit en ook al eens met een hard standpunt over asiel en migratie durft uit te pakken. "Dat is niet wat hij in zijn binnenste denkt", zegt Voerman. Maar beiden willen nu eenmaal de hele VVD bestrijken. Er zal zich hoe dan ook een scherpe strijd aftekenen die helemaal draait om de vraag hoe je het best je rechterflank afschermt. En dat is relatief nieuw binnen de VVD. Bij gebrek aan een Nederlandse tegenhanger voor Vlaams Belang was die vraag nooit echt relevant en ging het altijd meer om personen dan om meningen. Maar toen kwam Fortuyn en moet de VVD de volgende verkiezingen alweer afrekenen met een concurrent ter rechterzijde: ex-VVD'er Geert Wilders en de Rotterdamse politicus Marco Pastors, ook wel eens de echte opvolger van Fortuyn genoemd.

"Er bestaat best een scheur binnen de VVD", zegt Voerman. "Traditioneel bevond die zich op de typische liberale as: wat is de rol van de overheid. Nu is dat verplaatst naar de as van de migranten. Wie sociaaleconomisch links staat, kan zich op de Fortuynthema's rechts bevinden, zoals een Hirsi Ali. Of andersom, zoals een Hans Wiegel. De VVD zoekt nog naar een duidelijke opstelling, en dat moet ook want die thema's liggen uitermate gevoelig binnen het electoraat." Kiezen voor een Verdonk betekent afschuiven naar rechts. "Maar mensen als ex-partijleider Hans Dijkstal, zeg maar de sociaalliberalen, zullen dat niet zo makkelijk laten gebeuren. Daar zit wel een risico in."

De discussie roept onwillekeurig associaties op met de situatie hier te lande, de VLD, het potentieel verscheurende debat over inburgering, het cordon sanitaire en de onvermijdelijke Jean-Marie Dedecker. Dedeckers voornaamste functie binnen de VLD is om de rechterflank af te dekken en potentiële overlopers naar het Vlaams Belang aan boord van de VLD te houden. Met zijn radicalere stellingnames krijgt hij zowaar navolging van zijn eigenste partijvoorzitter Bart Somers. Hoe vaak die ook zegt niet te geloven in de links-rechtstegenstelling, het blijft opmerkelijk hoe nadrukkelijk hij zijn partij naar rechts doet zwenken, sociaaleconomisch voor een stuk maar vooral op het vlak van de Fortuynthema's. Wat de VLD te vertellen heeft over inburgering is minder hard dan Verdonk, maar ook Somers huivert voor een al te soft imago op dit vlak. Wat hij overigens ook in eigen stad bewijst, met de boete van 250 euro voor ouders van kinderen die overlast veroorzaken.

Dedecker bepaalt daarmee voor een stuk ook de koers van de VLD, als een minizweeppartij in eigen rangen en dat is niet zo anders van de rol die Verdonk speelt, ook al is Dedecker veel en veel minder machtig dan de Nederlandse minister. Louis Tobback, orangist, nuanceert dat voor een stuk. "Ik wil Verdonk niet affronteren door haar te vergelijken met Jean-Marie Dedecker. Ik geloof ook niet in de perceptie dat met Rutte en Verdonk nu een strijd tussen links en rechts gaat beginnen. Rutte, die toch de rechterhand van Van Aartsen was, zou ik eerder een klassieke VVD'er noemen, en Verdonk een conservatief naar Brits voorbeeld. Ik was vorige week nog in Den Haag en voorspelde toen al dat in de perceptie het beeld van een strijd tussen links en rechts zou ontstaan, maar dat is dus niet noodzakelijk zo."

Waar Tobback wel een gelijkenis ziet: "Als de VVD gaat voor de harde lijn, die eerder ook al Bolkestein verdedigde, dan zorgt dat voor het gegarandeerde isolement. Dan zal het CDA, dat wat met zichzelf in de knoop ligt, geen coalitie vormen met de VVD. Dan kiest het voor de PvdA van Bos. En ook voor de VLD zou een hardere lijn het isolement betekenen. Dan belandt ze in de oppositie."

Maar sluitende voorspellingen over de toekomst kan en wil Tobback niet doen. "Alles zal afhangen van de verkiezingen. Hoe slecht doet de VLD het, en waar doet ze het slecht? Nu houdt Jean-Marie Dedecker zich nog gedeisd. Maar na de gemeenteraadsverkiezingen breekt het moment van de waarheid aan."

Dedecker doet zelf ook weinig moeite om zijn ongeduld te verbergen. Niet lang geleden eiste hij in klare termen een ministerspost op, maar als de VLD de gemeenteraadsverkiezingen zou verliezen, terwijl hij zelf een goede score doet bij zijn eventuele deelname in Oostende, zal Dedecker zich niet langer met een kluitje in het riet laten sturen. Dan zal hij zonder enige twijfel het debat over het cordon sanitaire willen heropenen. Daar zal ook volop gelegenheid toe zijn. Bij de lokale coalitievormingen zal nog liters inkt vloeien over het cordon en het VB. Maar als dat gebeurt binnen de VLD, dreigt de onverbiddelijke scheuring tussen het rechtse stuk van de basis, dat achter Dedecker staat, en de partijtop, die na al die jaren paars volgens de Dedeckeraanhang te veel naar links is opgeschoven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden