Woensdag 20/11/2019

Nederlandse verkiezingen

De Nederlandse verkiezingen voor dummies: deze partijen strijden er om de macht

Lijsttrekkers Alexander Pechtold (D66), Sybrand van Haersma Buma (CDA), Lodewijk Asscher (PvdA), Mark Rutte (VVD), Geert Wilders (PVV) en Emile Roemer (SP) tijdens de politieke spelletjesavond van het NOS Jeugdjournaal. Beeld ANP

Bijna 13 miljoen Nederlanders trekken woensdag naar de stembus. Ze kunnen bij het uitbrengen van hun stem een ruime keuze maken: maar liefst 28 partijen doen mee aan de verkiezingen. Elf daarvan zijn nu al vertegenwoordigd in de Tweede Kamer, waar 150 zetels te winnen zijn. Voor wie door de bomen het bos niet meer ziet: een overzicht van de belangrijkste partijen en de mogelijke coalities.

Algemeen lijkt het Nederlandse parlement na woensdag nog versnipperder te worden dan het al is. Ongeveer veertien partijen zouden minstens één zetel kunnen binnenhalen, wat maakt dat een nieuwe coalitie van twee partijen zoals nu heel onwaarschijnlijk wordt. 

Met nog twee dagen te gaan tot de verkiezingen weten zes op de tien (58 procent) kiezers zeker wat ze gaan stemmen, zo blijkt uit een peiling van EenVandaag. Een derde (32 procent) twijfelt nog tussen meerdere partijen, en één op de tien (11 procent) mensen die van plan zijn te stemmen, weet nog helemaal niet op wie.

De Nederlandse stembussen zijn geopend van 7.30 uur tot 21 uur. Exit polls volgen meteen na 21 uur, maar de eerste officiële uitslagen volgen pas 's nachts, aangezien er met de hand geteld moet worden. Heel Nederland stemt sinds een tiental jaren om veiligheidsredenen opnieuw met potlood en papier. De officiële einduitslag volgt daardoor pas op 21 maart. Er zijn in Nederland overigens 20 kieskringen, maar in de praktijk gebruiken alle partijen over heel het land dezelfde kieslijsten. 

VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie)

Lijsttrekker: Mark Rutte (50) 

Aantal zetels (na de verkiezingen van 2012): 41

Politieke ervaring: Rutte is sinds 14 oktober 2010 minister-president en minister van Algemene Zaken. Hij is sinds 2006 politiek leider van de VVD. Van 29 juni 2006 tot 8 oktober 2010 was hij fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer.

Verkiezingsprogramma: Zeker Nederland

Beeld REUTERS

Rutte presenteert zich tijdens deze kiescampagne en met zijn slogan als een belangrijke factor van stabiliteit, die Nederland de afgelopen vijf jaar door de crisis heeft geloodst. Op economisch vlak staat Nederland er dan ook behoorlijk goed voor. Maar als de peilingen gelijk krijgen, zal de centrum-rechtse liberale VVD toch veel van haar zetels verliezen, ten koste van de PVV van Geert Wilders. Mogelijk blijft de VVD wel de grootste partij, waardoor Rutte opnieuw het iniatief krijgt om een regering te vormen.

PvdA (Partij van de Arbeid)

Lijsttrekker: Lodewijk Asscher (42)

Aantal zetels: 38

Politieke ervaring: Asscher is sinds 9 december 2016 politiek leider van de PvdA. Vanaf 5 november 2012 is hij vicepremier en minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het kabinet-Rutte II. Hij was tussen 2006 en 2012 schepen van Amsterdam (sinds 2010 belast met financiën, onderwijs en jeugdbeleid). Eerder deed hij onderzoek naar communicatiegrondrechten. 

Verkiezingsprogramma:
Een verbonden samenleving

PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher. Beeld ANP

Het lijkt vooral Ruttes coalitiepartner, de sociaaldemocratische PvdA, die de rekening lijkt te moeten betalen voor de onvrede bij een deel van het electoraat. In de peilingen schommelen de sociaal-democraten rond de 10 zetels, een heel zware afstraffing. Een verderzetting van de coalitie tussen VVD en PvdA wordt dan ook bijzonder moeilijk. 

PVV (Partij voor Vrijheid)

Lijsttrekker: Geert Wilders (53)

Aantal zetels: 15

Politieke ervaring: Wilders is sinds november 2006 politiek leider van de PVV. Hij is sinds 25 augustus 1998 (met een korte onderbreking in 2002) Tweede Kamerlid. Aanvankelijk voor de VVD, maar op 2 september 2004 werd hij onafhankelijk Kamerlid. In 2010 zat hij enige tijd in de gemeenteraad van Den Haag.

Verkiezingsprogramma:
Nederland weer van ons

Geert Wilders. Beeld REUTERS

De PVV strijdt in de peilingen met de VVD om de eerste plaats. Cruciaal lijkt sinds dit weekend ook de vraag of de escalatie van de verhoudingen met Turkije woensdag effect zal hebben en of Wilders daarvan zal kunnen profiteren. De peiling van EenVandaag, uitgevoerd tussen zaterdag en vanochtend, toont alvast weinig verschuivingen aan. VVD en PVV blijven de koplopers, met ieder 24 zetels.

Op 50PLUS, VoorNederland (VNL) en het Forum voor Democratie na sluiten alle partijen de PVV bij voorbaat uit. Premier Mark Rutte heeft al meerdere keren aangegeven niet met Geert Wilders te willen samenwerken, ook niet in een gedoogconstructie. Die kans is "nul", zegt hij. Zelfs als Wilders de meeste stemmen trekt, lijkt de PVV veroordeeld tot de oppositiebankjes, tenzij de partij 76 of meer zetels haalt.

SP (Socialistische partij)

Lijsttrekker: Emile Roemer (54)

Aantal zetels: 15

Politieke ervaring: Roemer is sinds 30 november 2006 lid van de Tweede Kamerfractie van de SP en vanaf 5 maart 2010 fractievoorzitter en politiek leider. Roemer was eerder onderwijzer en schepen van Boxmeer. Verder was hij voorzitter van de SP in Noord-Brabant.

Verkiezingsprogramma:
Pak de macht

Emile Roemer. Beeld ANP

De linkse SP zou voor het eerst groter kunnen worden dan de traditionele centrum-linkse 'grote broer' PvdA, al ligt dat eerder aan het verlies van die laatste dan aan winst van de SP. De partij schommelt in de peilingen rond de 15 zetels, en zou dus status-quo blijven. 

SP-leider Emile Roemer sluit als enige politiek leider in Den Haag de VVD uit. Volgens de Brabander zijn de politieke verschillen met de liberalen simpelweg te groot. Hij riep andere linkse partijen op zijn voorbeeld te volgen, maar daaraan is geen gehoor gegeven.

CDA (Christen-Democratisch Appèl)

Lijsttrekker: Sybrand van Haersma Buma (51)

Aantal zetels: 13

Politieke ervaring: Buma is sinds 12 oktober 2010 fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer. Hij is sinds 23 mei 2002 Tweede Kamerlid. Buma was eerder beleidsmedewerker justitie en plaatsvervangend ambtelijk secretaris van de CDA-Tweede Kamerfractie. In de Tweede Kamer hield hij zich tot hij fractievoorzitter werd vooral bezig met justitie (veiligheidsbeleid).

Verkiezingsprogramma:
Keuzes voor een beter Nederland

CDA-leider Sybrand Buma op campagne. Beeld ANP

Als Rutte de afgestrafte PvdA dumpt, dan lijkt het CDA van ex-premier Balkenende een goede kans te maken om in de nieuwe regering terecht te komen. De christen-democraten, die amper tien jaar geleden nog 41 zetels wisten binnen te halen, lijken deels te zullen herstellen van hun pandoering van vijf jaar geleden, toen ze met amper 13 zitjes in Den Haag overbleven. In de peilingen schommelt het CDA rond de 18 á 20 zetels. 

Lukt het de VVD niet, dan is de vraag wat het CDA doet. Buma voelt er niets voor om als enige rechtse partij deel uit te maken van een coalitie met verder louter linkse partijen. In een interview zei hij dat de "belachelijke" ideeën van linkse partijen juist moeten worden "bestreden".

D66 (Democraten 66)

Lijsttrekker: Alexander Pechtold (51)

Aantal zetels: 12

Politieke ervaring: Pechtold is sinds 30 november 2006 lid van de Tweede Kamerfractie van D66. Hij is fractievoorzitter, politiek leider en lijsttrekker van D66. Hij was van 31 maart 2005 tot 3 juli 2006 minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties. Hij was in de periode 2003-2005 burgemeester van Wageningen. Hij is opgeleid als kunsthistoricus en werkte onder meer bij een veilinghuis. Van 1997 tot 2002 was hij schepen in Leiden. Pechtold was vanaf eind 2002 tot 2005 voorzitter van D66.

Verkiezingsprogramma:
Samen sterker - kansen voor iedereen

Alexander Pechtold. Beeld REUTERS

Ook het links-liberale D66 maakt kans om in een nieuwe regering te komen, aangezien ze samen met het CDA om de derde plaats strijdt na de VVD en de PVV. 

ChristenUnie

Lijsttrekker: Gert-Jan Segers (47)

Aantal zetels: 5

Politieke ervaring: Segers is sinds 20 september 2012 lid van de Tweede Kamer voor de ChristenUnie en sinds 10 november 2015 fractievoorzitter en politiek leider. Hij was in 2008-2012 directeur van het wetenschappelijk instituut van de ChristenUnie. Eerder werkte hij onder meer bij de EO en was hij zendingswerker in Egypte. Hij is kenner van de islamitische wereld.

Verkiezingsprogramma: Hoopvol Realistisch

De orthodox-protestants geïnspireerde ChristenUnie is sinds een fusie in 2000 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd en schommelt al jarenlang rond de vijf zetels.

GroenLinks

Lijsttrekker: Jesse Klaver (30)

Aantal zetels: 4

Politieke ervaring: Klaver is sinds 12 mei 2015 fractievoorzitter en politiek leider van GroenLinks. Hij is sinds 17 juni 2010 lid van de Tweede Kamer. Hij was voorzitter van DWARS, de jongerenorganisatie van GroenLinks. Behalve fractievoorzitter is hij woordvoerder belastingen, buitenlandse handel, ontwikkelingssamenwerking en Europese zaken.

Verkiezingsprogramma:
Tijd voor verandering

Jesse Klaver. Beeld AFP

De progressieve partij GroenLinks lijkt naast de PVV de enige partij te zullen worden die er fors op vooruitgaat, mede dankzij haar charismatische jonge kopman Jesse Klaver. De partij, die begin de jaren 2000 nog 11 zetels in de Tweede Kamer kon bezetten maar nu op 4 is teruggevallen, zou er nu een recordaantal van 17 kunnen halen.

Klaver, de grote belofte op links, hoopt op een zo progressief mogelijk kabinet, met onder andere de SP, de PvdA en D66. Daarbij sluit hij samenwerking met de VVD niet uit, maar hij heeft ook het CDA genoemd als lid van een coalitie met andere linkse partijen.

SGP (Staatkundig Gereformeerde Partij)

Lijsttrekker: Kees van der Staaij (48)

Aantal zetels: 3

Politieke ervaring: Van der Staaij is sinds 19 mei 1998 lid van de Tweede Kamerfractie van de SGP. Hij is sinds 2010 politiek leider van de SGP. Van der Staaij was adjunct-chefjurist bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Verkiezingsprogramma: Stem voor het leven

De oudste partij in de Tweede Kamer haalt al sinds 1922 onafgebroken twee tot drie zetels in het parlement, voornamelijk dankzij haar zeer honkvaste orthodox-reformatorisch gezinde achterban uit de Nederlandse bijbelgordel. Daarbuiten krijgt de SGP nauwelijks stemmen.

Partij voor de Dieren

Lijsttrekker: Marianne Thieme (45)

Aantal zetels: 2

Politieke ervaring: Thieme is sinds 30 november 2006 fractievoorzitter van de PvdD in de Tweede Kamer. Ze werkte eerder onder meer bij de Stichting Bont voor Dieren en de Stichting Wakker Dier. De PvdD ijvert zoals de naam al zegt vooral voor meer dierenwelzijn in Nederland.

Verkiezingsprogramma: Plan B - Hou vast aan je idealen

50PLUS

Lijsttrekker: Henk Krol (66)

Aantal zetels: 2

Politieke ervaring: Krol is sinds 31 december 2014 lid van de Tweede Kamerfractie van 50PLUS. Eerder was hij dat van 20 september 2012 tot 4 oktober 2013. Hij was oprichter en hoofdredacteur van De Gay Krant en een bekend voorvechter van homorechten. Krol was eerder voorlichter van de VVD-Tweede Kamerfractie en in 2011-2012 lid van Provinciale Staten van Noord-Brabant. 

Verkiezingsprogramma:
Omdat ouderen het niet meer pikken

Henk Krol. Beeld ANP

50PLUS mag dan op papier bereid zijn met de PVV te praten, door het terugbrengen van de pensioenleeftijd naar 65 als breekpunt te betitelen lijkt de partij zichzelf al buitenspel te zetten. De enige partijen die hier ook voor pleiten zijn de PVV en de SP. Andere partijen zijn er fel tegen.

VNL (VoorNederland)

Lijsttrekker: Jan Roos (40)

Politieke ervaring: Roos was eerder journalist bij BNR Nieuwsradio en PowNed en medewerker van de website GeenStijl. Verder was hij met Thierry Baudet voorman van de beweging GeenPeil, die in 2015 met succes aanstuurde op een raadgevend referendum over het EU-associatieverdrag met Oekraïne. Leidde daarna de campagne tegen dat verdrag.

Verkiezingsprogramma: Voor Nederland

VNL ontstond in 2014 als afscheurfractie van de PVV van Geert Wilders en situeert zich aan de rechterkant van het politieke spectrum, met vooral conservatieve en liberale opvattingen. Zo is de partij voor een strenger immigratiebeleid en tegen de Europese Unie in zijn huidige vorm.

DENK

Lijsttrekker: Tunahan Kuzu (35)

Politieke ervaring: Kuzu is sinds 20 september 2012 lid van de Tweede Kamer. Tot 14 november 2014 maakte hij deel uit van de PvdA-fractie, nu vormt hij samen met Selçuk Öztürk een fractie. Zij richtten in 2015 de beweging DENK op. Hij was in 2008-2012 gemeenteraadslid in Rotterdam.

Verkiezingsprogramma:
Denkend aan Nederland

Tunahan Kuzu. Beeld ANP

DENK profileert zich als een partij die vooral standpunten inneemt rond migratie en diversiteit. De termen 'integratie' en 'allochtoon' zijn voor DENK achterhaald. Racisme is in Nederland een institutioneel fenomeen, dat aangepakt moet worden via een 'racicsmeregister'.

NIEUWE WEGEN

Lijsttrekker: Jacques Monasch (55)

Politieke ervaring: Zat sinds 2010 zit in de Tweede Kamer voor de PvdA, maar verliet die partij in november. Vormt sindsdien sindsdien de eenmansfractie Lid-Monasch. Had vanaf 1990 diverse functies binnen de PvdA. Met zijn nieuwe links-populistische partij wil Monasch dan ook een alternatieve sociaal-democratische weg bewandelen, met echter een streng asielbeleid en een focus op KMO's. 

De partij heeft als slogan: Met een sociaal hart en gezond verstand

Forum voor Democratie

Lijsttrekker: Thierry Baudet (34)

Politieke ervaring: Baudet is publicist, journalist en opiniemaker. Hij is oprichter-directeur van Popup University en voorzitter van de denktank Forum voor Democratie. Als eurokritische denker was hij betrokken bij Burgerforum EU en bij de campagne voor een raadgevend referendum over het EU-associatieverdrag met Oekraïne. 

Het verkiezingsprogramma is vooral gericht op directe democratie en nationale soevereiniteit.

GeenPeil

Lijsttrekker: Jan Dijkgraaf (54)

Politieke ervaring: Geen. Dijkgraaf is columnist en schrijver en was onder meer hoofdredacteur van Metro, PowNed en HP/De Tijd. GeenPeil streeft naar een extreme vorm van directe democratie. Tweede Kamerleden moeten uitvoeren wat de achterban via onlinepeilingen doorgeeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234