Vrijdag 12/08/2022

De naschokken van San Giuliano

samen met generatie kinderen verdween ook identiteit van italiaans dorp

Twee weken geleden vernielde een aardbeving een school in het kleine Italiaanse dorp San Giuliano di Puglia. Daarbij kwamen 26 kinderen om het leven. Deze week herbegonnen de lessen in nieuwe prefab klaslokalen. De aarde stopte eindelijk met beven, maar voor de dorpsgemeenschap zijn de naschokken nog maar net begonnen.

San Giuliano di Puglia

The Independent

Peter Popham

In het gymnasium met het koepeldak maakt een stevige man met roodaangelopen gezicht hevig kabaal. Hij gooit zijn armen in de lucht en schreeuwt. Zijn woorden worden door het hoge dak zowel versterkt als verstoord. De mensen draaien zich even om, maar kijken dan de andere kant op. "Hij is dronken", zegt een vrouw afkeurend. Ze is een moeder die onlangs haar kind verloor bij de aardbeving. In dit grote, heldere gebouw heeft ze de afgelopen twee weken te veel emoties doorstaan om zich nog te laten afleiden door de woede van één man.

Op 1 november werden hier 29 kisten gebracht, waarvan er 26 klein, wit en glanzend waren. Ze werden met respectabele afstand langs de muren geplaatst, waarna 29 dode lichamen, waarvan 26 kleintjes, er vervolgens in werden opgebaard. De families van de dode kinderen werden daarna voor een laatste keer met hen verenigd. Tijdens enkele uren van ontstellend verdriet vulden ze de kisten met speelgoed, foto's, kledij, een favoriet voetbalshirt, aaiden ze de gezichten die nog waardig genoeg waren om gezien te worden, of woelden ze een laatste keer door hun haar.

Alle doden waren slachtoffers van de krachtige aardbeving die dit lieflijke Italiaanse dorp, San Giuliano di Puglia, op 31 oktober om 11.32 uur 's ochtends trof. Twee bejaarde vrouwen overleefden de instorting van hun woning niet; alle andere slachtoffers, de kinderen en een van hun leerkrachten, werden onder het puin verpletterd toen de lagere school door de impact van de aardbeving in elkaar klapte. Bijna gedurende dertig uur doorzochten brandweerploegen het puin en redden de slachtoffers die vastzaten. Meer dan de helft van de leerlingen overleefde, de laatste werd om vijf uur in de ochtend na achttien uur angstvallig wachten in de duisternis bevrijd. Voor 26 anderen kwam alle hulp te laat. Italië en de wereld keken lijdzaam toe, ook toen ze twee dagen later na een ceremonie buiten het gymnasium werden begraven.

Vandaag heeft het gymnasium zijn rol van mortuarium ingeruild voor die van baarmoeder voor het nieuwe dorp San Giuliano: het Centro Operativo Misto ('gezamenlijke operatiecentrum') voor de heropbouw van het dorp. Van daaruit worden teams van burgerlijke ingenieurs uitgezonden om gegevens te verzamelen over de bodemgesteldheid en de woningen die zullen beslissen over het lot van de huizen: welke opnieuw bewoond kunnen worden, welke versterkt moeten worden, en welke afgebroken moeten worden.

Sommige huizen op hellingen aan de rand van het dorp zullen weldra veilig verklaard worden. Zo'n 350 mensen, een vijfde van de bevolking, zullen binnenkort de kamerplanten weer water kunnen geven, kunnen afstoffen en de was binnenhalen die al twee weken buiten hangt. Maar velen zullen nooit meer hun huis kunnen bewonen. Een vrijwilliger uit Toscanië, een landmeter, toont de gebouwen zoals de 14de-eeuwse kerktoren, waarvan de klok nog altijd stilstaat op 11.35 uur, en andere, historische, gebouwen die voor eeuwen verankerd leken op de kleine rotsachtige heuvel die omzoomd is met olijfboomgaarden en diepbruine, zachtglooiende akkers.

De eeuwenoude bouwwerken hebben de aardbeving zonder al te veel schade doorstaan, maar van de huizen die de afgelopen decennia als een brede waaier weg van het historische hart zijn gebouwd zijn vele ten dode opgeschreven. De natuur heeft grote gaten geslagen in hun façades of de daken doen instorten. Hier en daar zijn ze volledig verzakt en rest er niets meer dan een hoop stenen en versplinterd hout. Een van die huizen behoorde toe aan de tierende man uit het gymnasium. Hij was niet dronken, blijkt nu, maar gewoon zijn woede aan het koelen op de Vigili del Fuoco, de brandweerbrigade, die weigerde hem te helpen zijn duur televisietoestel te bergen. De amokmaker heeft uiteindelijk het pleit gewonnen: wat later rijdt hij voorbij in een brandweerauto, klaar om zijn schat te heroveren.

In het midden van de waaier nieuwe huizen en winkels ligt een vormeloze hoop vermorzeld beton: alles wat overblijft van de klaslokalen die door de aardbeving veranderd werden in graftombes. Zij vormen nu het voorwerp van een officieel onderzoek door de centrale regering, een strafonderzoek door de aanklagers van het nabijgelegen Larino en een burgerrechtelijk onderzoek door een comité '31/10/2002' van nabestaanden.

Bijna elke dag komen alarmerende nieuwe feiten over deze school aan het licht. De dag na de ramp werd duidelijk dat twee jaar voordien nieuwe klaslokalen werden gebouwd boven op de originele constructie van één verdieping, die al uit 1953 dateerde. Het zijn de nieuwe verdiepingen die de klaslokalen onderaan in elkaar deden klappen. Sindsdien heeft Italië, zonder verrassing overigens, vernomen dat de aannemer voor de nieuwe klaslokalen een neef was van de burgemeester, Antonio Borrelli, die voor zijn familielid de bouwvergunning afleverde. Dit deel van de regio Molise is nochtans al sinds 1998 bestempeld als aardbevingsgevoelig, maar die informatie werd niet vertaald in een verstrenging van de bouwvoorschriften. Afgelopen maandag verklaarde een geoloog bovendien dat de grond onder de school bestaat uit klei, een bodemlaag waarvan geweten is dat ze de kracht van een aardbeving verschillende keren kan versterken.

Elena Di Fiore's huis lag op de hoofdstraat, vlak bij de school, waar haar kinderen op de banken zaten. Het was op die straat dat ze die ondraaglijke nacht urenlang met andere getraumatiseerde moeders wachtte op nieuws van haar tienjarige dochter Giovanna, die om vier uur 's ochtends gevonden werd. "Ik wist dat ze dood was voor ze haar naar buiten brachten", zegt Di Fiore, "omdat de reddingswerkers aan de kinderen van haar klas die vastzaten vroegen om hun naam te roepen. Allen antwoordden, op vier na, onder wie Giovanna. De mensen probeerden me op te vrolijken, maar ik wist het meteen." Nu zie je de schaduw van verlies in haar ogen. "Ik weet niet of ik hier nog kan wonen", zegt ze. Niet zozeer de structuur van haar huis is een probleem als wel de herinnering.

Bij het graf van Giovanna, dat net zoals de andere graven bedekt is met bloemen en foto's, vertelt ze hoe haar negentienjarige zoon na de dood van zijn zusje vertelde dat hij zijn studies wou stopzetten. "Ik heb tegen hem geschreeuwd", vertelt ze. "Ze scheelden verschillende jaren, maar hadden hetzelfde sterke karakter. Giovanna wou alles doen, ze zong en dans, ze was een druk kind." Haar beste vriend Costanza bezet het volgende graf. "Giovanna was groot, Costanza klein, we noemden ze de reus en de mier. Costanza zou op 18 november tien worden."

Na de aardbeving brachten dorpelingen de eerste nacht door in hun wagens of onder dekens op straat. Maar binnen de 48 uur ontstond een tendopoli, een tentenkamp op een van de vlakke akkers een kilometer buiten het dorp. De bevolking werd ernaartoe geëvacueerd. Maar de winter staat voor de deur, en dagen en nachten zijn vreugdeloos. Nu het zijn meertrossen van de goede aarde heeft losgemaakt lijkt het lot van San Giuliano bezegeld: het is gedoemd om uit elkaar te vallen en in verschillende windrichtingen te worden weggeblazen. Twee derde van de bevolking woont nu al tijdelijk in vakantiehuisjes aan de Adriatische Zee, veertig kilometer verderop. Binnen drie maanden zouden ze een nieuwe prefab nederzetting krijgen, maar waar weet nog niemand.

De heropening van de school voor de achtergebleven kinderen, deze week in prefab lokalen, moet de eerste stap worden naar de normaliteit. De kinderen moeten er volgens experts begeleid worden op een zo'n normaal mogelijke manier, opdat ze zo snel mogelijk de routine kunnen terugvinden. "Het probleem", zegt de jonge dorpspriester Don Ulisse Marinucci, "is dat deze tendopoli nog geen echte identiteit vond wegens het voortdurende heen-en-weergeloop. Voor de dorpelingen bestaat het gewone leven niet langer. Ik vrees dat het verdriet van deze mensen ze niet dichter bij elkaar brengt, maar net uit elkaar jaagt omdat ze volledig opgeslokt worden door hun eigen problemen."

'Ik vrees dat het verdriet van deze mensen ze niet niet dichter bij elkaar brengt, maar net uit elkaar jaagt omdat ze volledig opgeslokt worden door hun eigen problemen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234