Vrijdag 13/12/2019

De Nachten doet boeken dicht

Het Antwerpse muziek- en literatuurfestival De Nachten werpt na 15 edities de handdoek in de ring. Volgens organisator Marc Verstappen lukt het niet langer ‘om de pioniersgeest te bewaren’. Bovendien smolt het bezoekersaantal weg. Almaar stijgende artiestengages deden De Nachten verder de das om. ‘Zonde’, reageert Daan, die er de fundamenten voor zijn groep Dead Man Ray legde.

Wie in november vorig jaar de 15de editie van De Nachten bezocht, kon er amper nog naast kijken. Het muziek- en letterenfestival, ooit een kweekvijver en verzamelplaats van all things hip, kampte met slijtageverschijnselen. “Veel vonken maar te weinig vuur”, zo titelde deze krant in zijn recensie over het “slenterende festival zonder echte hoogvliegers”. En met 3.800 bezoekers in deSingel kalfde de toeloop verder af.

Tijd voor herbronning, zo besefte ook organisator Marc Verstappen van Villanella. Maar uiteindelijk namen Villanella, deSingel en muziekprogrammator 5 voor 12 een radicale beslissing: de stekker eruit. “Eigenlijk zijn we 6 jaar geleden begonnen met onszelf existentieel in vraag te stellen”, zegt Verstappen. “De drijfveer van De Nachten was om de pioniersgeest te bewaren, het jonge talent in literatuur, muziek en performance een forum te geven. En we merkten dat dat jaar na jaar moeilijker lukte.”

Bovendien waren er logistieke tegenvallers: “De verhuizing van De Nachten van januari naar november, om de band met Boekenbeurs aan te halen, heeft ons geen goed gedaan. Dat werkte gewoonweg niet. Mensen die naar de Boekenbeurs komen, doen dat om te shoppen. Ze hebben geen zin om ’s avonds nog op een festival naar schrijvers en muziek te komen luisteren.”

Foutieve perceptie

Philippe De Liser van 5 voor 12 wijst ook met de vinger naar de hoge muziekgages: “Zelfs voor kleinere internationale muziekgroepen uit de indiescene zijn de gages exponentieel gestegen. Ook de volkomen gesatureerde concertmarkt speelde zeker mee.” Dat De Nachten altijd een apart profiel zocht, wekte soms weerstand, zegt De Liser: “Ik kan de positieve recensies over De Nachten op de vingers van een hand tellen. Voortdurend kregen we met een foutieve perceptie te maken. En ook onze subsidies verminderden geleidelijk.”

2 jaar geleden sloeg ook het Haagse Crossing Border festival in het najaar in Antwerpen zijn tenten op, eveneens met de cross-over tussen literatuur en alternatieve muziek. Speelde dat mee in de beslissing? “Helemaal niet”, verzekert Verstappen. “Crossing Border heeft een ouder publiek dan wij, merendeels boven de 40 jaar. Ik voorspel trouwens dat Crossing Border niet lang meer in België zal blijven.” Louis Behre van Crossing Border vindt het alleszins “ontzettend jammer” dat De Nachten verdwijnt. “We hebben hen nooit als een concurrent beschouwd. Wel begingen ze de essentiële fout om hun festival van januari naar november te verhuizen.”

Verstappen gooit de inhoud van De Nachten niet overboord in zijn nieuwe programmatie: “Ik wil een groot evenement aanhouden dat jongeren en literatuur verenigt, ik denk daarbij ook aan schrijfopdrachten. En het is zinvoller om thematischer te gaan werken, met de klemtoon op non-fictie.” In samenwerking met Europalia organiseert Verstappen in het najaar van 2012 Vamos Brasil, “waar Brazilië vanuit een aparte hoek wordt bekeken”. Annelies Beck, David Van Reybrouck en Robert Vuijsje zijn vastgelegd.

Met de stopzetting van De Nachten verdwijnt een festival dat in zijn gloriejaren ooit coryfeeën als Nick Cave, Jamie Lidell, Spiritualized en Mercury Rev over de vloer kreeg. Van de vaderlandse scène maakten bijvoorbeeld Sioen, Das Pop, Mauro, Ozark Henry en Admiral Freebee er al vroeg in hun carrière hun opwachting, net als Daan. Die vindt het “volkomen zonde” dat het festival er de brui aan geeft. “Ik heb er de meest fantastische musici aan het werk gezien, zoals Blixa Bargeld”, vertelt Daan. “De kruisbestuiving tussen literatuur en muziek werkte wonderwel. Het was ook een chique festival, tegelijk fungeerde het als kweekvijver.” Daan legde er de grondslag van zijn doorbraakgroep Dead Man Ray. “Op de Nachten ontstaan uit een repetitie-experiment met Rudy Trouvé, op verzoek van Erik Smout. We vonden er steeds een begeesterd publiek. Ik heb er ook mijn eerste akoestische solo-optreden gedaan, wat leidde tot de plaat die ik onlangs uitbracht. Ik heb veel te danken aan de Nachten.”

Ook voor veel Vlaamse schrijvers blijft De Nachten een ijkpunt.Heel wat intussen gevestigde namen leerden er het podium en een zaal bespelen, zoals Christophe Vekeman, Yves Petry, Dimitri Verhulst of Tom Naegels. Naegels: “In het begin barstten de gangen van deSingel uit hun voegen, zo vol was het er. In 1999, bij mijn eerste optreden, ben ik geweldig op mijn bek gegaan, volkomen verlamd door de zenuwen en met een slecht verhaal. Ik weet dat ik op mijn knieën ben gaan zitten en zo verder las. En toch. Chapeau van de organisatie dat ze jonge auteurs telkens zo’n kans gaven. Gelukkig heb ik er later veel mooie momenten beleefd.” Waar het fout gelopen is met De Nachten? “Ik vermoed dat het commercieel niet langer houdbaar is”, zegt Naegels.

Schrijver Jeroen Olyslaegers verzorgde drie jaar lang de literaire programmatie en trad er talloze keren op, ook met het muzikaal project Eavesdropper. “Een jong publiek tot de literatuur verleiden, dat was lang niet eenvoudig”, bedenkt hij. “Maar we zagen De Nachten als een groot experiment. Sommige aanstormende auteurs bleken begenadigde performers. Zoals de zelfzekere Dimitri Verhulst, die meteen indruk maakte. Ik wou ook Erwin Mortier uitproberen, hoewel hij op De Nachten met zijn ingetogener proza de vreemde eend in de bijt leek. Maar ook hij kreeg de zaal muisstil.” Olyslaegers ziet het einde van De Nachten als een onvermijdelijke evolutie: “Een festival heeft een levenscyclus: sterke groei en vervolgens consolidatie. En daarna verlies je je relevantie. Zo gaat dat nu eenmaal.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234