Woensdag 22/01/2020

De nacht van Rutten

Het is nooit eerder vertoond. Een nacht tot aan het gaatje vergaderen volstond om de Vlaamse regeringsvorming in een nieuwe, definitieve plooi te leggen. Een nacht waarin Gwendolyn Rutten haar macht vestigde als onbetwiste partijleider van Open Vld, de verrassende derde partner in de regering-Bourgeois.

Maandagavond 21 juli, tegen negenen. Terwijl nog geen kilometer verderop duizenden Belgen in het Warandepark hun nationale feestdag vieren, rijden de wagens van drie Vlaamse partijvoorzitters discreet de garage van het kabinet van Vlaams minister Philippe Muyters (N-VA) aan de Albert-II-laan bij het Noordstation binnen. Drie, geen twee. Behalve Bart De Wever (N-VA) en Wouter Beke (CD&V) is immers ook Gwendolyn Rutten (Open Vld) uitgenodigd.

Alleen zij drie en hun naaste medewerker zullen de komende uren gaan onderhandelen over de nieuwe Vlaamse regering. De vaste toponderhandelaars van N-VA en CD&V - de G8 met Geert Bourgeois, Ben Weyts, Liesbeth Homans, Philippe Muyters enerzijds en Kris Peeters, Hilde Crevits, Jo Vandeurzen en Joke Schauvliege - zijn elders op het kabinet-Muyters beschikbaar voor bilateraal overleg. Rutten heeft een back office van ervaren toppolitici en partijsoldaten paraat zitten aan de telefoon. Maar het is money time, nu, het moment waarop de leiders elkaar in de ogen kijken en de ultieme deal sluiten.

Als Bart De Wever die avond Gwendolyn Rutten in de ogen kijkt, zal hij er misschien geen revanchisme in ontwaard hebben, maar toch een zeker zelfvertrouwen. Dat hij op de grond lag van het lachen, had hij al weken geleden in de krant laten fluisteren, over de eis van Rutten om in alle regeringen of nergens betrokken te worden. Dat Open Vld die stelling geen halfuur zou vasthouden. Ook CD&V liet bij herhaling verstaan dat aanwezigheid van Open Vld in de volgende Vlaamse regering nergens voor nodig was. En kijk nu eens.

In de vergaderzaal op het kabinet-Muyters krijgt Rutten voor het eerst inzage in de deelakkoorden die geel en oranje de voorbije weken en dagen al afgerond hadden. De boodschap en de setting - zonder delegaties van onderhandelaars - zijn duidelijk: CD&V en N-VA gaan niet vanaf nul de gesprekken herbeginnen, maar Open Vld is welkom om er zijn zeg over te doen, en punten aan te passen. Nota na nota, thema per thema laat de Open Vld-voorzitter punctueel herschrijven. Als voormalig kabinetschef van Vlaams minister Fientje Moerman kent Rutten het jargon van de Vlaamse administratie. De hele nacht lang gaat het akkoord door de molen.

"Het is verleidelijk om te roddelen dat Rutten alleen geknikt en niets binnengehaald heeft, maar het klopt niet", geeft een N-VA-bron toe. "Er is flink gepraat, en iedereen is in zijn waarde gelaten." Een grote ommekeer in het akkoord zat er niet in. Hoefde ook niet, zegt Open Vld. "Er was een grote inhoudelijke samenhang tussen het al bereikte akkoord en onze eigen prioriteiten." Ook op vlak van Oosterweel (waar Open Vld in de campagne een forse Ringland-bocht maakte)? "Ook op vlak van Oosterweel." (Een studie moet nagaan of een overkapping van de Antwerpse ring mogelijk is).

Cash uitbetaald

De fundamentele doorbraak is er amper een dag eerder gekomen, wanneer Open Vld het signaal krijgt dat de partij zich 'klaar' mag houden. CD&V is dan toch definitief overstag gegaan over de uitbreiding van de Vlaamse coalitie. De christendemocraten laten zich die toegeving cash uitbetalen. Ter compensatie eisen en krijgen ze de Vlaamse monsterbevoegdheden Onderwijs en Welzijn, en de afspraak dat CD&V met Kris Peeters federaal de premier mag leveren, ondanks het feit dat ze na de liberale familie en de N-VA de kleinste partner in die 'Zweedse coalitie' worden. Voor N-VA is het allemaal best, want de Vlaams-radicalen hebben plots hun 'historische' rechtse federale regering zonder PS binnen handbereik, met een symbolische dominantie van Vlaamse meerderheidszetels in de Kamer.

De uitnodiging voor Open Vld aan de Vlaamse tafel vertrekt bij die federale noodzaak. Onder impuls van informateur/ MR-chef Charles Michel hebben de vier 'Zweedse' partijvoorzitters elkaar de voorbije weken al een paar keer informeel ontmoet. Dooronderhandeld wordt er nog niet, belangrijker is de 'goesting' die ontstaat om het samen toch maar te proberen met dat 'kamikazekabinet'.

Het is Charles Michel die eerst N-VA en uiteindelijk ook CD&V overtuigt dat het dan wel ook in Vlaanderen met Open Vld moet. Een verenigde linkse oppositie in Wallonië, dat schrikt de Franstalige liberaal niet eens zo fel af, zegt hij, maar hij wil er dan wel niet ook nog eens communautaire spelletjes bij hebben vanuit een Vlaamse regering met enkel N-VA en CD&V. MR eist de garantie dat de zesde staatshervorming loyaal wordt uitgevoerd en dat er geen eisen komen over nog een zevende communautair rondje. En dus moet Open Vld er overal bij, zodat er tenminste geen breuk komt tussen de Vlaamse regeringspartners van MR.

Zware gok

De strategie om alles of niets te eisen aan de onderhandelingstafel, is de persoonlijke verantwoordelijkheid van Rutten geweest. Een zware gok. Als het plan mislukte, zou haar gezag flink aangetast zijn. "Niet nog een keer", weet ze haar zenuwachtige partijgenoten kalm te houden. "We gaan niet nog eens een regeerperiode in Vlaanderen oppositie voeren tegen de partijen waarmee we federaal in de regering zitten." Met het krediet dat ze het voorbije jaar intern had opgebouwd, weet ze de neuzen aan de top van de partij in dezelfde richting te houden.

Met het verstrijken van de tijd en het vorderen van de gesprekken tussen N-VA en CD&V, schuifelt met name de oudere garde nerveus op de stoelen van het partijbureau. Ook de buik van de partij broebelt wat. In de Kamer worden topliberalen discreet bij de mouw getrokken. Dat ze toch moeten inzien dat hun tactiek nergens toe leidt, dat ze zich niet zomaar mogen laten meeslepen door de nog weinig ervaren voorzitster. "Elk van ons is wel eens getest", glimlacht een Open Vld'er. "Maar, wellicht ook tot onze eigen verbazing, zijn de gelederen al die tijd gesloten gebleven."

En zo komt uiteindelijk die maandagavond toch de eerste keer dat de partijleider van Open Vld formeel aan tafel schuift voor een onderhandeling over de vorming van de nieuwe Vlaamse regering. Het zal meteen ook de laatste keer worden. Tien uur later, dinsdagochtend om 7 uur, wordt Vlaanderen verrast wakker met het nieuws, eerst verspreid via Het Belang van Limburg, dat er een akkoord is om een Vlaamse regering te vormen met drie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234