Dinsdag 12/11/2019

De mythe van 1948

Postzionistische geschiedschrijving: Dominique Vidal. 'Le péché originel d'Israël'

Otto van der Haar

In de jaren tachtig kreeg het geschiedonderzoek in Israël een stevige impuls doordat de meeste staats- en legerarchieven voor alle onderzoekers werden opengesteld. Sindsdien roert zich een groep 'nieuwe historici' (Benny Morris, Ilan Pappé, Avi Sjlaïm) die het traditionele, heroïsche beeld van de 'Onafhankelijkheidsoorlog' (1948) aan het wankelen brengt. 'Oude historici' als Sjabtai Teveth en Efraïm Karsj reageerden furieus, met kwalificaties als "nationale zelfmoord", "Arabische propaganda" en "nieuwe distortiografie". Dominique Vidal, Midden-Oostenspecialist van Le Monde Diplomatique, heeft de belangrijkste inspanningen van de 'nieuwe historici' samengevat in Le péché originel d'Israël.

In november 1977 bezocht de toenmalige Egyptische president Sadat Israël. Volgens de traditionele historici was dit "unieke" gebaar iets waar de "vredelievende" Israëlische regering sinds 1948 op had zitten wachten. Vidal laat aan de hand van publicaties van de 'nieuwe historici' echter zien dat van Arabische zijde al eerder naar openingen was gezocht. Israël had daarvan profijt kunnen trekken - maar weigerde. De Syrische militaire leider Hoesni Zaïm bijvoorbeeld verklaarde na afloop van het gewapend treffen met Israël in de lente van 1949 dat hij, in ruil voor enkele Israëlische grond- en waterconcessies, bereid was tot opname van grote aantallen Palestijnse vluchtelingen en tot een vredesverdrag. Zijn aanbod om premier David Ben Goerion te ontmoeten sloeg de laatste echter af. Volgens Ilan Pappé waren er meer Arabische leiders die vrede met de nieuwe joodse staat zochten, maar "botte afwijzingen" te slikken kregen.

Het onderzoek van de 'nieuwe historici' heeft ook geleid tot een beter inzicht in de militaire krachtsverhoudingen tijdens de 'Onafhankelijkheidsoorlog'. De traditionele Israëlische historiografie analyseert die nog steeds in termen van David tegen Goliath, maar de 'nieuwe historici' tonen volgens Vidal overtuigend aan dat de Jisjoev (de joodse gemeenschap in Palestina) respectievelijk Israël vrijwel steeds superieur was: moreel maar ook materieel, financieel en logistiek.

De meeste plaats ruimt Dominique Vidal in zijn boek uiteraard in voor het ontstaan van het Palestijnse vluchtelingenprobleem. Voor de traditionele historici, zoals de biograaf van Ben Goerion Sjabtai Teveth, is de oorzaak simpel: een Arabisch complot. De Palestijnen zouden "vrijwillig" zijn vertrokken, daartoe aangespoord door de Arabische leiders, die vervolgens Israël van uitdrijving beschuldigden.

Benny Morris, die de oorzaken van het vertrek van vele honderdduizenden Palestijnen in de periode 1947-1949 uitvoerig onderzocht, concludeert echter dat niet de Arabische landen, maar de verschillende Israëlische gevechtseenheden in de meeste gevallen direct verantwoordelijk waren voor de Palestijnse uittocht. Een door bevelhebber Jitzjak Rabin in juli 1948 uitgevaardigde order als "De inwoners van Lydda (Lod) moeten ongeacht hun leeftijd worden uitgedreven" stond bepaald niet op zichzelf. Morris brengt ook de dubbelzinnige rol die staatshoofd David Ben Goerion speelde aan het licht. Terwijl die het in openbare redevoeringen netjes hield en soms zelfs Israëlische wreedheden kritiseerde, opereerden de Israëlische gevechteenheden met zijn "stilzwijgende toestemming", zoals Morris aannemelijk maakt. Vervolgens laat Morris zien dat het denken in termen van verdrijving al lang vóór 1948 had postgevat in de zionistische beweging.

Desondanks stelt Morris dat uiteindelijk de oorlog van 1948 de zionisten ertoe bracht de Palestijnen te verdrijven. Deze oorlog zou historisch "onvermijdelijk" zijn geweest en van geen van de oorlogvoerende partijen een hartewens. Zonder er expliciet op in te gaan laat Vidal doorschemeren deze 'redenering' enigszins geforceerd te vinden. Tenslotte blijkt uit Morris' eigen onderzoek dat de verdrijving van de Palestijnen ver voor de oorlog van 1948 op de zionistische agenda stond.

Hoe dat ook precies zij, Vidal makt duidelijk dat hij het werk van de 'nieuwe historici' in het algemeen hogelijk waardeert. Open archieven zijn één ding, onpopulaire feiten aan het licht brengen over de eigen nationale geschiedenis een ander.

Dominique Vidal (avec Joseph Algazy), Le péché originel d'Israël. L'expulsion des Palestiniens revisitée par les "nouveaux historiens" israëliens, Les Éditions de l'Atelier, Parijs, 208 p., 900 frank.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234