Maandag 24/02/2020

De mot in het monument

Het World Monuments Fund (WMF) heeft gisteren in New York zijn tweejaarlijkse lijst van meest bedreigde monumenten bekendgemaakt. Markantste nieuwkomers zijn het kasteel van Chantilly, de Chinese Muur, de historische kern van Damascus en... Lower Manhattan. De aanslagen op een wijk die volgens het Fonds 'representatief is voor de Amerikaanse architectuur van de voorbije eeuw' zorgden ervoor dat de lijst, die normaal uit 100 monumenten bestaat, voor een keer werd uitgebreid tot 101 monumenten.

Londen / Eigen berichtgeving

Anthony Sattin / Jeroen de Preter

U hebt het zich, geconfronteerd met een monument dat op instorten staat, allicht ook al eens afgevraagd: waarom doen ze hier niets aan? Die 'ze' kan slaan op een plaatselijke overheid of de dienst monumentenzorg, de Unesco of een van de vele andere internationale verenigingen die instaan voor het werelderfgoed. 'Ze' kunnen altijd wel iets doen, maar werelderfgoed is een nauwelijks te overzien domein, en vaak genoeg staat bureaucratie of politiek een doeltreffende bescherming of renovatie in de weg.

Als alle andere organisaties het laten afweten, is er nog altijd het World Monuments Fund (WMF), een non-profitvereniging die al meer dan dertig jaar ijvert voor het behoud van het werelderfgoed.

Een van zijn efficiëntste wapens is 'de lijst van de honderd meest bedreigde monumenten ter wereld'. De lijst verschijnt om de twee jaar, gisteren werd in New York die van 2002 vrijgegeven. In principe komt elk type monument voor een nominatie in aanmerking. Enige voorwaarde is dat redding nog mogelijk moet zijn. Dat de strategie van het WMF haar vruchten afwerpt, mag blijken uit de resultaten. De eerste lijst van honderd meest bedreigde monumenten werd gepubliceerd in 1996, slechts één genomineerde plaats, Tamba Waris in Pakistan, is inmiddels verloren gegaan, het gevolg van een overstroming.

In vijf jaar tijd hebben het WMF en zijn belangrijkste sponsor, American Express, meer dan twee miljard frank geïnvesteerd in alles bij elkaar zowat 130 monumenten. Slechts 37 monumenten van de vorige lijst keren terug in de nieuwe, maar dat betekent niet dat de overige 63 intussen allemaal gered en tot in de puntjes gerestaureerd zijn. Op plekken als Jaisalmer en Fort Apache is dat bijvoorbeeld duidelijk niet het geval; de door het WMF opgestarte restauratiewerkzaamheden zullen allicht nog jaren duren. Van de nieuwkomers, waarvan er elders op deze pagina een tiental is afgebeeld, is Lower Manhattan allicht de opvallendste. De aanslagen op de wijk deden het WMF zelfs besluiten om voor één keer 101 nominaties te doen. "De gebouwen van Lower Manhattan zijn representatief voor de Amerikaanse architectuur van de voorbije eeuw", zo motiveert het WMF, "en in meer dan één opzicht ook voor de Verenigde Staten zelf."

Voor de citadel en de kerken van Ani in Turkije en de stad Petra in Jordanië begint de toestand er stilaan hopeloos uit te zien. Het zijn de enige twee monumenten die al sinds 1996 op de lijst staan. Europa is, met 42 nominaties, het 'best' vertegenwoordigd. Overigens genoten ook twee Belgische monumenten ooit de twijfelachtige eer om op de lijst te staan: het complex Thurn & Taxis aan de Brusselse haven en het vroegere omroepgebouw op het Flageyplein in Elsene. De monumenten waren al van de lijst geschrapt in 2000, een indicatie dat het WMF vertrouwen heeft in de plannen die er met die gebouwen bestaan.

http://www.wmf.org

1. château de chantilly, frankrijk

Het kasteel van Chantilly, dat zijn naam gaf aan de al even bekende room, is de thuishaven voor Frankrijks fraaiste kunstcollectie na het Louvre. Het kasteel kampt onder andere met vochtige muren en vloerverzakkingen. De restauratie zou circa 7 miljard frank kosten.

2. de haven van trajanus, fiumicino, italië

Een van de belangrijkste havens van het Romeinse keizerrijk. Hoewel goed bewaard, wordt de plaats bedreigd door plundering en expansie van de nabijgelegen luchthaven van Rome. Uitbouw tot een volwaardig archeologisch monument zou 300 miljoen kosten.

3. palaikastro, kreta, griekenland

De enige overgebleven Minoïsche stad. Palaikastro wordt vooral bedreigd door het toerisme. Er bestaan plannen om in de buurt nieuwe hotels en wegen te bouwen. Een beschermingsoperatie zou circa 70 miljoen kosten.

4. kleine hagia sophia, istanbul, turkije

Een van Istanbuls mooiste Byzantijnse kerken. Werd vijf jaar voor de grote Hagia Sophia gebouwd. Het klimaat en natuurrampen hebben de kerk ernstig beschadigd. Complete restauratie zou 300 miljoen kosten.

5. oud chersonesos, sevastopol, oekraïne

Griekse kolonie, gesticht in de vijfde eeuw voor Christus. De plaats maakte jarenlang deel uit van een legerbasis van de sovjets en wordt thans bedreigd door toerisme en plundering.

6. de chinese muur, china

Dreigt het slachtoffer te worden van zijn eigen succes. Plannen voor nieuwe hotels, treintjes en andere toeristische faciliteiten bedreigen de eenheid en de omgeving van het monument, renovatie is dringend noodzakelijk.

7. bungalowwijk van lutyens, new delhi, india

De bungalowwijk in het hart van koloniaal New Delhi. De stad kampt met een huisvestingsprobleem en wil flatgebouwen optrekken die de eenheid van de wijk bedreigen.

8. bagamoyo, tanzania

De stad Bagamoyo was een van Oost-Afrika's belangrijkste slavenhavens in de 18de en 19de eeuw. De gebouwen - een combinatie van Europese, Swahili- en islamitische stijlen - zijn verwaarloosd, erosie tast de stenen aan.

9. damascus, syrië

Damascus pretendeert de oudste nog altijd bewoonde stad ter wereld te zijn. Door verwaarlozing en oneigenlijk gebruik van de gebouwen is een groot deel van de oude stad bedreigd.

10. de heilige stad caral, barranca, peru

"De grootste Amerikaanse archeologische vondst van de 20ste eeuw", zo noemt het WMF Caral, de stad die de oudste zou zijn van de twee Amerika's. Caral, gesticht in 2600 v.C., wordt bedreigd door vocht en winderosie. Een degelijke bescherming zou circa 30 miljoen kosten.

Met 42 nominaties is Europa het 'best' vertegenwoordigd in de lijst

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234