Zaterdag 05/12/2020

Reportage

De moslims in Molenbeek rouwen net zo goed mee

De broer Mohamed, Kamal (beiden slagers) en Youssef Bouzerda bij de buren van Club Bienvenue.Beeld Tim Dirven

"Je ne sais pas." Waardevolle woorden voor de waanzin worden in Molenbeek weggewuifd. Slager Mohamed Bouzerda, bekend van de docuserie Molenbeek op Eén, zegt hetzelfde als de imam en de snackbar-uitbater. Dat hij het niet weet. "Die gasten zijn het niet waard om een Arabische naam te dragen."

Hij is geen Marokkaan, maar Orhan Pamuk schreef in Sneeuw ooit dit: 'Om te beginnen zijn die vrome mensen bescheiden, zachtaardig, begripvol. Ze halen niet meteen hun neus op voor het volk, waar die verwesterde types zo'n handje van hebben; ze zijn liefdevol en gekwetst. Je zult zien dat ze je mogen, van hen hoef je geen gemene streken te verwachten.'

Je rijdt door de Vierwindenstraat in Molenbeek en je kunt kijken naar wat je wilt zien. Naar de poort waarop iemand AK-47 schreef. Misschien schreef die ook wel de letters W, T en C op een elektriciteitskastje. Maar kijk: er hangt een Belgische vlag, halfstok, tot rouw geknoopt, en tegen de treurwilg in de straat zeggen ze hier veel mooier: saule pleureur.

"Je zou Alain Badiou moeten lezen", zegt Youssef Bouzerda, veel later die dag. "Na de aanslagen in Parijs gaf hij een lezing onder de titel 'Pour penser les meurtres de masse'. Beleidsmakers zouden daar eens moeten naar kijken. Zijn analyse is excellent, vind ik. Volgens Badiou zijn de aanslagen niet islamistisch, niet patati-patata. Het gaat om pure massamoorden." Badiou, filosoof van Marokkaanse afkomst, zei letterlijk: "Dit was geen aanval of een weldoordachte daad met als doel iets te bereiken. Het was een beroerde daad waarvan nihilisme de basis was. Ze besloten immers dat hun eigen leven niks waard was."

De broer van Youssef heet Mohamed en is in zijn slagerij in de Schoolstraat wat bekend geworden via het Eén-programma Molenbeek. Samen zitten ze aan een tafeltje in Club Bienvenue, de buren van Bouzerda, en tussen hen zit ook nog Kamal.

De jongste broer. 'Le mince', lacht Mohamed, de magere dus, maar Kamal vergelijkt hen liever met een ander trio. "We zijn de Kardashians." Ook dat is een grapje en het is meteen de enige keer dat er gelachen wordt. "Wat overheerst", zegt Mohamed, "is niet de boosheid. Het is de pijn. De rouw. We spreken niet meer over religie. Het is onmenselijk. Onmenselijk. Het zijn barbaren. Ze zijn onmenselijk. Het zijn bevuilers. Het zijn barbaren. Ze zijn onmenselijk."

Hopen op een frietketel

Hij zegt het allemaal, zo en letterlijk, het is de herhaling van het onbegrip. Dan: "Eric (Goens, de maker van Molenbeek, RVP) vroeg me onlangs: 'Waarom preken de imams in het Arabisch en niet in het Frans?' Maar daar zit het niet. In de moskee komt de boodschap echt wel over, hoor. Toen vroeger de priesters in het Latijn preekten, hoorde je toen iemand klagen dat de mensen de boodschap niet begrepen? Toen Patrick Derochette Loubna Benaïssa had vermoord, waren allen Belgen dan kindermoordenaars?"

Uren vroeger, andere hoofdrolspelers in Molenbeek. Vijf gele hesjes met Kipsta erop voetballen in de Salle Decock tegen vier blauwe. Wat een dag voordien in Zaventem en Maalbeek is gebeurd, houdt de voetballende imams niet tegen. Hun snelheid verbaast. Hun fysiek ook. Houssam Roussafi scoort een van zijn doelpunten met een trapje achter het steunbeen: we applaudisseren spontaan.

Er is maar één toeschouwer, hij wil met zijn naam niet in de krant, maar hij zegt wel: "Gisteravond was ik bang. Na het werk was ik nog iets gaan drinken en toen ik naar huis wilde, hogerop in Molenbeek, besefte ik pas dat er geen tram meer reed. Ik moest dus te voet. Maar de straten waren desolaat en leeg. Terwijl de quartier anders leeft, hing hier nu de sfeer van de dood. Dat is logisch. Maar het maakte me bang."

Dat had hij niet vorige week. Ook al is huisnummer 79, ook nu gefilmd door een Russische cameraploeg ('Is it correct that you can buy a kalashnikov on every streetcorner in Molenbeek?'), het huis waar Salah Abdeslam werd buitengehaald, 50 meter verder. "Natuurlijk wist de hele wijk dat niet", zegt hij. "Of ik toch niet. In deze buurt kom je elke 100 meter in een andere wereld terecht."

Maar bang was hij nooit. Nu wel. Omwille van de lege straten en om wat, vooral, in Zaventem is gebeurd. "Ik ben in Marokko geboren", zegt de man, "maar ik woon sinds mijn tiende in Molenbeek. Dit is ons land. En de vertrekhal in Zaventem kennen we allemaal. Iedereen heeft al eens aan de Starbucks gestaan. Eigenlijk is de vertrekhal van Zaventem voor iedere Belg een beetje thuis. Wel: ze hebben ons dus thuis aangevallen. Niet op een markt in Bagdad of aan een politiekantoor in Kaboel. Neen, gewoon in onze huiskamer. Toen ik dat hoorde, dacht ik: in Brussel, dat is toch niet mogelijk?"

Wat hij wil zeggen, is wat ook imam Mohamed Naceri van de Hamza-moskee in Brussel zegt. De terreur is voor wie Belg is, van welke roots of welke religie ook, niet langer een ver-van-mijn-bedshow. Hij bad tot God met de vraag: laat het een frietketel zijn die ontploft is in een restaurant in Zaventem, maar laat het geen terroristen zijn. Dat waren ze wel en een dag later kennen we twee namen: Khalid en Ibrahim El Bakraoui. "'s Avonds in de moskee waren er zeker 600 mensen. Ik kon alleen maar zeggen: neen, dit mag niet, dit is onmogelijk."

Maar wat hebben wij eraan? Wij gaan niet naar de moskee. "Maar we zéggen dat ook aan de buitenwereld", zegt Mohamed. "Ik bezorg je het communiqué van de Ligue des Imams de Belgique. Daar staat het echt wel in, hoor." En we lezen: 'De Ligue des Imams de Belgique veroordeelt met klem de criminele en onzinnige daden die op de luchthaven van Zaventem en in de Europese wijk zijn gepleegd...'

Beeld Tim Dirven

Iets later stuurt hij een gelijkaardige boodschap van de Unie der Moskeeën en Islamitische Verenigingen (UMIV) van Vlaams-Brabant, afgesloten met: '...wenst de UMIV als 'think tank' een belangrijke rol te spelen door zich volledig ter beschikking te stellen van bevoegde instellingen om een aantal preventieve maatregelen te suggereren die het extremistisch discours in onze samenleving kunnen ontkrachten.'

Dat laatste klinkt nieuw, maar is het volgens Naceri's collega Houssam Roussafi echt niet. Daarnet scoorde hij waarlijk wonderbaarlijke doelpunten. Dinsdag hoorde hij het op de radio. Houssam had zijn dochter net naar school gebracht. Later bleek een vriend geblokkeerd te zijn op de luchthaven. Maar dat was niks. "Loubna was een vriendin van de zus van mijn vrouw", zegt de 35-jarige imam van de moskee van Nijvel. "Ze was een mama van twee kinderen. Ze had die net op school afgezet en was met de metro naar huis gekeerd."

Loubna Lafquiri is officieel nog altijd vermist, maar Houssam is een verstandige man. "We hebben Loubna verloren en Loubna was net als wij moslim. Dat zegt eigenlijk genoeg. Mijn kinderen zijn drie en anderhalf en zijn nog te jong om hen iets uit te leggen, maar we moeten onze kinderen zelfs niet uitleggen dat dit niks met islam te maken heeft. Zelfs het kleinste kind weet dat dit onmenselijk is. In de religieuze teksten staat dat je als moslim respect moet hebben voor mensen, voor de natuur en voor de dieren. Er staat létterlijk: wie een hond of een kat te eten geeft, verdient het paradijs. Wat zouden we een mens dan aandoen?"

Ja. Wat?

Het is exact 12 uur, het land houdt een minuut stilte nu, maar Houssam praat. "Misschien hebben de daders Marokkaanse roots. Maar ze hebben geen roots in de moskee. Salah Abdeslam zat in cafés en op slechte plekken, maar niét in de moskee. Ik zal het straf zeggen: wij lijden het meest door die gasten. Ik bedoel dan: wij, moslims en wij imams. We hebben Loubna verloren. Dat is dus persoonlijk diep verdriet. En dan moeten we ons ook verdedigen tegen valse beschuldigingen. Aan de ene kant door die zogenaamd radicale islamisten en aan de andere kant door de media. We worden aan beide zijden aangevallen."

Gisteren was hij bang, zoals iedereen, om in de publieke ruimte te komen. "Brussel is ook voor ons dichterbij dan Parijs."

En dan, zegt hij, dat wat de boodschap die bijvoorbeeld de UMIV meegaf ('...zich volledige ter beschikking te stellen van bevoegde instellingen...') echt niet nieuw is. "In 2011 zijn we als imams al naar de minister van Justitie gestapt. Omdat we zagen en voelden dat jongeren uit Syrië terugkwamen en dat die eens hier niet als bloemenverkopers aan de slag gingen.

"Dat zijn martelmachines die geen onderscheid maken. Ze doden iedereen, ook moslims, en ze slaan toe waar ze kunnen. Het zijn psychopaten die door IS onder de pillen zijn gestopt. Ze zijn gebrainwasht en gedrogeerd. Bij IS zijn stapels calmants gevonden. Kijk naar die foto van de verdachten. Je ziet niks aan die gezichten. We hebben de minister daar toen zélf voor gewaarschuwd. Maar ze hebben ze niet opgepakt en nu krijg je de factuur. Er is niks gebeurd."

Google is Allah niet

We wandelen naar de Gentsesteenweg. Het is de buurt waar Salah Abdeslam tot vorige week kon rondlopen. Op de deurbel waar hij vroeger woonde lees je zijn naam nog, maar dat was niet in de Vierwindenstraat. Mustafa Gnioui, die deze morgen nog mee voetbalde met de imams, maakt in snackbar Al-Hayat broodjes en frieten klaar voor twee klanten. De televisie zapt al sinds gisteren tussen France 3 en Al-Jazeera. "Die Salah is hier nooit binnen geweest, maar ik zal hem ooit wel eens zien hebben passeren. Voor de aanslagen in Parijs, hè. Nadien niet. Dat hij nog twee broers had, wist ik niet. Die heb ik voor het eerst op televisie gezien."

Er zijn amper klanten en dat is niet normaal: "Sinds gisteren is het erg stil. Maar ik hoor wel wat de mensen zeggen. Helaas heb ik onze verantwoordelijken nog maar amper gehoord. Zij moeten afkeuren wat er is gebeurd. Helaas wordt alles nu aan het volk overgelaten."

"Het gekke is", zegt hij, "dat ik vind dat het in Molenbeek vroeger veel moeilijker was dan vandaag. Toen was er veel diefstal en zo. Vandaag zie je dat minder. Maar wat er wél veranderd is, is dat veel van die jongeren nu op het internet zitten. En het internet doet me denken aan een sekte. Zoals die Japanners die mensen aanzetten om zelfmoord te plegen, zo creëert het internet nu kamikazes.

"De televisie mag dan wel verschrikkelijke beelden van IS censureren of niét uitzenden, wat men vergeet is dat die jongeren niet naar tv kijken. Die kijken naar YouTube en daar heeft IS eigen kanalen. En die jongeren, die verloren zijn omdat ze niet werken, denken dat ze op het internet in een paar maanden de islam leren kennen. Ze tikken www.tatatata.com in en denken dat ze het licht daar zien. Neen, dat kan niet. Google is Allah niet."

Mohamed en Kamal Bouzerda.Beeld Tim Dirven

Puur gereedschap

Impossible, het is wat Houssam eerder al zei: "Imam worden, duurt makkelijk tien jaar tijd. Je moet de hele Koran vanbuiten kennen. Dat zijn 600 bladzijden. Die kén ik. En ik wéét dat daarin staat dat je de medemens moet respecteren. In Nijvel heb ik op veel jongeren ingepraat: ga naar de moskee, werk, studeer, maar blijf van die sites af. Niet één is uit Nijvel vertrokken."

Mustafa: "Eigenlijk zijn die jongeren voor IS puur gereedschap. Ze hebben mensen nodig die hun lichaam als bom aanbieden. De leiders zitten aan hun bureau in het kalifaat en beslissen: daar willen we een bom gooien. Die jongeren gebruiken ze gewoon om hun plan uit te voeren. Wie laat zichzelf anders exploderen?

"Mijn snackbar heet Al-Hayat. Dat betekent: het leven. Ik ken niémand die zegt: goed, IS. Weet je wat de reactie in onze gemeenschap is? 'Waar gaat het naartoe?' Ik denk dat dat nét hetzelfde is als wat jullie denken. Maar ik denk dat het pas opgelost raakt als de wereld het probleem in Syrië wil oplossen. Zoals de Tweede Wereldoorlog werd opgelost. Kijk niet weg: doe iets."

Hoeveel Facebook-statussen zouden deze week net dat niet vermeld hebben: 'Waar gaat het naartoe?' En net met de uitdrukking van dat gevoel haalt Mustafa de slash tussen wij/zij weg. Helaas zorgden de daders van de aanslagen van dinsdag net voor het omgekeerde effect. "Diezelfde avond is een meisje met een hoofddoek aan station Brugmann nog geslagen door voorbijgangers", vertelt Houssam. "Je draagt een hoofddoek en je bent dus een bommenlegster. Zo ver is het gekomen."

Imago van de islam

Niemand pakt vlees in zoals de Marokkaanse slagers dat doen: rood-wit papier in de linkerhand, plof, een kilo kippenworst erin, tsjak-tsjak-tsjak. Emballé.

Af en toe brengen ze vanuit de Club Bienvenue een thee voor een klant; Boucherie Bouzerda waar Mohamed en Kamal Bouzerda achter de vleestoog staan, smeedt goeie banden met de klanten. Maar deze namiddag moest Mohamed een paar uur naar huis in Wemmel. Hij voelde zich niet goed. Had nog net energie om een Belgische vlag uit het raam te hangen, de knoop erin, je zou er veel tranen kunnen mee deppen. Die van hem zitten nog klaar. Dan gaan we toch een thee drinken bij de buren, en Mohamed zegt wat helemaal aan het begin van dit verhaal al stond: "C'est pas ma religion. Het is onmenselijk. Het zijn barbaren. C'était le ko. toen ik dinsdagochtend het nieuws op de radio hoorde. Triest. Verschrikkelijk."

"Eigenlijk", zegt hij dan, "zijn die kerels het niet waard om Arabische namen te dragen. Noem ze X, maar geef ze niet de namen die ze nu hebben. Het is de schaamte ver voorbij. Ze bevuilen onze godsdienst en het imago van de islam. Wat is hun boodschap? Iedereen kan 'Allahoe akbar' roepen, zelfs een wilde kan dat. Dat is niet moeilijk. Maar betekent dat dan iets? Het zijn mensen zonder hersenen. Geprogrammeerde machines. Maar een oorlog voer je aan het front. Een oorlog voer je niet in de metro. Waarom laat je jezelf daar ontploffen? Je ne sais pas."

Mustafa Gnioui (r.): "Mijn snackbar heet Al-Hayt. Dat betekent: het leven."Beeld Tim Dirven

Verbod op Facebook

Het punt is, zegt Mohamed, dat politici en soldaten de metro niet nemen. En dat je dus een oorlog voert tegen gewone mensen. Zijn broer Youssef zegt het zo: "Normaal ageren terroristen tegen politieke instanties. Desnoods tegen machtshebbers. Maar dit is terrorisme tegen ménsen."

Ooit verloren Mohamed en zijn vrouw een dochtertje, dat zorgde voor groot verdriet, nu zorgen ze samen voor hun vier zonen. Die zijn 17, 12, 11 en 9. Dat zijn jongens die je zo goed mogelijk probeert op te voeden. Die je juiste wegen toont en goeie voorbeelden geeft en die je kansen wilt geven. Maar die je niet 24 uur op 24 in het oog kunt houden. Niet op school, niet op weg naar huis en zelfs niet thuis: daar is het internet.

"Ik heb Facebook verboden voor mijn drie jongsten", zegt Mohamed. "Een zoon van een vriend van me was bijna gevangen door IS. Zo bedoel ik het bijna letterlijk. Die gasten gooien een aas, zoals bij het vissen, en als ze maar een klein beetje toehappen slaan ze de haak en trekken ze hun prooi binnen. Eens dat gebeurd is, is het te laat. Want dan bedreigen ze die gasten. Daarom is het nog belangrijker over je vrienden te waken. Op Facebook hebben ze geen echte vrienden. Je moet trouwens niet te veel vrienden hebben. Die brengen enkel slechte ideeën. Maar het is een moeilijke strijd met die smartphones. Daar zit IS te vangen en op zulke momenten ben je eigenlijk altijd alleen."

Ook voor Mohamed, Kamal en Youssef was het nieuws van dinsdag "alsof ze in een film zaten". 'Overal, maar toch niet in België?', was wat Kamal dacht. "Ik hoop dat racisten nu niet gaan oordelen op basis van die imbecielen. Ze zijn het niet waard." Mohamed ten slotte: "De tranen waren er dinsdag en die zijn er nog. Niemand is nog gerust nu. Hoeveel mensen hoorde ik die 10 minuten eerder in die metro zaten? Zelfs als ik op straat loop, denk ik er nog aan. Vergeet niet: dit is ook ons land. En die Belgische vlag hangt niet voor niks aan mijn gevel. We zijn in diepe rouw."

Je moet Molenbeek niet mooier voorstellen dan het is. Natuurlijk zijn er problemen. Maar een dag wandelen door de Ribaucourtstraat, de Schoolstraat, de Delaunoystraat of de Albert Vanderkinderestraat is geen tocht door de wildernis. Veel cameraploegen wel nog. Maar toen de nieuwsalert binnenkwam dat Nijam Laachraoui was opgepakt in Anderlecht, scoorde Houssam net de 1-7. En terug aan de auto achter de ruitenwisser zit een parkeerbiljet. Te betalen bedrag: 25 euro. La vie continue en met de straffeloosheid valt het dus ook nog mee.

Beeld Tim Dirven
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234