Zondag 01/08/2021

De moeder van alle affaires

Al meer dan een decennium hangt het dossier van de moord op André Cools als een slagschaduw over het land. De belangrijkste politieke liquidatie sinds de Tweede Wereldoorlog veroorzaakte niet alleen diepe trauma's in de PS, maar ook besmuikt leedvermaak in andere partijen, openlijke oorlogen in de magistratuur en tussen de politiediensten en schandaal in de media. Vanwege de talloze rare kronkels in het veel te lang aanslepende onderzoek en het vermoeden van politieke obstructie en manipulatie nam de zaak mettertijd haar plaats in tussen andere onopgeloste politiek-criminele mysteries, zoals het dossier-Bende van Nijvel en de zaak-Dutroux.

In de periode voor 18 juli 1991 hadden de Luikse socialisten hun portie schandalen al gekregen, met als bekendste voorbeeld de corruptiezaak rond de parkeermeters en het straatmeubilair die had geleid tot de val van de Luikse PS-burgemeester Edouard Close. Maar als gevolg van het onderzoek naar de moord ontstond een ware dijkbreuk van affaires. Zo ontdekte het gerecht een miljardenfraude bij de Onderlinge Maatschappij der Openbare Besturen (Omob of Smap in het Frans, onlangs omgedoopt tot Ethias), de semi-openbare verzekeringsgroep die door de PS werd gecontroleerd. De vroegere directeur-generaal van Omob, Léon Lewalle, is hiervoor vorige maand veroordeeld tot vier jaar cel met uitstel.

Een andere uitloper waren de malversaties op het kabinet van Alain Van der Biest, de gewezen PS-minister die vorig jaar zelfmoord pleegde. Dit dossier van illegale partijfinanciering en geknoei met overheidsopdrachten kwam enkele jaren geleden voor de rechtbank en resulteerde eveneens in milde straffen. Hetzelfde kan gezegd worden over het dossier van de zwendel met waardepapieren (zie verder), waarvoor deels dezelfde personen terechtstonden als voor de malversaties op het kabinet. Zes van de acht beschuldigden in de moordzaak waren eveneens in de aandelenzwendel betrokken.

Het enige afgeleide dossier dat tot zware veroordelingen heeft geleid is de smeergeldzaak rond de legerbestellingen bij Agusta en Dassault. Omdat het een om een moordonderzoek ging, wist onderzoeksrechter Véronique Ancia het Zwitserse bankgeheim te kraken en ontdekte ze dat de Italiaanse helikopterconstructeur en de Franse luchtvaartgroep corruptiegeld hadden betaald aan de SP. Aan Franstalige kant vond het gerecht alleen smeergeld van Dassault, bestemd voor de PS. Van Agusta-geld voor de PS geen spoor. Hoe dan ook, het Hof van Cassatie veroordeelde eind 1998 een fraaie groepje ministers, partijvoorzitters, bedrijfsleiders en kabinetsmedewerkers en het dossier bezegelde de politieke ondergang van Willy Claes, Guy Spitaels en Guy Coëme.

Vreemd genoeg behandelde het Luikse parket de zaak-Cools aanvankelijk als een ordinaire cafémoord: de onderzoeksrechter die toevallig van dienst was, in dit geval de jonge en onervaren Ancia, kreeg het dossier toegewezen en stond er helemaal alleen voor. Van samenwerking met andere magistraten of de oprichting van een task force was geen sprake. Later werd wel een gemengde cel-Cools opgericht, waarin speurders van de Luikse gerechtelijke politie en BOB'ers samenwerkten, en kreeg Ancia (van PSC-signatuur) versterking van onderzoeksrechter Jean-Louis Prignon (een aangetrouwde neef van MR-minister Didier Reynders). Ancia moest evenwel omzichtig manoeuvreren. In het met PS-getrouwen volgestouwde parket van Luik, geleid door procureur-generaal Léon Giet, een oude vriend van Cools, werd elk spoor dat wees in de richting van PS'ers als mogelijke opdrachtgevers van de moord met veel wantrouwen bekeken. Toppolitici wier naam in dit verband genoemd werd, zoals Guy Mathot (onlangs verkozen tot voorzitter van de Luikse PS-federatie) of José Happart, konden rekenen op machtige vrienden in het Luikse justitiepaleis en aarzelden niet hun invloed te laten gelden.

Dat alles kon niet beletten dat PS-minister Van der Biest, een notoir drankorgel en in zijn hart een poëet, een man die door Cools tot politicus was gemaakt en vervolgens ook door Cools was gekraakt, al in juni 1992 zwaar in opspraak kwam. Carlo Todarello, die behoort tot het Italiaans-Luikse misdaadmilieu en morgen mee op de beklaagdenbank zit, wees de entourage van Van der Biest aan als de opdrachtgevers. Diens ministeriële kabinet bleek grondig geïnfiltreerd door regelrechte gangsters, die gebruikmaakten van de kantoren, dienstauto's, autotelefoons en andere faciliteiten om ongestoord criminele activiteiten te ontplooien, onder dekking van de ministeriële paraplu. De bende was onder meer betrokken bij een grootschalige zwendel in gestolen waardepapieren. André Cools wist van die misdadige praktijken en had in beperkte kring aangekondigd dat hij in september de bom zou doen ontploffen. Daarom moest hij worden uitgeschakeld. (GT)

Onderzoeksrechter Ancia behandelde zaak aanvankelijk als ordinaire cafémoord

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234