Maandag 28/11/2022

De mobiliteitsberg heeft een muis gebaard

Peter Vanham is global leadership fellow bij het Wereld Economisch Forum. Hij schreef deze bijdrage in eigen naam.

Hoera. Werknemers zouden vanaf april volgend jaar hun bedrijfswagen kunnen inruilen voor cash, aldus een gelekt regeringsvoorstel. Daarmee zetten premier Michel en co. eindelijk een goede stap naar meer zorg voor het milieu en betere mobiliteit. Al zijn er wel twee donkere kantjes aan het voorstel: enerzijds is de nieuwe maatregel vrijwillig, en dus een reactie in slow motion op een brandend probleem. Anderzijds geldt het nieuwe systeem enkel voor zij die al een bedrijfswagen hebben. De regering legt het mattheuseffect van het systeem bloot zonder het aan te pakken.

Laten we duidelijk zijn: het nieuwe voorstel is al bij al een goede zaak voor het milieu en onze mobiliteit. Voor het eerst in decennia overweegt onze regering immers een concrete maatregel tegen de milieuvervuilende en file-creërende bedrijfswagen. Wie vandaag al zo'n wagen heeft - en dat zijn in Belgie niet minder dan een half miljoen mensen - zou deze kunnen inruilen tegen harde cash. Een nettoloonsverhoging van 300 tot 600 euro is voor velen een krachtige aanmoediging om afstand te doen van hun wagen.

Zelf zat ik hierop al in 2009 te wachten. Ik woonde nog in Brussel, en mijn verplichte bedrijfswagen zadelde me op met scènes waarop Magritte trots zou zijn geweest. Hoewel ik in de Dansaertwijk woonde, op 500 meter van mijn werk, had ik geen andere keuze dan elke dag met de bedrijfswagen naar het Rogierplein te rijden. De wagen was immers een verplicht onderdeel van mijn loon, en in het Brusselse centrum kon ik mijn auto niet laten staan, wegens te duur of te riskant. Uiteindelijk parkeerde ik de auto dan maar vijf dagen en nachten per week in de parking (betaald door mijn werkgever), terwijl ik zelf een Villo-abonnement betaalde om toch met de fiets naar het werk te kunnen gaan.

Dit soort hallucinante aberraties is met de nieuwe wetgeving van de baan. Zij die liever met de fiets of het openbaar vervoer naar het werk willen, worden daar eindelijk niet meer fiscaal voor bestraft. Beter laat dan nooit, zou ik zeggen.

Toch zijn er twee redenen om het enthousiasme wat te temperen.

Ten eerste zal de maatregel vrijwillig zijn. De transformatie naar meer groen en minder files zal dus in slow motion plaatsvinden, en misschien zelfs helemaal niet. Wellicht zijn er nog heel wat mensen die niet zullen switchen, want niet iedereen woont op 500 meter van zijn werk.

Waar de regering vroeger actief het geloof in bedrijfswagens beleidde, wordt ze nu agnostisch wat betreft auto, fiets of openbaar vervoer. Dat is een gemiste kans, want het begrotingstekort zal niet elk jaar een duwtje in de rug geven (althans, dat wensen we de regering niet toe). Een radicale overstap naar de klimaatkerk was dan beter geweest.

Ten tweede legt de nieuwe maatregel het mattheuseffect van het bedrijfswagensysteem bloot, zonder het aan te pakken. Voor ingewijden was het al langer duidelijk dat het systeem een verdoken belastingvoordeel is voor rijkere werknemers. Bedrijfswagens zijn er immers disproportioneel vaker voor hoogopgeleide, goedbetaalde werknemers.

Het nieuwe systeem verandert niets aan die mattheusconstructie. Alleen wie een bedrijfswagen heeft, krijgt in het nieuwe systeem een nettoloonsverhoging. Het staat in de sterren geschreven dat zij die zich hierdoor benadeeld voelen - zij die dus geen bedrijfswagen hadden - het nieuwe systeem snel in vraag zullen stellen. Volledig terecht.

Moeten we op het einde van de rit dus blij zijn met dit nieuw en halfbakken mobiliteitsvoorstel? Ik ben deze week in China, en daarom geneigd om Deng Xiaoping te parafraseren: het maakt niet uit of de kat wit of zwart is, als ze maar muizen vangt. Al heeft de regering met haar aanpak wel een muis gebaard, terwijl de rest van de mobiliteitsberg in een ander jaar overwonnen zal moeten worden.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234