Zondag 17/10/2021

De Miss Tutti Fruttiwedstrijd

Een mooie mix van mensen is naar het Kitano Hotel gestroomd voor de Miss Tutti Fruttiverkiezing. Ouders van kandidaten, zussen, vrienden, vroegere missen. Om de zaal op te warmen wordt een boys' band op het podium gestuurd. En daarna een duo schaars geklede acrobaten die aan touwen jongleren.

Het aparte aan deze missverkiezing is dat de kandidaten van het mannelijk geslacht zijn. Ze behoren tot een groep die over de hele Zuidzee voorkomt, en die in Samoa bekendstaat onder de naam fa'afafine, wat betekent: mannen die zich als vrouwen kleden. De term is zowel enkelvoud als meervoud.

Elders in de Zuidzee worden deze travestieten wel eens beschimpt of verdrukt, maar in Samoa maken ze gewoon en geaccepteerd deel uit van het straatbeeld en het leven.

Verwar het niet met homoseksualiteit, zegt de onwaarschijnlijk dikke, oudere fa'afafine op de rij voor me. Hij is zo dik dat zijn ene bil naast de ene kant van zijn plastic stoeltje hangt, en zijn andere bil naast de andere kant. Ik probeer me niet af te vragen wat er dan wel op de stoel rust.

"Hoewel we doorgaans homo's zijn is het niet door homoseksualiteit dat we onszelf definiëren."

Hoe dan wel?

"We zijn het derde geslacht."

Zijn uitleg, die hij doet terwijl hij probeert de jongensgroep in zijn camera te vangen, komt erop neer dat seks met een fa'afafine heteroseks is. Heteroseksuele jongens vrijen met fa'afafine alsof het vrouwen zijn. Een fa'afafine heeft nooit relaties met een andere fa'afafine.'

De naam Miss Tutti Frutti blijkt, en dat is een thema van de avond, allerlei dubbelzinnigheden te verbergen. De negen kandidaten verdedigen een vrucht, van mango tot druif, met de banaan als dijenkletser. Ze beantwoorden een vraag (waarin ze zonder expliciet te worden zoveel mogelijk hilariteit veroorzaken: "Ik zei hem: als je op mijn tenen trapt, trap ik op je...", volgens mijn dikke voorbuur kun je je op het podium ook nooit genoeg excuseren - het woord voor excuseren en dat voor afzuigen is hetzelfde), ze playbacken op Tina Turner of Aretha Franklin, lippen "you make me feel like a natural woman", ze showen kleren (waarbij monokini geen bezwaar is, hormonale of chirurgische behandeling komt volgens mijn voorbuur bij fa'afafine niet voor), ze vertellen in de liegende wijs over zichzelf (""mijn naam is Maxine en ik ben net veertien geworden").

In principe is er een leeftijdsgrens, jongeren onder zestien worden niet tot de zaal toegelaten, maar dit is tegelijk een familiegebeuren. Moeders fluiten van appreciatie als hun verklede zoon op het podium de zaal aan het lachen krijgt. Er zit een geestelijke in de jury, een lid van de methodistische kerk.

Arena, de zus van een van de kandidaten, verkoopt tickets.

"Je ziet nu de beste kant", zegt ze. "Het is niet altijd vanzelfsprekend een fa'afafine te zijn. Sommige families kunnen het maar moeilijk accepteren. In onze familie was het geen probleem, maar mijn broer kleedt zich doorgaans als man - dat maakt het minder problematisch. Dat er homoseksualiteit bij te pas komt, wordt door mijn ouders verdrongen. Dat past niet in ons plaatje. Ik vind dat zelf ook bizar: dat de fa'afafine redelijk geaccepteerd worden maar dat we tegelijk blijven doen alsof homofilie niet bestaat. In Europa of Australië zou mijn broer gewoon een homo zijn."

Hij heeft niet alleen seks met heteroseksuele mannen?

"Voor hem gaat die regel niet op. En ik vermoed dat het iets is wat zelfs de fa'afafine zichzelf wijsmaken."

Intussen wordt Miss Watermeloen, de dikste van de kandidaten, en de enige van de negen met een geloofwaardige boezem, tot Miss Tutti Frutti 2006 uitgeroepen.

Een paar dagen later bezoek ik de anti-aidsvereniging. Ken Moala, de voorzitter, zelf een fa'afafine, organiseert de Miss Tutti Fruttiwedstrijd. Hij zal over enkele uren, samen met de vers verkozen Miss (die een offday heeft, ze heeft net een auto-ongeval achter de rug), een deel van de opbrengst naar een katholiek bejaardentehuis brengen (het gros van de winst gaat naar aidsacties).

Waar komt het fenomeen van de fa'afafine vandaan? Sommige studies voeren het terug naar de vroege kerstening, als een reactie op de strakke seksmoraliteit die de missionarissen introduceerden. En er wordt vaak beweerd dat in families met alleen zoons een van de kinderen verplicht werd om de rol van het meisje op zich te nemen, en dat men zo tot fa'afafine is gekomen.

"Neen neen", zucht Ken. "In de beide gevallen neen. De fa'afafine speelden al voor de kolonisatie een belangrijke rol. En een fa'afafine wordt als dusdanig geboren. Een moeder weet wanneer haar kind tot het derde geslacht behoort. Er is geen sprake van dwang."

De rol van de fa'afafine was traditioneel vierderlei, zegt hij. "We waren een soort ceremoniemeesters, we begeleidden de festiviteiten. We bemiddelden tussen de chef en diens vrouwen. We waren een extra steun voor de familie, aangezien we geen eigen gezin hebben, gaat het geld dat we verdienen grotendeels naar onze ouders. En we waren de go-betweens tussen jongens en meisjes."

Vooral dat laatste is tegenwoordig nog belangrijk. "Als het derde geslacht kunnen we zowel vertrouwelijk met vrouwen als met mannen omgaan. Tegenwoordig is dat lakser maar ooit werd de maagdelijkheid van een meisje als een groot goed beschouwd. Een broer pikte het niet dat iemand avances naar zijn zus maakte. Maar intussen gierden de mannelijke hormonen. Daar kwam de fa'afafine tussen. Jongens hadden en hebben relaties met de fa'afafine zoals ze die met een vrouw zouden hebben. Wij leren jongens met seks om te gaan. En intussen zoeken we naar een meisje waaraan we die jongen kunnen koppelen. Naderhand blijven we dat koppel volgen maar in principe is er van seks met de jongen geen sprake meer. We worden een soort raadgever van het koppel."

Dus, jullie hebben per definitie kortstondige relaties.

"Dat is onze tragiek, maar het is ook onze keuze. Dat is ons systeem."

Het aspect bemiddeling is nog altijd essentieel. Een Amerikaanse journaliste schreef dat ze in 2002, tijdens een interview met een fa'afafine, had laten uitschemeren dat ze de lichaamsgrote tatoeage van een bezoeker van het café wel eens helemaal wilde bekijken. Dezelfde avond klopte de getatoeëerde man aan de deur van haar hotelkamer - de fa'afafine had hem verteld dat de Amerikaanse in hem geïnteresseerd was.

De fa'afafine spreekt namens te schuchtere meisjes of jongens.

"Als buitenlanders me over de fa'afafine ondervragen, zijn ze geneigd ons hun categorie homoseksualiteit op te dringen. Ik verzet me daar tegen, niet omdat we geen homo's zouden zijn, maar omdat het een zoveelste verarming van onze cultuur betekent, een zoveelste poging tot kolonisatie. Een homohuwelijk, dat ik toejuich voor andere landen, heeft in onze context bijvoorbeeld geen zin, want ik ken geen enkele fa'afafine die met een andere fa'afafine vrijt. We zijn als zussen voor elkaar."

Hoeveel fa'afafine zijn er in Samoa?

"Het onderzoek komt nu pas op gang. We hebben geen idee, zelfs geen schatting."

Ik vond de Miss Tutti Fruttiwedstrijd, ondanks de woordspelingen en insinuaties, relatief mak.

"De neiging bestaat om uitzinniger te worden, maar we proberen dat te bestrijden. We maken deel uit van de cultuur in Samoa. We hebben een prominente plaats in de kerken, dan toch in de traditionele kerken - de fundamentalisten zien ons niet graag. Het is voor ons perfect mogelijk om op zaterdag uit de bol te gaan, met een jongen te vrijen, en op zondag op de eerste rij in de kerk te zitten. Daar ligt voor ons, en voor de priesters, geen contradictie. En dat proberen we zo te houden."

Het is tijd om naar het bejaardentehuis te rijden, gerund door de 'Little Sisters of the Poor'. Miss Tutti Frutti (in het dagelijks leven heet ze Roger Stanley) wordt op straat door Lisha in haar kroon geholpen. Zo levendig als ze op het podium was, zo flets is ze nu (zelfs de bloem in haar haar is verwelkt). Passanten zijn toch wat gegeneerd of giechelig.

Maar even later zijn de bejaarden in hun nopjes. Ze krijgen elk een zoen van de miss. Na de donatie en na de dankwoorden dansen ze met haar. De non die de cheque van Miss Tutti Frutti accepteert, zegt dat het niet aan haar is om te oordelen. "We zijn allemaal Gods kinderen. Zo is het toch? En als iemand blijdschap verspreidt ben ik niet geneigd aan zonde te denken. Wel integendeel."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234