Maandag 14/06/2021

Fotografie

De minst geholpen, meest vergeten slachtoffers

Het Galkayo Mental Health Center in Puntland, Somalië. Beeld Robin Hammond
Het Galkayo Mental Health Center in Puntland, Somalië.Beeld Robin Hammond

"Ik heb al veel ellende gezien", zegt Robin Hammond, "maar niets heeft me zo aangegrepen als de mensonterende behandeling van geesteszieken in Afrika. Zelfs de hulporganisaties laten hen in de steek." Voor zijn project Condemned kreeg de fotograaf de Dr. Guislain Award, gesponsord door het Gentse Dr. Guislain Museum.

Vandaag is het de werelddag van de geestelijke gezondheid. Het was niet toevallig dat de Dr. Guislain Award aan de vooravond daarvan werd uitgereikt. De prijs (50.000 dollar) beloont mensen die een buitengewone bijdrage hebben geleverd in de strijd tegen stigmatisering van geesteszieken. Dat heeft Robin Hammond zeker gedaan. De jonge Nieuw-Zeelander (geboren in 1975) heeft al heel wat prijzen in de wacht gesleept met zijn werk dat vooral schendingen van de mensenrechten als onderwerp heeft.

Vanwaar die interesse voor het lot van geesteszieken?
Hammond: "In 2011 trok ik voor de Sunday Times naar Zuid-Soedan, voor het referendum over de onafhankelijkheid. We waren op zoek naar een eigen invalshoek toen we langs de kant van de weg een psychisch gestoord meisje zagen bedelen. Ik vroeg onze chauffeur welke behandeling geesteszieken er kregen. 'Ze worden opgesloten in de gevangenis', antwoordde hij.

Een rehabilitatiecentrum in Port Harcourt, Nigeria. Beeld Robin Hammond
Een rehabilitatiecentrum in Port Harcourt, Nigeria.Beeld Robin Hammond

"We gingen naar Juba Central Prison en zagen daar inderdaad vele geesteszieke mannen en vrouwen opgesloten samen met criminelen. Ze kregen geen enkele behandeling. Een jonge geesteszieke zat naakt in een kale cel, vastgeketend aan de vloer. Dat werd onze invalshoek: de prijs die Zuid-Soedan betaalde voor de jarenlange oorlog. De trauma's, de vernietiging van infrastructuur en sociale diensten waarvan de meest kwetsbaren de grootste slachtoffers zijn.

"En ik vroeg me af hoe de situatie elders in Afrika was. In de daaropvolgende jaren fotografeerde en interviewde ik geesteszieken in acht landen."

Welke impact had het hele project op uzelf?
"Vorig jaar moest ik stoppen. Het werd me te veel. Niet alleen omdat sommige gevallen van misbruik en verwaarlozing zo extreem waren, maar ook omdat de omvang van het probleem me moedeloos maakte. Waar ik ook kwam, zag ik hoe opsluiting de eerste en vaak enige vorm van behandeling was voor mentaal gestoorde volwassenen en kinderen. Thuis werd ik 's nachts wakker, geplaagd door schuldgevoelens. Dan dacht ik bijvoorbeeld aan het ondervoede, mentaal gestoorde jongetje van 9 dat ik tussen volwassen criminelen in een gevangenis in Port Harcourt had gezien, en wenste ik dat ik met het kind in mijn armen naar buiten was gerend... Het ergste is, dat kind zit er nog steeds."

Abdi (26) zit al jaren opgesloten in een hut in Dabaab, Oost-Kenia. Beeld Robin Hammond
Abdi (26) zit al jaren opgesloten in een hut in Dabaab, Oost-Kenia.Beeld Robin Hammond

U publiceerde het boek Condemned. Is het project nu afgelopen?
"Er komt een tweede luik, waarin ik de inspanningen zal belichten van de zeldzame dapperen die de geesteszieken helpen in die landen. Zelfs de ngo's laten hen in de steek. Zo heeft Artsen zonder Grenzen een broodnodig project in Noord-Congo stopgezet. En Médécins du Monde draait de geldkraan dicht voor een goed lopende psychiatrische kliniek in Liberia. De patiënten zijn er doodsbang dat ze hun behandeling zullen verliezen."

De Guislain Award wordt gefinancierd door Janssen R&D. Maar is de farmasector niet mee schuldig aan de situatie?
"Het zou inderdaad enorm helpen als ze hun medicijnen gratis of tegen kostprijs ter beschikking zouden stellen. Ik ben vaak genoeg in instellingen geweest waar zelfs de meest elementaire medicatie ontbrak. Bovendien zouden ze er geen markt door verliezen want die markt is er gewoon niet.

"Deze prijs is mooi voor mij, ik kan er mijn werk door verderzetten. Maar het ontslaat de farmaceutische firma's niet van hun verantwoordelijkheid."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234