Donderdag 24/06/2021

De minister met de handtas laat haar portefeuille niet los

'Op geen enkel moment heb ik zelfs maar aan opstappen gedacht. De rel omtrent mijn handtas was pure lucht, een fait divers.' Een week na de Heinzmann-soap wil minister van Mobiliteit Isabelle Durant het toch nog eens gezegd hebben: 'De NMBS moest niet worden hervormd omdat ik de pik zou hebben op Etienne Schouppe, maar omdat we op deze manier op een financiële crash aan het afstevenen waren.'

DOUGLAS DE CONINCK

Het was, zegt ze op zeker ogenblik met onverholen sarcasme, een rode handtas. "Misschien wel een belangwekkend detail in dit feuilleton (lacht). Kijk, ik kan best begrijpen dat het publiek geniet van zo'n soap, dat is ook de reden waarom programma's als Big Brother zo'n succes hebben. En ik weet ook wat voor bijklank het woord sacoche in Vlaanderen heeft, maar laat ons een beetje bij de zaak blijven. U gaat me nu vragen of ik nooit aan ontslag heb gedacht. Het antwoord is 'nooit'. Sinds ik op deze post zit, ben ik al tientallen keren overmand door twijfels. Maar in de zaak-Heinzmann? Neen."

"De rel omtrent mijn handtas was pure lucht, een fait divers. Oppositie is er om oppositie te voeren, oké, maar hier is een grens overschreden. Iemand - minister of niet - er in het wilde weg van beschuldigen de inhoud van een brief te hebben vervalst en dus valsheid in geschrifte te hebben gepleegd: dat pik ik niet. Dat sloeg in deze nergens op. En wat ik helemaal niet pik, is zo'n vergelijking met Johan Sauwens. Op een moment dat in heel Europa extremistische bewegingen terrein winnen... Bah."

Als er iets is waarmee je Isabelle Durant de kast op krijgt, dan is het de opmerking dat er van de NMBS meer rust afstraalde ten tijde van Etienne Schouppe, die nu weer 'in de running' heet te zijn om het roer over te nemen. "Jaja", zucht ze. "Toen hij er nog zat, reden de treinen tenminste nog. Wel, ik verzeker u: ze rijden nu ook. De vraag is alleen of dat over enkele jaren nog zo zal zijn. Daar krijg ik dus de kriebels van: van dat idee alsof die hele hervorming nergens voor nodig was, dat dat allemaal draaide rond Durant, qui voulait la peau de Schouppe."

Geef toe, dat was toch een beetje de achtergrond.

"Ik heb niks tegen Schouppe. Ik heb wél iets tegen een NMBS waarvan de schulden in 2001 met 40 procent zijn gestegen. Mede door avonturen als ABX (waar de NMBS 720 miljoen euro in pompte, DDC) is de schuldenberg nu aangezwollen tot 3,9 miljard euro. 157 miljard frank, alstublieft."

Dat is niet erg, Johan Vande Lanotte scheldt die schuld straks wel kwijt.

"Als het zo gemakkelijk zou zijn: graag. Maar, je m'excuse, dat gaat niet. De NMBS is in 1992, conform de Europese regelgeving, een autonoom overheidsbedrijf geworden. Europa stelde de lidstaten toen voor de keuze: ofwel neem je de schuld van je spoorwegmaatschappij over, ofwel schenk je haar alle infrastructuur, die ze dan zelf kan gaan valoriseren, om zo schulden af te bouwen. De regering heeft toen voor het laatste gekozen. Dat was een heel verdedigbare keuze: de NMBS alle spoorweggronden - dat zijn er nogal wat - cadeau doen. Maar wat heeft de NMBS gedaan? Ze heeft overal filialen opgericht die gronden zouden verkopen, wat geld moest genereren. Denk maar aan Eurostation en Euro Liège TGV. En ook ABX. Ik hoor het Schouppe nog zeggen: 'Let op, vanaf 2001 wordt ABX onze kip met de gouden eieren.' Ja, hallo. Die filialen zijn dé grote verliesposten. Er is helemaal geen sprake van schuldafbouw."

Schuldovername kan dus niet?

"Het kan wel. Ten dele. Met een goed dossier bij de EU is het wellicht mogelijk de zogeheten 'historische schulden' over te nemen. Dat zijn de schulden die dateren van vóór 1992. Dan hebben we het over 1,3 miljard euro, een derde van de totale pot. Eigenlijk had die schuld niet mogen bestaan, maar passons. Het probleem is de overige twee derden, zo'n 2,6 miljard euro. Die mag je niet overnemen, want dat heet concurrentievervalsing. In maart 2003 wordt het spoorverkeer al gedeeltelijk gedereguleerd. De tijd van 'het kan niet op' is definitief voorbij. Blijkbaar zijn te weinig mensen zich daarvan bewust."

Die put van 2,6 miljard euro is de voorbije tien jaar ontstaan?

"Ja, dat zijn beheersschulden, gemaakt door het geweldige team van mijnheer Schouppe. Door megalomane projecten, zoals dat nieuwe station in Luik (350 miljoen euro) of ABX. Zeg mij nu eens: wat heeft de belastingbetaler eraan dat de NMBS vrachtwagens kan doen rondrijden in Singapore? Of dat ze voor 6 miljard frank schulden overneemt van een zieltogend transportbedrijf in Duitsland? Zulke zaken behoren niet tot de noden van de belastingbetaler. Die wil 's nachts, als het even kan, nog iets gaan eten of drinken en kans maken om nog per trein naar huis te kunnen. Dat soort dingen. Daar sta ik voor en dat zijn zaken - net als fietsen op de trein en een beter toegankelijkheid voor mindervaliden - waar ik over wil onderhandelen binnen het kader van het nieuwe beheerscontract. Neen, we zullen het aantal verkeersdoden niet tot nul herleiden, maar het zou een verschil kunnen maken als er 's nachts ook hier en daar een trein rijdt."

Schouppe heeft de NMBS slecht beheerd?

"Honderd miljard frank verliezen in tien jaar is geen blijk van deugdelijk management. En er in één jaar tijd nog eens 40 procent schulden bij doen ook niet. Wat wilt u dat ik er verder over zeg? De afspraak was dat hij door het verkopen van gronden de balansen in evenwicht zou houden. Als we op deze lijn doorgaan, stevenen we onvermijdelijk af op een Sabena-scenario."

Hoe ziet u dat, zo'n Sabena-scenario? Een land zonder treinen?

"Dat niet, maar als we de groei van de schulden niet stoppen, wordt de maatschappij op termijn onbestuurbaar. Failliet zal ze niet gaan, maar de druk van de schuldeisers zal op zeker ogenblik zo verstikkend worden dat er geen geld meer is om spoorlijnen te onderhouden. Dus zal men kleine lijnen moeten sluiten en op grote schaal mensen moeten afdanken. Dit is geen sciencefiction, dit was ook de voorbode van het Britse scenario, waar men dan ten einde raad aan het privatiseren is geslagen. Met als resultaat een gemiddelde van één treinramp per jaar. Willen we daar naartoe? Ik niet. Ik gruwel van het idee van geprivatiseerde of gefederaliseerde spoorwegen. En ja, daarom moesten de beheersstructuren worden hervormd. Omdat de NMBS-top een cultuur had ontwikkeld waarbij mensen van de raad van bestuur tegelijk gingen zetelen in allerlei filialen en de sfeer van 'het kan niet op' zo in de structuren ingebakken zat.

"U zou eens moeten weten wat voor knotsgekke projecten ik hier al allemaal heb zitten te bevechten. Een megastation in Schaarbeek, een supersnelle spoorlijn naar... het groothertogdom Luxemburg. De lui die dat bedachten, hebben geen verantwoordelijkheidsgevoel. Ik heb nu driekwart van het parcours afgelegd. De nieuwe NMBS-wet is er, de nieuwe raad van bestuur is er, straks richten we het controleorgaan op dat gaat waken over een eerlijke concurrentie inzake vrachttransporten. En dan volgt ook nog de beheersovereenkomst."

Het enige wat ontbreekt, is een nieuwe spoorbaas?

"Ja. Al de rest is geregeld. Al datgene waarover men zei dat 'dat meiske' dat nooit zou kunnen, dat ze nooit zou kunnen optornen tegen dat gigantische NMBS-apparaat, is gerealiseerd."

Wat heeft u belet om van de eerste dag af melding te maken van die originele ontslagbrief van Christian Heinzmann?

"(zucht) Daar gaan we weer. Ik leg het nog eens uit. Dit speelde zich af op die bewuste dinsdag 30 april, toen ik net had vernomen dat Heinzmann er al na vier dagen mee wou stoppen. Ik ben met mijn kabinetschef naar Luxemburg gereden om met hem te praten. Want dat bericht kwam als een schok. We hebben hem proberen te overtuigen zijn mening te herzien en hem 24 uur bedenktijd gegeven. In die sfeer heeft hij me die namiddag dat papiertje gegeven, een bondige - zeg maar warrige - opsomming van redenen waarom hij het bij nader inzien toch maar niet wou doen. Dat papiertje was niet ondertekend, er stond geen datum op. Er stond zelfs niet in dat hij ontslag nam, er stond: 'J'ai décidé de retirer ma candidature.' Kandidatuur? Hij was al benoemd door de koning! Dat was de waarde van die 'brief': iets dat hij rap-rap op papier had gezet. Dat was geen officieel stuk. Ik heb het in mijn handtas gestopt en amper bekeken. Want alles wat daarin stond, had hij me al gezegd."

Officieel of niet, u deed wel lange tijd alsof het nooit heeft bestaan.

"Wat er niet is, kun je toch niet achterhouden? Wij waren dat velletje allang vergeten tot Heinzmann er op 7 mei plots over begon in de Kamer en diezelfde avond vanuit Zaventem per aangetekende zending een kopie naar het kabinet stuurde. Trouwens, hij heeft dat papiertje ook zelf niet meer ter sprake gebracht toen hij op 1 mei liet weten niet terug te komen op zijn besluit. Hij heeft toen zijn ontslagbrief opgesteld, de enige échte. Daarover is die namiddag overleg geweest met mijn kabinet, maar op geen enkel ogenblik hebben wij inhoudelijke ingrepen gevraagd. Wat voor belang zou ik daar trouwens bij hebben gehad? Ik heb er zelf op aandrongen dat Heinzmann zijn verhaal zou doen in het parlement. Als het klopte dat hij was weggepest door duistere krachten in de NMBS, dan was ik toch de eerste om er belang bij te hebben dat daarover openheid van zaken kwam?"

Nu zegt u: een foute keuze?

"Ik vrees dat we niet anders kunnen dan dat toe te geven. Bent u er al achter waarom Heinzmann is opgestapt? Zijn verklaringen hebben een hele evolutie gekend, gaande van 'pesterijen en dreigementen door de vakbonden', het niet bekomen van een arbeidscontract en het dispuut over de 'tweede handtekening' tot de door Schouppe net voor zijn vertrek beklonken CAO. De lijst van punten die hem zogezegd tot zijn ontslag dreven, is eindeloos. Maar er zit een constante in: geen enkele doorstaat de toetsing aan de realiteit. Dat verhaal over ACOD-voorman José Damilot klopt niet. Omtrent zijn vete met bestuurder-directeur Vincent Bourlard weten we nu dat hij die man nooit heeft ontmoet. Zijn klachten over zijn contract, de CAO... zelfde verhaal. Alles waarvan hij beweert dat hij niet er tijdig over werd gewaarschuwd, wist hij wel degelijk."

U heeft eigenlijk geen flauw idee waarom hij is opgestapt?

"Eerlijk gezegd niet. Echt niet. Ik vrees dat het iets in de privé-sfeer moet zijn, anders zie ik niet in waarom hij steeds weer nieuwe drogredenen verzon."

Hoe kunt u dan garanderen dat deze soap zich niet herhaalt?

"Ik acht dat uitgesloten, zeker nu we weten dat het probleem zich minder bij de NMBS situeerde dan bij Heinzmann zelf. We hebben tientallen kandidaten, en er zitten erg valabele tussen. Ik weiger ook me te mengen in zo'n discussie over 'iemand van binnen de NMBS' of 'iemand uit de privé'. Mij maakt het niks uit: Vlaming, Franstalige, man, vrouw, Belg, buitenlander..."

Een buitenlander?

"Ik bedoel gewoon: de beste moet het worden. Zonder taboes."

Schouppe is ook weer kandidaat.

"(afgemeten) Schouppe heeft zijn keuze gemaakt. Hij gaat ABX leiden, dat helemaal wordt losgekoppeld van de NMBS, zoals het ook hoort. Er gaat geen geld meer van het spoor naar vrachtwagens. Ik denk dat Schouppe echt de geschiktste man is om ABX te leiden."

De indruk rijst wel dat u steeds minder vat hebt op waar paars-groen naartoe wil met mobiliteit. Men noemt u 'politiek dood'.

"Ze doen maar. Er is een verschil tussen beleid en marketing. Als ik zie hoe de SP.A midden in de crisis plots op de proppen komt met een voorstel voor gratis treinkaartjes, dan denk ik: 'Ja, leuk om mee op tv te komen.' De realiteit is dat de financiële situatie bij de NMBS zo precair is dat we daar geen geld voor hebben. Mij lijkt het prachtig, gratis treinen. Maar het kan niet."

Is Ecolo in een gebeurlijke heruitgave van paars-groen nog geïnteresseerd in deze portefeuille?

"Beslist wel. Ik zou hier eigenlijk heel graag mee willen doorgaan."

er verder over zeg?'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234