Zaterdag 24/07/2021

AnalyseADIV

De militaire geheime dienst: hoe het eeuwige zorgenkind blunderde met Jürgen Conings

null Beeld Karolien Coenen
Beeld Karolien Coenen

De militaire inlichtingendienst ADIV heeft geblunderd in de opvolging van Jürgen Conings. Een aanslepende machtsstrijd binnen de geheime dienst en een zwaar personeelstekort lijken deel van de verklaring, maar er is meer.

Conings stond sinds 2019 op de radar van de inlichtingendienst ADIV. Men kende de korporaal als een ‘potentieel gewelddadige extremist’. Toch kon hij vorige week maandag ongestoord zijn auto inladen met vier raketwerpers, een machinegeweer, een pistool en genoeg munitie om een bloedbad aan te richten.

Stafchef Michel Hofman. Beeld Photo News
Stafchef Michel Hofman.Beeld Photo News

Legerminister Ludivine Dedonder, stafchef Michel Hofman en generaal Philippe Boucké, het hoofd van de militaire geheime dienst, lieten deze week weten dat ze – tot voor kort – nooit van Conings hadden gehoord. Zeker voor Boucké was dat gênant. Als iemand de korporaal had moeten kennen, dan was hij het.

In de omfloerste woorden van Dedonder: de belastende informatie over Conings werd wel “verwerkt” binnen de geheime dienst, maar later niet “doorgegeven”.

Hoe dit kon gebeuren, dat moet straks blijken uit een intern legeronderzoek en een audit door het Comité I. Vier bronnen uit de inlichtingenwereld, die spreken op voorwaarde van anonimiteit, reageren alvast erg kritisch. Bron 1: “Ik ben beschaamd. Een inlichtingendienst dient net om de samenleving te beschermen tegen losgeslagen extremisten.” Bron 2: “Dit is onbegrijpelijk.”

Spionnenoorlog

De militaire inlichtingendienst ADIV is al langer een zorgenkind. De dienst wordt al jaren, zo niet decennia, geplaagd door een interne machtsstrijd.

Binnen de ADIV leeft een deel van het burgerpersoneel, dat instaat voor zowat al het binnenlandse inlichtingenwerk zoals de jacht op vijandige spionnen en de opvolging van extremisten in het leger, in onmin met een deel van het militaire personeel, dat zich voornamelijk toelegt op het buitenlandse spionagewerk.

Eddy Testelmans werd ontslagen in 2016. Beeld Photo News
Eddy Testelmans werd ontslagen in 2016.Beeld Photo News

Het etterende conflict speelde een belangrijke rol in het ontslag van generaal Eddy Testelmans in 2016. De toenmalige baas van de geheime dienst vertrok nadat acht collega’s, onder wie zijn topman Counterintelligence Clement Vandenborre, zijn beleid afkraakten in een brief aan de toenmalige legerminister Steven Vandeput (N-VA). Diens kabinetschef Claude Van de Voorde nam vervolgens over. Ook hij slaagde er niet in de ‘spionnenoorlog’ te stoppen.

Oud-minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA). Beeld BELGA
Oud-minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA).Beeld BELGA

Bron 2: “Vanuit de dienst Counterintelligence regende het de jaren daarop klachten over zogezegd onwettig spionagewerk van militaire collega’s.”

Er werd onder meer klacht ingediend over politiek ongedekte contacten met het Syrische regime. Een hooggeplaatste militaire spion werd beticht van medewerking aan Russische spionage. Omgekeerd werd Vandenborre, het hoofd Counterintelligence, in 2019 geschorst na een aantal klachten. Daarbij werd gefluisterd dat hij geheim materiaal had vernietigd in een papierversnipperaar.

Vandenborre zelf zag dit als een afrekening, omdat hij zich verzette tegen de hervormingsplannen van generaal Van de Voorde. Die wilde de burgers en militairen dwingen meer samen te werken. Een reeks vernietigende audits door het Comité I, onder meer over de opvolging van extremisten binnen het leger, diende als hefboom. Begin 2020 werd de hervorming doorgedrukt.

Interne spanningen

Bron 3: “De interne spanningen zijn echter niet weg. Van de Voorde, die sinds de zomer werd vervangen door generaal Boucké, heeft de pionnen dan wel verschoven op het schaakbord, maar de pionnen zijn nog altijd dezelfde. Zeker nu Vandenborre niet langer geschorst is. In beroep heeft hij zijn gelijk gehaald.”

Bron 1: “Binnen de ADIV zijn er te veel mensen bezig met elkaar het leven zuur te maken. Dat de informatie over Conings niet op tijd op de juiste plek is beland, kan daar zeker mee te maken hebben. Sowieso had het burgerpersoneel altijd al een bovenmatige interesse in de jacht op vijandige spionnen. Extremisten in het leger volgen, dat was geen prioriteit. Pas na de opkomst van IS veranderde dat enigszins, maar dan ging het vooral over geradicaliseerde moslims.”

Leegloop

Een ander probleem waar de militaire inlichtingendienst mee kampt, is een zwaar personeelstekort. De voorbije jaren zijn tientallen ervaren krachten met pensioen gegaan. Hun plek opvullen is een haast onmogelijke taak. Ook al omdat de ADIV alleen een beroep doet op (onder)officieren. Wat betreft het burgerpersoneel slaagde generaal Testelmans erin na de terreurgolf in 2016 geld te krijgen voor 80 extra aanwervingen. In 2018 werd hier officieel mee gestart. Veel nieuwkomers zijn vandaag nog in opleiding.

Ook belangrijk: de afgelopen jaren werkt de militaire geheime dienst aan de uitbouw van een eigen cyberpoot. En elke euro kan maar één keer uitgegeven worden. Bron 2: “Generaal Boucké ziet cyber als de toekomst. Hij heeft geen ongelijk, maar daarnaast moet je wel het ‘klassieke’ werk blijven doen.”

Minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS).  Beeld Photo News
Minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS).Beeld Photo News

Het gevolg van dit alles: daar waar het zogenaamde platform Extremisme tot enkele jaren geleden terug een zestal analisten ter beschikking had per thema – rechts-extremisme, links-extremisme en de radicale islam – is dat intussen teruggevallen tot een tweetal analisten per thema. Bron 2: “In het provinciaal kantoor in Hasselt, van waaruit Conings mee moest opgevolgd worden, zitten drie mensen. Eén ancien en twee nieuwkomers die zich nog moeten inwerken. De drijvende kracht van het kantoor overleed vorig jaar na een covidbesmetting.”

Verdachte motorclub

In het parlement liet minister Dedonder woensdag weten dat de ADIV er begin mei voor koos om de nabije opvolging van Conings tijdelijk op te schorten. Er werd “meer prioriteit” gegeven aan een onderzoek naar een militair in een verdachte motorclub. De dienst had “onvoldoende mankracht” om de twee te combineren.

Veelzeggend is dat toen het hervormingsplan van de ADIV werd uitgedacht, men daar vanuit de inlichtingendienst twee voorwaarden aan verbond. Eén: een stijging van de troepensterkte, van 600 naar 1.000 werknemers. Vandaag zit men aan 700. Twee: een verhuis, weg van het militaire hoofdkwartier in Evere. Bron 1: “In de huidige gebouwen moet Boucké 600 meter stappen om zijn directe collega’s te spreken. Op die manier werk je miscommunicatie in de hand.” Er werd onder meer een verhuis naar een gebouw schuin tegenover het hoofdkwartier van de Staatsveiligheid onderzocht. Van uitstel kwam afstel.

Bron 4: “In de gebouwen in Evere zijn bovendien al jaren problemen met een septische put. Er hangt regelmatig een vieze geur in de gangen.”

Kanalen

De interne strubbelingen en het personeelstekort zijn allicht een deel van de verklaring voor de slechte opvolging van Conings. Toch lijkt er meer aan de hand. Dat generaal Boucké niet wist wie zijn eigen medewerkers op hun radar hadden, wijst op een aantal chronisch verstopte communicatiekanalen.

Bron 1: “Ik weet dat er onder generaal Testelmans elke veertien dagen een briefing en petit comité plaatsvond waarbij gevoelige dossiers, zoals dat van mogelijke extremisten, werden doorgesproken met de leiding van de dienst. Dit gebeurde in beperkte kring, net om best diep in detail te kunnen gaan. Er was trouwens ook wekelijks een vertrouwelijke briefing met het kabinet van toenmalig minister Vandeput. Ook daar werden zulke dossiers aangehaald.”

Lambermontstraat

De ADIV is een speciaal beestje. Voor militaire operaties hangt de geheime dienst af van de stafchef, maar voor algemeen inlichtingenwerk rechtstreeks van de minister van Defensie. Deze parallel werd getrokken nadat eind vorige eeuw bleek dat de geheime dienst aanwijzingen had dat het kabinet van Defensie op de Lambermontstraat werd afgeluisterd, mogelijk door de Russen, maar toenmalig minister Jean-Pol Poncelet hier initieel niet van op de hoogte bracht.

De link tussen de militaire inlichtingendienst en het kabinet-Dedonder zou – in principe – overigens prima moeten zijn. Haar kabinetschef Jamil Araoud was jarenlang antiterreuranalist voor de geheime dienst. Hij kent het huis en de gewoonten dus. In de omgeving van Dedonder, die de voorbije week dagelijks samenzat met Boucké, is echter te horen dat het vaak lang wachten is op een concreet antwoord op een vraag.

Bron 2: “Ofwel liegt generaal Boucké over zijn eigen rol in dit verhaal. Dat zou erg zijn. Ofwel wist hij echt niets over Conings en dat is bijna nog erger.”

Bron 3: “Wees maar zeker dat men op het ministerie, binnen de legerleiding en zeker bij de ADIV elke avond bidt dat Conings snel gevonden wordt, vooraleer hij echt kwaad kan doen.”

De militaire inlichtingendienst zelf wil voorlopig geen commentaar kwijt. Stafchef Hofman vertelde woensdag in Terzake dat er fouten zijn gemaakt in de opvolging van de zaak-Conings en dat die wellicht te maken hebben met “de manier waarop informatiestromen binnen de ADIV verlopen”. Hofman stelde dat het daarbij “om een samenloop van ongelukkige omstandigheden ging”.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234