Maandag 30/11/2020

De merkwaardige wereld van schrijversechtpaar Rita Monaldi & Francesco Sorti

Naadloze overgang tussen waarheid en verdichtsel

In 2002 publiceerde het Italiaanse echtpaar Rita Monaldi en Francesco Sorti het lijvige Imprimatur, een historische roman die een pauselijk schandaal uit de late zeventiende eeuw beweert te onthullen. Ondanks het succes van het boek kwam er in Italië nooit een tweede druk. Zelfcensuur door uitgever Mondadori, op aanstichten van het Vaticaan, zeggen Monaldi en Sorti. Waar of niet, de ophef rond Imprimatur heeft hen geen windeieren gelegd.

Vier boeken later zijn Monaldi en Sorti in Utrecht, waar ze straks de vierde Belle van Zuylenlezing zullen geven. Met voorgangers als Nelleke Noordervliet / Hella Haase, Hans Magnus Enzensberger en Jeanette Winterson vertoeven ze in illuster gezelschap.

In hun hotel zit Rita Monaldi er grieperig bij, zodat haar echtgenoot alleen het woord moet voeren. Dat doet hij enthousiast, want Rita Monaldi en Francesco Sorti, allebei opvallend frêle, hij met een pince-nez op de scherpe neus, zij met een krulletjeskapsel en een bijna doorschijnend delicate huid, hebben een heuse missie: boek na boek graven ze in de geschiedenis, op zoek naar geheimen en falsificaties. Wat hen daarbij van het legertje van collega-historische thrillerauteurs onderscheidt, is dat zij zweren dat ze niets verzinnen: elke onthulling, elk klein of groot schandaal is gebaseerd op historische bronnen en naarstig in archieven opgespitte documenten.

De lezing die ze straks zullen geven gaat over hun stokpaardje, de verhouding tussen geschiedenis en fictie. De titel, 'De ring van Moebius', is goed gekozen: waarheid en verdichtsel gaan bij Monaldi en Sorti net zo naadloos in elkaar over als de twee vlakken van de beroemde ring.

U bent musicoloog, uw echtgenote is historica en u werkte allebei in de academische wereld en de journalistiek. Waarom hebt u dat leven opgegeven om romans te gaan schrijven?

"In de eerste plaats om te kunnen schrijven over wat we echt wilden vertellen. De historische roman is het ideale medium om onze kijk op de geschiedenis zo ruim mogelijk te verspreiden."

Maar toch eindigt u elk boek met een uitgebreid aanhangsel, soms bijna een klein essay, waarin u uitvoerig ingaat op de historische feiten achter het verhaal. De roman volstaat dus niet?

"Wij doen dat omdat we vinden dat de lezer recht heeft op de feiten. Aangezien wij de pretentie hebben dat we over waargebeurde feiten vertellen, moeten we ons rechtvaardigen. We doen dan ook hard ons best om alleen te verzinnen wat nodig is voor de plot. Vergelijk het met een kinderpuzzel met puntjes die je in de juiste volgorde met elkaar moet verbinden, zodat je een tekening krijgt. Zo doen wij het ook. De punten zijn de historische feiten en wij proberen ze te verbinden met een plot."

En hoe kiest u de punten?

"Als je goed zoekt en als je niet bevooroordeeld bent, ontdek je her en der in het verleden gebeurtenissen die het verloop van de geschiedenis ingrijpend veranderd hebben. Dat zijn de boeiende gebeurtenissen. Meestal zijn ze verborgen, niet alleen voor het grote publiek maar ook voor de specialisten. Wij willen ze aan het licht brengen, tonen wat er echt gebeurd is en de lezers aan het denken zetten. Elke roman gaat over zo'n punt waarop het traject van de geschiedenis op een kunstmatige manier veranderd werd. Het verhaal van de paus die geld leende aan zijn protestantse tegenstander Willem van Oranje is daar een voorbeeld van. Of dat van het vervalste testament van de koning van Spanje, dat tot de Spaanse Successieoorlog leidde..."

In het aanhangsel van uw jongste boek, Het ei van Salaì, dat over de mystificaties rond de ontdekking van Amerika gaat, bent u niet mals voor de historische fictie in de trant van Dan Brown en zijn navolgers. Pseudohistorische wartaal, noemt u het. Maar u manipuleert toch ook feiten, u kneedt toch ook uw eigen versie van de geschiedenis?

"Als dat zo overkomt, zijn we niet in onze opzet geslaagd. Want we hebben de samenzweringstheorieën in Het ei van Salaì opzettelijk overdreven: ze worden verkondigd door drie sukkels die nauwelijks weten waarover ze praten. We willen de spot drijven met die nonsens, het is een parodie."

Een parodie die in meer dan één opzicht aan Eco's De slinger van Foucault doet denken.

"Eco gaat niet ver genoeg. Hij spot met esoterische complottheorieën, maar daar stopt het. Wij zetten de volgende stap: wij vragen ons af waarom al die samenzweringstheorieën er zijn. Wij vermoeden dat ze bedoeld zijn om de mensen zand in de ogen te strooien, ze af te leiden met onzin. Vergelijk het met de boekhandels van tegenwoordig: hun rekken staan vol met duizenden en duizenden waardeloze, nuttige boeken van de machtige uitgeverijen. Boeken die maar één functie hebben: ruimte vullen. Ruimte die anders gebruikt zou kunnen worden voor betere boeken, nuttige boeken voor de lezer. Boeken die lastig zouden kunnen zijn voor de macht, welke macht dat ook is."

Een interessante visie, maar is dat niet op zijn beurt een samenzweringstheorie?

"(onverstoorbaar) Een islamitische geleerde uit de veertiende eeuw zei: te veel boeken maken het onmogelijk om de zaak te onderzoeken. Dat merken wij ook in onze praktijk. Als je een bibliografie van tweeduizend titels over een bepaald onderwerp hebt, is het letterlijk onmogelijk om die allemaal te lezen. Sommige boeken worden zelfs overduidelijk geschreven om het onmogelijk te maken iets te begrijpen. Ze hebben zoveel voetnoten en referenties dat je vijftig of honderd andere boeken zou moeten lezen om het eerste te begrijpen. Dat heeft een verlammend effect."

Uw eerste verhalen spelen in de zeventiende en het begin van de achttiende eeuw. Waarom precies die periode?

"Wij schrijven over de eeuw van Lodewijk XIV, die beslissend was voor het verloop van de Europese geschiedenis. In 1626, wanneer onze centrale figuur, Atto Melani, geboren wordt, is de Dertigjarige Oorlog nog bezig. In zijn sterfjaar, 1714, is de Spaanse Successieoorlog geëindigd. Een jaar later is de Zonnekoning eveneens dood en ligt de weg naar de Franse Revolutie open. Met het einde van de Spaanse Successieoorlog is alles veranderd. Het Europese continent is verwoest, Frankrijk is uitgespeeld als grootmacht, de toekomst is aan Holland en Engeland, de twee maritieme machten. De basis van het Britse imperium is gelegd. Onze periode, die overgang van de zeventiende naar de achttiende eeuw, is een echt scharnierpunt in de geschiedenis."

In uw tweede reeks boeken, schelmenromans met in de hoofdrol Salaì, de geadopteerde zoon van Leonardo da Vinci, gaat u tweehonderd jaar dieper de geschiedenis in.

"Dat is opnieuw een bijzondere en zelfs geheimzinnige tijd. Het is de vooravond van de moderne wereld. Luther, de ontdekking van Amerika, de uitvinding van de drukpers, de geboorte van het kapitalisme... Al die processen spelen zich af in een periode van ongeveer twee decennia. En er bestaat nog veel onduidelijkheid over. Neem nu de geboorte van het kapitalisme. Marx zei dat het geboren werd uit piraterij en woekerpraktijken, maar het is wel een beetje ingewikkelder dan dat."

Even terug naar Italië. Worden uw boeken nog altijd geboycot?

"De situatie is niet veranderd. Onze boeken worden in Italië niet uitgegeven. We zouden wel zonder veel moeite een uitgever kunnen vinden, maar dat heeft geen zin, want de boeken zouden doodgezwegen worden. De Italiaanse media weigeren om over ons te schrijven. Elk jaar gaan wij naar de beurs in Frankfurt, geven we persconferenties en worden we geïnterviewd door journalisten uit de hele wereld. We nodigen iedereen uit, maar de Italianen komen nooit. Dat is zelfcensuur: de journalisten weten dat ze hun loopbaan geen goede dienst bewijzen door over ons te schrijven.

"Hetzelfde ervaren we met de academici. Wij storen, omdat wij naar de wortels gaan in plaats van ons te baseren op de boeken van andere historici. In de academische wereld is dat een doodzonde. De historici negeren ons, ze reageren liever niet op onze ontdekkingen. Want als ze dat wel deden, zouden ze hun eigen werk en dat van hun collega's in twijfel moeten trekken. Zo werkt dat niet in de wereld van de universiteiten en de grote onderzoeksinstituten: iedereen dekt iedereen, om zichzelf en het systeem te beschermen."

U vindt dus nergens steun?

"Jawel, bij de archivarissen. Zij waarderen onze aandacht voor hun oude documenten. Ze recenseren ons werk in hun tijdschriften en ze geven ons zelfs tips. Want er liggen nog verborgen schatten in die archieven. Er moet nog zoveel ontdekt worden!"

Bart Holsters

Pausen, prinsen en geheimen

• Imprimatur (2002): het boek waarmee het allemaal begon. Atto Melani, castraatzanger, diplomaat en spion van Lodewijk XIV, ontdekt in Rome dat paus Innocentius XI geld geleend heeft aan de protestantse Willem van Oranje voor diens oorlog tegen de katholieke koning van Engeland.

• Secretum (2004): het testament van Karel II van Habsburg, de aanleiding voor de Spaanse Successieoorlog, is een vervalsing.

• Veritas (2006): Jozef I van Habsburg is niet zomaar aan de pokken gestorven, hij werd met opzet besmet.

• De twijfel van Salaì (2007): Salaì, de geadopteerde zoon van Leonardo da Vinci, ontdekt dat een manuscript van Tacitus, De Germanen, dat aan de basis ligt van de Germaanse raszuiverheidstheorie, een vervalsing is.

• Het ei van Salaì (2008): was het Columbus? Waren het de Noormannen? De Schotten? Of zowat iedereen? Monaldi en Sorti nemen een loopje met de vele al dan niet esoterische theorieën over de ontdekking van Amerika.

De boeken van Rita Monaldi en Francesco Sorti worden uitgegeven door Cargo (De Bezige Bij).

Umberto Eco en Donald Duck

Niet alleen het Vaticaan moet op zijn hoede zijn voor de speurderszin van Rita Monaldi en Francesco Sorti, ook de geheimen van Umberto Eco zijn niet veilig voor het Italiaanse duo. Een citaatje uit hun Belle van Zuylenlezing:

"We zijn ons ervan bewust dat je als je per se in elk aspect van de werkelijkheid een dubbele betekenis wilt vinden, die ook vroeg of laat zult vinden. We hebben op zolder een oude strip van Donald Duck opgedoken uit 1975, toen we zelf respectievelijk negen en elf waren. Daarin wordt een dergelijke paranoia treffend weergegeven. Mickey Mouse krijgt van zijn eeuwige verloofde Minnie de opdracht om verschillende soorten knotten wol te kopen omdat ze een trui wil breien. Mickey maakt ijverig een boodschappenlijstje: zes knotten zwart-wit en drie knotten ongebroken wit, die hij voor het gemak afkort: '6K ZW en 3K OW'. Onze held valt dan in handen van schurken, die zijn briefje aanzien voor een schatkaart en zich suf piekeren om het te ontcijferen. Uiteindelijk denken ze dat 6K ZW en 3K OW betekent dat de eventuele schat begraven ligt '6 kavels zuidwaarts en 3 kavels oostwaarts'. Een escamotage zoals we tien jaar later precies zo aantreffen in De slinger van Foucault van Umberto Eco, een verwoede striplezer."

De volledige tekst van de lezing is te vinden op http://vredevanutrecht2013.nl/nl/wp-content/uploads/2008/12/bellevan-zuylenlezing.pdf.

Wij storen, omdat wij naar de wortels gaan in plaats van ons te baseren op de boeken van andere historici. In de academische wereld is dat een doodzonde. De historici negeren ons, want anders zouden ze hun eigen werk en dat van hun collega's in twijfel moeten trekken

Umberto Eco gaat niet ver genoeg. Hij spot met esoterische complottheorieën, maar daar stopt het. Wij zetten de volgende stap: wij vragen ons af waarom al die samenzweringstheorieën er zijn

n Wat Rita Monaldi en Francesco Sorti van het legertje van collega-historische thrillerauteurs onderscheidt, is dat zij zweren dat ze niets verzinnen: elke onthulling, elk klein of groot schandaal is gebaseerd op historische bronnen en in archieven opgespitte documenten.

Monaldi & Sorti

Het ei van Salaì

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234