Zaterdag 15/08/2020

Vier vragenTimothy Desmet

De mens is irrationeel: ‘Het is aan beleidsmakers om daar bij een tweede golf rekening mee te houden’

Beeld Wouter Van Vooren

Hamsteren, lockdownparty’s of mondmaskeraversie zijn volgens VUB-professor Timothy Desmet perfect te verklaren vanuit menselijke drijfveren. Daar houden beleidsmakers, experts en media volgens hem best rekening mee bij een tweede golf.

Hoe verklaart u de burgerlijke ongehoorzaamheid die we zo vaak gezien hebben?

“De uitleg rond maatregelen van het beleid en experten is vaak best logisch, maar vanuit de cognitieve psychologie en de gedragswetenschappen weten we dat menselijk gedrag niet sterk beïnvloed wordt door ratio. Dat gebeurt veeleer door instinctieve, onbewuste en emotionele drijfveren. We lopen nog steeds met de hersenen rond die we als allereerste homo sapiens hadden om te overleven in de natuur.”

“Eén van de zaken die daar een grote rol in speelt, is overmoed. Mensen kijken naar de wereld vanuit hun eigen perspectief en denken dat ze speciaal zijn. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom mensen op de lotto spelen. Terwijl de kans op winnen enorm klein is, denken ze toch: ‘Misschien win ik wel.’ Dat speelt hier ook. Mensen denken dat zij het virus wel niet zullen krijgen, of leggen liever hun oor te luister bij iemand bij wie het slechts een snotvalling veroorzaakte. Bij jongeren is dat effect nog iets sterker.”

Daarom trekken mensen zich de maatregelen minder aan?

“Neem het hamstergedrag. We beseffen dat het beter is voor de samenleving om zoiets niet te doen, maar je instinct neemt toch het zekere voor het onzekere want ‘ik wil overleven’. Je hebt maar een klein percentage van de mensen nodig die zo denkt en dat gedrag versterkt zich in de winkels. Mensen blijven kuddedieren.”

“Bij mondmaskers zie je dat ook: ‘Als de meeste mensen het niet dragen, dan ik ook niet.’ Dat kan echter ook in positieve zin werken. Als je in de winkel binnenloopt en je ziet iedereen een mondmasker dragen, ga je zelf ook getriggerd worden. De verplichting van de regering is in die zin heel belangrijk.”

Hoe kunnen beleidsmakers en experts in de toekomst rekening houden met onze irrationaliteit?

“Ze kunnen dergelijke sociale en emotionele effecten in het voordeel van een maatregel laten werken. Ik zag bijvoorbeeld in het begin van de crisis een kentering toen er getuigenissen kwamen van relatief jonge mensen in het ziekenhuis  die er toch vrij ernstig aan toe waren. Zulke concrete voorbeelden trekken veel meer de aandacht dan de zoveelste cijferupdate.”

“Bij een tweede golf moeten we daar dus rekening mee houden. In plaats van zomaar witte steriele mondmaskers op de markt te brengen, zou het beleid meer kunnen inzetten op rolmodellen. Die tonen niet alleen dat een mondmasker ‘goed is voor de gezondheid’, maar dat het ook hip of zelfs een fashionstatement is. Zeker bij jongeren werkt zo’n positieve aanpak beter dan verbieden. Volwassenen vinden die influencers misschien soms belachelijk, maar voor mijn neefje is iemand als Enzo Knol (YouTube-vlogger, MM) een echte held.”

Was de berichtgeving in de media altijd even wenselijk?

“Ik pleit niet voor censuur, maar de beeldvorming op het journaal had soms een averechts effect. Beelden van hamsteraars en lege winkelrekken hebben helaas meer effect dan de woordvoerder van Comeos die zegt dat de voorraden niet in de problemen komen. Toon dus ook eens een winkel waar mensen mondmaskers wél dragen, in plaats van alleen de slechte leerlingen.”

Timothy Desmet.Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234