Vrijdag 12/08/2022

De meester van de driehoek

Paul Motian over de drummer, het drumstel en de melodie

Didier Wijnants

Volgende week komt met pianist Paul Bley een van de meest intrigerende trio's van de hedendaagse jazz naar Antwerpen. De magie ervan schuilt niet alleen in de persoon van Bley zelf - altijd klaar voor een muzikale verrassing - maar even goed in de onschatbare ondersteuning door bassist Gary Peacock en drummer Paul Motian. De tandem Peacock-Motian lijkt zich tegenwoordig te gedragen als een overspelig duo, in wisselende flirts met Bley, Marilyn Crispell en Martial Solal. Paul Motian blijft het van achter zijn drums allemaal nuchter gadeslaan. In de jaren zestig was hij de jonge drummer in het beroemde trio van Bill Evans, vandaag is hij een toonaangevend drummer en componist die de jazzwereld van binnen en van buiten kent.

Maar ook al kent hij de jazzwereld, gretig met commentaar is hij nooit geweest. Motian herinnert me er zelf meteen aan: "Ik haat interviews, echt waar, uit de grond van mijn hart. Ze zijn nutteloos, althans voor mij. Wat brengen ze mij op? Ze slorpen alleen mijn tijd op. Blijkt nu nog dat het in het Nederlands zal verschijnen, wat ben ik daarmee? Ach, het zal wel part of the business zijn, maar als ik het kan vermijden zal ik dat zeker doen." De echte business, dat zijn de concerttournees. Op het moment van ons gesprek, eind februari, is Motian net terug van een tournee in Hongkong met zijn eigen trio, waar ook tenorsaxofonist Joe Lovano en gitarist Bill Frisell deel van uitmaken. Voordien was hij in Peking en Shanghai met zijn Electric Bebop Band en een goede week later vertrekt hij alweer voor de tournee met Paul Bley en Gary Peacock. "Ik kijk uit naar deze tournee. We hebben zopas een plaat gemaakt voor ECM, die nu stilaan zou moeten verschijnen. Onze eerste opname samen is destijds ook op ECM verschenen. Dat was ergens in de jaren zestig, de pionierstijd van dat label. Er is een lange tussenperiode geweest waarin we elkaar niet of nauwelijks zagen, het is pas recent dat we opnieuw vaker samenspelen. Vooral met Gary speel ik de laatste tijd veel. Na de tournee met Paul komt er nog een met Marilyn Crispell en Japanse tournee met Masabumi Kikuchi, allemaal met Peacock als bassist."

Motian treedt bijna altijd in trio's aan. Wat is daar zo aantrekkelijk aan? Motian: "Dat is op een natuurlijke manier zo gekomen. Ik speel inderdaad in verschillende piano-bas-drums-trio's, ik heb ook mijn eigen trio met Lovano en Frisell én mijn Trio 2000. Met pianist Martial Solal en bassist Marc Johnson heb ik recent nog een nieuwe opname gemaakt voor Soulnote; de plaat is nog niet verschenen, ik vraag me af wat ermee gaat gebeuren. We waren op tournee en hadden enkele vrije dagen tussendoor. Toen hebben we snel een opnamesessie geïmproviseerd: we hebben wat songs bij elkaar gezocht en gewoon gespeeld. Ik ben benieuwd om het resultaat te horen. Martial en ik hebben ook al een lange geschiedenis samen. Begin jaren zestig hebben we samen met Teddy Kotick een liveopname gemaakt, 1962 of zo moet dat geweest zijn."

Ik maak de bedenking dat ik toen nauwelijks geboren was en Motian schatert het uit: "Heel wat mensen waren toen nog niet geboren. Dat is grappig, want ik krijg brieven en telefoons van jonge mensen die dol zijn op mijn vroegere opnamen." Gaat het dan vooral om de platen met Bill Evans, de fameuze Village Vanguard-sessies? Motian: "Neen, niet eens, vaak zijn het gewoon mijn eigen opnamen van toen. Maar natuurlijk ben ik toen via Bill Evans een beetje beroemd geworden. Het was een fantastische ervaring. Bill en ik kwamen ongeveer op hetzelfde moment naar New York. We waren erg goede vrienden. Het ging ons helemaal niet om roem of geld. We speelden bij hem thuis, bij mij, we gingen samen naar de film, speelden bowling, wat vrienden onder elkaar zoal doen. De muziek maakte daar gewoon deel van uit. Natuurlijk is er een zekere continuïteit. Ik heb recent nog een concert gedaan in Parijs met bassist Bruno Chevillon en pianist Stéphane Olivier. Zij houden veel van Bill Evans en van de sfeer van zijn muziek. Dus kijk eens: nog een trio voor je lijstje. Ik heb er trouwens nog andere: dat met Charlie Haden en Geri Allen. Of het trio met Gonzalo Rubalcaba en Charlie Haden. Ik bekijk het als even zovele muzikale ervaringen.

"Het doet er niet toe of het een trio of een duo of een kwartet is, of zelfs een big band. Het is gewoon muziek. Er zijn zoveel manieren om met die formule om te springen. Je kunt één stem een beetje naar de achtergrond schuiven, je kunt soloruimte geven, je kunt duo's vormen, twistgesprekken organiseren, je kunt veel kanten op. En er is verdorie heel wat te doen met een drumset alleen. Voor mij is de drumkit een volledig orkest: een hele verzameling instrumenten binnen één instrument. Voeg daarbij je eigen lichaam, dat is nog een bijkomend instrument."

Hoe belangrijk is de melodie van een song bij het drummen? Motian: "Heel belangrijk. Dat is precies waar ik aan denk wanneer ik speel. Als drummer kun je heel goed vanuit de melodie vertrekken, heel belangrijk. En dat kan in elke bezetting. Alles hangt af van het niveau van de muzikanten waar je mee werkt. Ik heb gewerkt met grote orkesten zoals Charlie Hadens Liberation Music Orchestra: elf of twaalf muzikanten. Die muziek is soms helemaal open en vrij, maar dat staat een melodische benadering van de drums niet in de weg."

Verrassend is wel dat Paul Motian niet altijd zijn eigen drumset meeneemt op tournee. "Nee, op tournee is het veranderen van drumset een dagelijkse uitdaging. De meeste drummers nemen hun eigen drumset mee, maar ik vind dat te moeilijk. Als je bekijkt hoe wij reizen. Ik heb eens een drie weken lange tournee gedaan met mijn Broadway-kwintet en toen hebben we vijfendertig vluchten genomen. Ik moet het dus telkens doen met het materiaal dat men mij geeft. Dat valt soms tegen: stel je voor, ik heb eens een rock-drumset gekregen. Ik heb me toen uitstekend geamuseerd, alleen maar dreunende rockritmes gespeeld. Maar je hebt wel gelijk dat ik daardoor altijd dubbel moet nadenken over de samenstelling van mijn groepen. De piano is een probleem, soms ook de contrabas. Je krijgt hoofdpijn van dat soort dingen."

De muziek zelf is boeiender. Neem nu al die verschillende pianisten waar ik mee werk: ze hebben allemaal hun eigen stijl en aanpak. Met Paul Bley heb ik een lange geschiedenis samen, met Martial Solal heb ik destijds ook enkele dingen gedaan. Martial is fantastisch, een geweldige techniek en hij is een grote podiumpersoonlijkheid met een fijn gevoel voor humor. Ik herinner me nog toen hij naar New York kwam in de jaren zestig: hij werd toen vergeleken met Art Tatum en Bud Powell, die vingervlugge tovenaars. Marilyn Crispell is weer helemaal anders, heel persoonlijk."

Met Solal en Peacock maakte Motian vorig jaar de cd Just Friends, een dubbelzinnige titel omdat de heren de hele plaat lang niet ophouden elkaar te plagen. Motian: "Dat was heel vreemd. Die plaat is opgenomen in een werkelijk lamentabele Parijse studio. Een afschuwelijke studio en een heel slechte drumset. Elke tik met de drumsticks klonk als een ontploffing. Daardoor was ik gedwongen om de hele tijd met de borstels te spelen. Martial had de sessie geregeld, hij wilde absoluut daar spelen omdat hij de piano er zo goed vond. We hadden dus een goede reden om hem te plagen, maar het grappige was dat de plaat nadien heel goed klonk. Ik was echt verbaasd toen ik ze hoorde. Muziek kan soms erg onvoorspelbaar zijn, je kunt er niet altijd je vinger op leggen. Soms denk je: mooi, dat is een prachtopname en dan blijkt later dat het toch niet zo goed geworden is. Met Martial was het net omgekeerd."

Paul Motian concerteert op vrijdag 12 maart in Cultureel Centrum Luchtbal in Antwerpen met pianist Paul Bley en bassist Gary Peacock (03/543.90.30). Pianiste Marilyn Crispell concerteert op woensdag 10 maart solo in De Werf in Brugge (050/33.05.29).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234