Donderdag 30/06/2022

'De meeste katholieken zijn niet erg christelijk'

'Die hele Catholic League heeft volgens mij weinig met het echte geloof, met God of met Christus te maken. Het draait allemaal om henzelf als katholieken. Afgaande op mijn ervaringen van het laatste jaar moet ik wel besluiten dat de meeste katholieken niet erg christelijk zijn,' zegt de katholieke Amerikaanse regisseur Kevin Smith. 'Ze zijn zó intolerant. Het bewijs is toch wel dat als je Dogma hebt bekeken, je toch moeilijk kunt volhouden dat deze film tegen God of tegen het geloof zou zijn. Het is veeleer een pleidooi voor het christendom en voor het geloof. De film handelt erover hoe groot God is.'

Het verhaal van Dogma, een film die nog het best als een theologische actiekomedie kan worden omschreven, komt hierop neer: twee gevallen engelen (vertolkt door Matt Damon en Ben Affleck) hebben in de katholieke leer een theologisch 'gaatje' gevonden, waardoor ze eindelijk in staat zouden zijn naar huis (in casu: het paradijs) terug te keren. Maar aangezien ze voor eeuwig verbannen werden, zou hun terugkeer de almacht en onfeilbaarheid van God in het gedrang brengen, wat dan meteen zijn hele schepping op de helling zet. Om dat te verhinderen wordt een beroep gedaan op ene Bethany (rol van Linda Fiorentino), een erg verre achternicht van Jezus.

Als deze film een dogma poneert, dan is het wel dat God zelf wel degelijk een gevoel voor humor heeft. Maar daar dachten pressiegroepen in Amerika, zoals de Catholic League, dus duidelijk anders over. De film werd geproduceerd door Miramax, een filiaal van de grote Disney-studio. Daar voelde men, nog voor de film helemaal klaar was, nattigheid en de Miramax-bazen Bob en Harvey Weinstein vroegen om met een oplossing voor de dag te komen. De knoop werd snel doorgehakt. De gebroeders Weinstein kochten de film zelf terug van Miramax en lieten hem door een andere distributeur in de Amerikaanse bioscopen uitbrengen.

Van zijn kant benadrukt de zelfverklaarde katholieke filmmaker Kevin Smith dat de protestreacties in Amerika niet zozeer afkomstig waren van de katholieke kerk, als wel van de zogenaamde Catholic League-lobby. "Dat is een groep mensen die toevallig ook katholiek zijn en die zichzelf tot mediawaakhonden hebben uitgeroepen. Zij gebruikten argumenten in de zin van: 'Wat indien iemand een film zou maken waarin de joden belachelijk werden gemaakt? Niemand in de filmindustrie zou zoiets laten gebeuren!' Dat is natuurlijk volstrekt onwaar. Iemand als Mel Brooks heeft zowat zijn carrière gemaakt van dergelijke films. Een ander argument van hen is dat zij, net als de joodse of de zwarte gemeenschap, een minderheid vormen. Als de zwarten en de joden mogen opkomen voor hun rechten, waarom zouden zij dat dan niet mogen? Maar de katholieken zijn natuurlijk geen minderheid en er is evenmin sprake van onderdrukking, zeker niet in de mate dat de joodse of de zwarte gemeenschap daaronder geleden hebben. Die Catholic League bestaat vooral uit oude blanke mannen. Dat heeft met 'minder' niets te maken! En trouwens, een opmerking in de trant van: 'Ik zou wel eens iemand een film willen zien maken waarin de joden belachelijk worden gemaakt,' lijkt mij ook niet bepaald een christelijk argument. Een christelijke benadering van deze film zou eerder zijn de andere wang aan te bieden. Je kunt gerust van mening zijn dat Dogma misschien niet jouw soort film is, maar daarom hoef je hem nog niet zo hevig aan te vallen.

"Ik heb het gevoel dat de Catholic League vorig jaar een topjaar heeft beleefd. Ze hebben in het verleden ook herrie gemaakt over de televisieserie Nothing Sacred en ze hebben campagne gevoerd tegen de Britse film Priest, die indertijd door Miramax in de Amerikaanse bioscopen werd uitgebracht. Ze hebben ook het Disney-bedrijf aangevallen vanwege zijn same sex health benefits-beleid (waarbij samenwonende homo's van dezelfde ziekteverzekering genieten als getrouwde werknemers, JT). Maar al die campagnes zijn niet bijster effectief geweest en ze hebben minder media-aandacht gekregen dat ze eigenlijk wilden. Maar met hun aanval op Dogma, een film met Oscar-winnaars Matt Damon en Ben Affleck, hebben ze wel overal de pers gehaald en dat paste ook in hun bewering dat Disney bevooroordeeld is tegenover katholieken. Ze zijn daarnaast ook tekeergegaan tegen de Sensations-tentoonstelling in het Brooklyn Art Museum. Na mijn film hebben ze ook geprobeerd Todo sobre mi madre van Pedro Almodóvar aan te pakken en zelfs over de Schwarzenegger-film End of Days meenden ze uitspraken te moeten doen. Ze zijn echt achter alles aangegaan."

Maar als je een film maakt waarin een verre achternicht van Jezus in een abortuskliniek blijkt te werken, waarin een Amerikaanse bisschop het kruisbeeld te deprimerend vindt en daarom liever de Buddy Christ-campagne, compleet met knipoog en opgestoken duim, lanceert, waarin God een vrouw blijkt te zijn, waarin de dertiende, zwarte apostel Rufus vertelt dat Jezus hem tijdens de bruiloft van Kanaän het geheim van de verrijzenis heeft uitgelegd, maar dat hij het inmiddels alweer vergeten is, dan kun je toch enige conservatief-katholieke tegenwind verwachten? "Toch was ik verrast," beweert Kevin Smith. "Eerst en vooral dacht ik niet dat een organisatie als de Catholic League geïnteresseerd zou zijn in deze film of zelfs maar zou weten dat hij bestond. Het publiek voor mijn films is eerder klein; mijn werk heeft meer een cultreputatie. Daarnaast gebruiken wij Jezus niet als personage in Dogma. Bij de Scorsese-film The Last Temptation of Christ waren bepaalde mensen zo geschokt omdat die centrale icoon van hun geloof voorgesteld werd op een manier die ze liever niet aan hem toegeschreven zagen. Daar komt natuurlijk bij dat bepaalde zaken dan altijd uit hun context worden gelicht. Zo werd The Last Temptation bijvoorbeeld 'die film waarin Christus seks bedrijft'. Dan moet ik telkens weer zeggen: 'Néé, dat is die film waarin Christus aan het kruis hangt te sterven en op dat moment hallucineert over hoe het zou zijn geweest om als een gewone man te leven, om getrouwd te zijn en dus seks te hebben en kinderen te krijgen. Die waanvoorstelling eindigt wel degelijk en Christus sterft hoe dan ook aan het kruis, zoals de bedoeling was. Maar ze laten die hele context weg en brengen alleen dat ene opruiende aspect ter sprake. Ik dacht dus dat we wat dat betreft veilig zaten met Dogma. En niemand kan zeggen dat onze portrettering van God blasfemisch zou zijn, tenzij men natuurlijk vindt dat die mislukte handstand godslasterlijk is."

En God portretteren als vrouw? "In mijn land kun je niet naar buiten komen met bezwaren tegen het feit dat God een vrouw zou zijn, want dan ben je pas achterlijk en dom. Als je zou zeggen: 'Ik protesteer tegen deze film omdat God voorgesteld wordt als een vrouw, dan krijg je meteen de andere helft van de bevolking over je heen met de vraag waarom dát nu blasfemisch zou zijn. Dus dat aspect vermelden de tegenstanders niet, maar ze formuleren wel bezwaren tegen het feit dat Alanis Morissette die rol speelt, omdat zij een rockzangeres is die ooit een liedje heeft gezongen over orale seks in een bioscoop. Of omdat ze naakt te zien was in een muziekvideo, want niet eens waar blijkt te zijn. Ze gebruiken elke mogelijke reden om ons aan te vallen. Maar wat ze evenmin publiek kunnen aanklagen, is het feit dat in Dogma iemand zegt dat Christus een zwarte zou zijn geweest. Als ze geschokt zouden roepen: 'Ze beweren dat Christus zwart was!', dan zou een deel van de bevolking meteen reageren: 'En dan?'

"Ik blijf erbij dat de Catholic League niet echt geschandaliseerd was door deze film. Voor hen was het vooral een ideale gelegenheid om massaal reclame voor zichzelf te maken en hun naam in de krant te krijgen. Bill Donahue, die de Catholic League leidt, beweert dat hij Michael Eisner (de oppermuis bij Disney, JT) naar het scenario heeft gevraagd, maar dat die weigerde hem te ontmoeten. Dan heb ik zoiets van: 'Wat heeft Eisner daarmee te maken? Als je echt geïnformeerd wilt worden over de film, geef mij dan een seintje. Ik ben de scenarist en de regisseur van Dogma. En ik ben nogal makkelijk bereikbaar. Maar door te gaan praten met de regisseur van een kleine film als Clerks krijg je natuurlijk minder media-aandacht dan door achter de grote baas van Disney aan te gaan. Het is allemaal zo doorzichtig en ik kan daar weinig begrip voor opbrengen. Ik vind het zelfs nogal smerig. Bill Donahue is niet eens een echte verdediger van het geloof. Die man heeft gedurende maanden mijn naam door het slijk gehaald. Hij heeft me een ketter en een godslasteraar genoemd, iemand die dringend behoefte heeft aan therapie en die een zelfhatende katholiek is. Niet bepaald een erg christelijke benadering."

Tijdens hun omzwervingen komen de gevallen engelen Bartleby (Ben Affleck) en Loki (Matt Damon) onder meer terecht op een bijeenkomst van de raad van bestuur van het reusachtige amusementsconcern Moobyworld, waarin zonder veel moeite een verwijzing naar het Disney-imperium kan worden gezien. Omdat ze Mooby the Cow, hun bekendste stripfiguur, tot een soort gouden kalf hebben gepromoveerd, maakt dat entertainmentsbedrijf zich schuldig aan afgoderij. Ook over de hypocriete en immorele levensstijl van de bestuursleden hebben beide boze engelen zo hun bedenkingen. Hun vergelding is dan ook bijzonder extreem.

"Toen Harvey en Bob (Weinstein) de film terugkochten van Miramax en dus van Disney, zijn daarover enkele artikelen verschenen. In Entertainment Weekly werd gesuggereerd dat die Mooby-sequentie een van de redenen was waarom Disney van de film af wou. Ik vond dat nogal een dwaas vermoeden, je moet natuurlijk niet alles geloven wat de media beweren," glimlacht Kevin Smith. "Feit is dat ik een kopie van dat bewuste artikel doorgefaxt kreeg, met daarbij de mededeling: 'Kevin, ik vond het een grappige scène.' Ondertekend door Michael Eisner. Die man beschikt dus in ieder geval wel over een gevoel voor humor.

"Toen we, lang voor alle herrie, nog met de montage van Dogma bezig waren, zaten we in eerste instantie met een film van drie uur. Op dat moment heb ik, samen met producent Scott Mosier, zelfs even overwogen om die hele sequentie met de raad van bestuur, die ongeveer zeven minuten duurt, gewoon weg te laten. Het is natuurlijk een prachtige sequentie, maar ze helpt het verhaal niet echt vooruit. Het is meer een kleine excursie, een soort omweg. Maar daar wilde men bij Miramax absoluut niet van weten: 'Dat is een Ben en Matt-scène! Je knipt niet zomaar een Ben en Matt-scène uit de film!"

Klopt het hilarische verhaal dat regisseur Kevin Smith mee heeft betoogd tegen de vertoning van zijn eigen film? Hij lacht. "Toen de film in première ging in de States, werd hij ook vertoond in Eatontown, een stadje in New Jersey, in de buurt van waar ik woon. In de plaatselijke krant las ik dat er bij die bioscoop een protestbetoging gepland was met zeker 500 deelnemers. Ik wou hen niet provoceren, maar ik wou wel graag weten wat hen bezielde. Met mijn vrouw en een goede vriend heb ik toen enkele bordjes gemaakt met opschriften als 'To hell with Dogma' en 'Dogma is Dog-Shit'. We zijn bij de betogers gaan staan, die uiteindelijk met niet meer dan twintig bleken te zijn. Ze waren vooral blij dat er ook enkele jongeren mee kwamen protesteren, want hun gemiddelde leeftijd lag rond de zestig. We hebben samen de rozenkrans gebeden en een beetje gepraat. Uiteraard bleek dat zij de film niet gezien hadden en dat zij dat ook niet van plan waren. Volgens hen hoef je geen zonde te begaan om te weten dat het een zonde is. Hun voornaamste argument was dat je niet uit een riool hoefde te drinken om te weten dat het water giftig is. Dat is natuurlijk appels met peren vergelijken. Lichamelijke gezondheid en een film: dat zijn toch twee totaal verschillende zaken.

"Een journaliste van een lokale televisiezender dacht me te herkennen, maar ik zei dat ik wel vaker met Kevin Smith verward werd. Ik was wel wat zwaarder. Ze wou me toch interviewen en vroeg onder meer of mijn bordjes niet een beetje beledigend waren. 'Maar dat is deze film toch ook!' wierp ik tegen. Uiteindelijk hebben we het woord Shit toch maar verwijderd, zodat ik daar met de slogan 'Dogma is Dog' stond. Ze vroeg mij ook of ik soms andere films van de regisseur kende en ik antwoordde dat ik zijn eerste film Clerks gezien had en dat ik die wel grappig vond. Maar naar Dogma zou ik zeker niet gaan kijken."

'Ik blijf erbij dat de Catholic League niet echt geschandaliseerd was door deze film. Voor hen was het vooral een gelegenheid om hun naam in de krant te krijgen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234