Dinsdag 19/01/2021

'De mannen zijn in hun kruis getast'

Het gebeurt niet zo dikwijls dat een Arabische vrouw debuteert met een seksueel expliciete roman over een ongehuwd stel. 'Ik wou voor schandaal zorgen, als reactie op alles wat me in de wereld schandaliseert sinds 11 september', legt de onder pseudoniem schrijvende Nedjma uit. Door Catherine Vuylsteke

Nedjma

Wilde vijg

Oorspronkelijke titel:

Vertaald door

De Bezige Bij, Amsterdam, 240 p., 15 euro.

Een niet nader geïdentificeerde vrouw van ergens in de veertig is Nedjma, afkomstig uit de Maghreb. Met Wilde vijg schreef ze een roman over de zoektocht van een jonge plattelandsvrouw naar de liefde en de taal van haar eigen lichaam. Ze ontvlucht een gedwongen huwelijk met een oudere man en zoekt onderdak bij haar tante Selma, een vrijgevochten schoonheid die eveneens haar man liet zitten omdat hij niet genoeg bleek te hebben aan zijn twee vrouwen. "Ik Badra", laat ze haar heldin al op de eerste pagina's uitleggen, "decreteer dat ik slechts van één ding zeker ben: ik heb de allermooiste kut van de hele wereld, de mooist gevormde, met de mooiste venusheuvel, de allerdiepste, de allerwarmste, de best glijdende, de allerluidruchtigste, de allergeurigste, de meest zoetgevooisde, de allergulzigst naar piemels snakkende wanneer de piemels zich oprichten als harpoenen". "11 september heeft me dit boek doen schrijven", zegt de kortharige, knappe vrouw die allerminst een blad voor de mond neemt. "Het was natuurlijk voor iedereen een grote schok, maar in Europa en de VS realiseert men zich niet wat die gebeurtenis met de Arabische wereld heeft gedaan. Drie maanden lang kregen we als bakken stront alle clichés over ons uitgegoten, alle misverstanden over moslims, alle onzin over Arabieren en hun schijnbare aanleg voor terrorisme.

"Voor mij was het schrijven van dit boek een manier om te zeggen dat er een andere wereld bestaat, een van de liefde, de liefkozing van het lichaam, het sensuele. Zie je, de kamikazes die dagelijkse kost lijken te zijn geworden in Palestina of Irak geven me het gevoel dat het lichaam niet telt. Ik wilde protesteren tegen de minachting voor het lichaam. Maar tegelijk: dat gebrek aan respect typeert niet alleen de islamisten, het geldt evengoed voor de VS. De manier waarop ze Afghanistan of zogenaamde 'vijandelijke wijken' in Irak bombardeerden, zo absurd, zo apocalyptisch.

"Tegenover het schandaal dat wereldactualiteit heet, wilde ik een ander schandaal zetten, dat van het lichaam. Ik kom uit een cultuur die een taboe heeft gecreëerd rond het lichaam, vrijelijk en onbelemmerd schrijven over piemels en kutten, en wat ze lekker vinden, is een vorm van verzet."

Badra vertelt in Wilde vijg niet alleen over haar relatie met de aristocratische Driss, maar ook over de masturbatie-ervaringen in de kostschool. Dat taboe blijkt in het echte leven dan toch niet zo zwaar te wegen?

"Ach, als je de sociologische studies erop naleest, kom je uit bij tal van uitspattingen. Pedofilie, verkrachtingen, vrouwen die door hun echtgenoten gestraft worden met anale seks... Soms sijpelt daar iets van door in de Arabische media, maar doorgaans niet. De censuur regeert. Over seksualiteit en zeden in het algemeen bestaat geen maatschappelijk debat. Vrouwen praten met elkaar, ja, ze vertellen over de miezerige piemel van hun man. En mannen zullen elkaar ook wel bedgeheimen toevertrouwen, maar tussen de seksen heerst de stilte. Dat resulteert onder meer in een algemene seksuele misère, die er op zijn beurt voor zorgt dat vrouwen in pakweg Algiers zich sluieren, niet uit overtuiging maar om zich te beschermen tegen de vernederende opmerkingen van mannen.

"En als het dat nog maar was. Zie je, de Arabische mannen zijn om veel redenen beklagenswaardige lieden. Ze zijn geen burgers maar objecten voor de leiders die hen regeren in de hele Maghreb. Verpauperde objecten bovendien. Dertig procent van de universitairen heeft geen job, laat staan dat er een glorieuze toekomst zou zijn weggelegd voor wie minder lang op school zat. Waarom denk je dat er zoveel jonge mannen hun leven riskeren in hun vlucht naar het Beloofde Land Europa? Tegelijk zijn de Arabische mannen machteloos in hun dagelijkse confrontatie met Irak en Palestina. Dat treft jullie, als tv-kijkers natuurlijk ook, maar er is een schaalverschil. Het Palestijnse probleem bijvoorbeeld, is voor elk van ons individueel een bloedende wonde, een trauma dat zich elke dag weer manifesteert.

"Zelf kan ik niet meer tegen de beelden op al Jazeera, de vaders met hun dode kinderen, de moeders die gek worden van verdriet. Stel je dan de perceptie van al dat leed voor, in het hoofd van de meerderheid van mijn volksgenoten. Mensen die niet naar buitenlandse zenders kunnen kijken, die geen andere referentiepunten hebben, mensen die in het Reservaat moeten blijven, eeuwig van visa verstoken. Ze worden autistisch. Dat is de essentie ook van de kamikaze. Het is begonnen met Libanon, waar we uiteindelijk niet meer wisten wie nu tegen wie vocht en waarom. En dan Algerije, ik weet nog hoe ik een hele week niet kon slapen toen Boudiaf in juni 1992 werd vermoord, hoewel ik er geen idee van had dat het ergste nog moest komen. De dagelijkse bloedbaden, hele dorpen die door onbekenden de keel waren overgesneden, tot de baby's toe. En ondertussen: al zo lang als ik leef: Palestina, en de jongste twee jaar ook nog Irak. De Arabische wereld vreet zichzelf op. En neem het van mij aan: Egypte en Saoedi-Arabië zullen volgen. Niemand kan nog de stoom aflaten die zich daar heeft gevormd."

U klinkt eerder als een politiek schrijfster dan als de vrouw die de erotische lotgevallen van Driss en Badra te boek stelde.

"Ach, als ik een politiek boek had geschreven, dan was ik in de cel beland. Of dan was ik minstens door westers links gerecupereerd, had ik enige tijd in de tv-studio's van Arte doorgebracht en enig geld verdiend en vervolgens zou men weer overgaan tot de orde van de dag.

"Politieke boeken zijn niet doeltreffend, ik hoop dat Wilde vijg dat wel is. Voor een deel ben ik al in mijn opzet geslaagd: de Arabische mannen steigeren, ze voelen zich in hun kruis getast door een zo vrijmoedig pratende vrouw. En dus zeiden ze: dat is louter voor de media bedoeld, die schrijfster bestaat niet eens, een of ander bedrijf wil geld verdienen, goedkoop scoren met goor spul. Ze waren boos, goed zo.

"De vrouwen daarentegen, leken ervan te houden. Ik hoop dat dit boek hen kan aanzetten om zelf ook hun mond open te doen. Om te schrijven over hun eigen ervaringen, dat gecensureerde leven van ze, dat zo gigantisch afwijkt van de verhalen die we altijd te horen krijgen.

"Sommige mannen beweerden ook dat de islam werd beledigd, maar dat konden ze gelukkig niet hardmaken. Daar zijn ze heel goed in, eigenlijk bedienen de Arabieren zich al vijf eeuwen van de islam om geld te verdienen, en om zichzelf te glorifiëren. Die hele Arabo-islamitische cultuur waar ze zo vol van zijn, is een leugen. Ze ontstond niet in Noord-Afrika of het Midden-Oosten maar in het toenmalige Perzië. En ook Andalusië kunnen ze niet claimen: daar hebben de berbers de volle laag gekregen. "De islam behoort de Arabieren niet toe, de rest van die 1 miljard moslims heeft er evenveel over te zeggen. Fundamenteel gaat de islam om gelijkheid en broederschap. Dat hebben zij, met de Saoedi's op kop, zelfs niet begrepen. Ze exploiteren de Zuid-Aziatische geloofsgenoten die voor hen werken en geloven dat ze beter zijn dan de rest. Terwijl hun enige troef geld is. Geld dat hen niet eens toekomt. 's Lands tweede inkomstenbron, na petroleum, zijn de giften van de haj. Die zouden, zo zei Iran een hele tijd geleden al, moeten worden geredistribueerd in de moslimwereld, vooral onder diegenen die het geld nodig hebben. Maar dat is tot op heden niet gebeurd."

U zegt dat u hoopt dat andere Arabische vrouwen door Wilde vijg ook gaan spreken en schrijven. Maar u schrijft in het Frans, een elitetaal.

"Voor mijn Arabische manuscripten heb ik nooit een uitgever gevonden, die liggen nog in de lade. Alleen Franse uitgeverijen nemen dat soort risico. Dat beperkt je impact, maar vergeet niet dat Frankrijk cultureel gezien nog altijd erg belangrijk is voor de Maghreb. De elite koopt haar boeken en cd's niet in Algiers maar in Parijs, en dat werkt ook door in de media. Afgelopen zomer beval een Algerijnse krant Wilde vijgen aan als vakantieliteratuur."

Maar ondertussen weet niemand dat u de auteur bent, zelfs uw vrienden niet?

"Het gaat me om mijn veiligheid en om mijn comfort. We worden sowieso in de gaten gehouden, en ik heb geen zin in een politiedossier met het woord hoer als opschrift. Evenmin wil ik op straat worden uitgescholden door mensen die nergens van afweten maar het hebben van horen zeggen. Bovendien weet je met die islamisten nooit, dat zijn geen redelijke mensen.

"Maar het is inderdaad vreemd: de vriendin die me het adres van de uitgever in Frankrijk bezorgde, dacht dat het ging om mijn studie over de positie van de vrouw in de Arabische wereld, waar ik ook aan werk. Zij vindt nu dat het allemaal wel lang begint te duren, dus ik mag wel voortmaken met mijn wetenschappelijke werk."

Hoe bent u op het idee gekomen van het verhaal voor het boek?

"Dat is ten dele autobiografisch: die liefde tussen de twee protagonisten, bedoel ik. Maar tegelijk zitten in dit boek de verhalen van veel vrouwen verweven, zoals ze zich alleen aan andere vrouwen bekennen. Ik geloof niet in de slachtofferrol van de vrouw, evenmin als ik in de spontane, algemene vrouwensolidariteit geloof. Zij beginnen doorgaans met de roddels als een dorpsmeisje haar eigen seksualiteit wil ontdekken of weigert te trouwen met de man die men voor haar heeft uitgezocht. Hun repressie gaat die van de mannen vooraf. Ik sla met plezier op de mannen, maar de vrouwen hebben eigenlijk evenveel schuld."

De Arabische mannen zijn wat ze zijn door hun vrouwen?

"Absoluut. Zij voeden hun zonen op als minisultans, die nooit hoeven af te ruimen, te koken, schoon te maken, terwijl hun dochters meid van alle werk zijn. Hoe zou je dan willen dat ze later zelf geëmancipeerde echtgenoten worden? Daarbij maakt het opleidingsniveau overigens geen enkel verschil. In het discours wèl, maar niet in de praktijk. Goed opgeleide mannen weten dat ze geen discriminatoir discours over vrouwen kunnen verkopen, maar thuis spelen ze evengoed de pasja. Ze zijn alleen hypocrieter dan de rest.

"Veel verontrustender vind ik evenwel dat steeds meer dochters van opgeleide vrouwen van mijn leeftijd een hoofddoek willen dragen. Ik begrijp de identiteitscrisis van die meisjes: ze weten niet meer van welk hout nog pijlen gemaakt. Vroeger had je het modernistische, westerse vooruitgangsdenken, waar wij net na de onafhankelijkheid zo hartstochtelijk in geloofden. Tot wij, en vooral de economisch veel slechter varende generatie na ons, zagen dat je wel zoals Frankrijk moet worden, maar dat je er nooit heen mag, en dat de landen die het luidst roepen over democratie en mensenrechten zelf zonder enige gêne vreselijke dictators in het zadel houden als die hun belangen maar dienen.

"Tegelijk deed westers links, dat ons overtuigde met zijn tiermondisme, alsof onze godsdienst een anachronisme was en geen essentieel onderdeel van onze cultuur. Iets als een onderhemd, dat je kunt uittrekken. Een kapitale vergissing uiteraard, die verklaart waarom de recuperatie door de islamisten zo vlot verloopt. En aldus is de moderniteit niet meer dan een illusie gebleken, een reeds afgehandelde paragraaf in onze geschiedenis. Andermaal bevinden we ons in de donkere krochten van repressie en misère."

'Uitgelezen', het levend boekenprogramma van Vooruit en 'De Morgen', is op 9 november gewijd aan 'allochtone literatuur'. Met Abdelkader Benali, Anna Luyten, Jos Geysels en Jamila Amadou. Presentatie: Fien Sabbe. 'Wilde vijg' van Nedjma en 'Mijn opa, de president en de andere dieren' van Al Galidi zijn de boeken op tafel. DJ van dienst is David Van Reybrouck (20 uur, Balzaal Vooruit, Gent).

'Politieke boeken zijn niet doeltreffend, ik hoop dat Wilde vijg dat wel is'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234