Zaterdag 05/12/2020

Achtergrond

De Mandela van Myanmar

Aung San Suu Kyi ruimt afval op tijdens de verkiezingscampagne van vorig jaar. Haar partij behaalde een klinkende overwinning.Beeld © afp

Nadat ze vijftien jaar lang onder huisarrest stond en ze haar man en twee zoons lange tijd moest missen, staat Nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi op het punt om president van Myanmar te worden. Net als haar grote voorbeeld Nelson Mandela wil ze niet weten van wraakacties.

Haar levensverhaal leest als een politieke thriller en wie tien jaar geleden durfde beweren dat ze president van haar land zou worden, zou wellicht gek verklaard zijn. Maar nu staat de 70-jarige Aung San Suu Kyi op het punt om haar status van nationale heldin te bekronen met een presidentschap.

Bij de recente algemene verkiezingen veroverde haar partij Nationale Liga voor de Democratie 86 procent van de zetels. Dat zou ruimschoots voldoende moeten zijn om automatisch de leiding van het land in handen te krijgen. Maar toch moet Aung San Suu Kyi daarover eerst onderhandelen met de voormalige junta-leiders. Die vonden namelijk het beruchte grondwetsartikel 59f uit, waarin staat dat kandidaten met een man en/of kinderen met een buitenlandse nationaliteit geen president kunnen worden. Aung San Suu Kyi is weduwe van de Brit Michael Aris en ook haar twee zonen hebben de Britse nationaliteit.

De jongste dagen meldden steeds meer insiders dat de onderhandelingen tussen Aung San Suu Kyi en de vorige machthebbers in een stroomversnelling zijn terechtgekomen en dat artikel 59f zou sneuvelen. Het is niet helemaal duidelijk welke toegevingen de voormalige politieke gevangene aan haar tegenstanders deed. Mogelijk krijgen die strafrechtelijke immuniteit en voor onbepaalde tijd recht op materiële privileges. Aung San Suu Kyi heeft altijd verklaard dat zij geen wraak wil nemen op de voormalige dictators.

De populaire oppositieleider roept op tot verzoening.Beeld © afp

Minzame glimlach

Maar tegelijk zorgde ze ervoor dat haar tegenstanders niet al te veel eisen kunnen stellen. Ze is bereid om het officiële presidentschap aan een partijgenoot af te staan, zolang zij maar het land mag besturen. "Of ik nu president wordt of niet", verklaarde ze aan meerdere internationale media. "Ik en niemand anders heb het democratische recht om het land te leiden. Daarvoor moet je trouwens niet noodzakelijk president zijn. Desnoods ga ik boven het presidentschap staan." Zoals steeds deed ze deze verklaring met zachte stem, minzame glimlach en verse bloemen in haar lange haren; maar aan haar onverzettelijke houding kon niet getwijfeld worden.

Hoe dan ook: als Aung San Suu Kyi zich weldra hoogste leider van Myanmar mag noemen, komt dat neer op een politiek wonder dat te vergelijken is met de spectaculaire wederopstanding van Nelson Mandela die na 27 jaar gevangenschap president van Zuid-Afrika werd. Tussen 1989 en 2010 leefde de Myanmarese oppositieleidster in totaal vijftien jaar in gevangenschap.

Haar arrestatie kwam er na een grote verkiezingsoverwinning. Die zege was niet enkel te danken aan haar politiek talent maar ook aan haar genen: zij is de dochter van Aung San, de eveneens zeer populaire staatsman die in 1947 de onafhankelijkheid met de Britten had onderhandeld maar datzelfde jaar door een politieke rivaal werd vermoord. Voor de militaire junta was Aung San Suu Kyi met andere woorden te populair, te getalenteerd, te slim en daardoor te bedreigend om tot de macht toe te laten. De verkiezingsresultaten werden genegeerd en de grote winnares werd onder huisarrest geplaatst.

Het grootste deel van haar gevangenschap mocht ze doorbrengen in haar villa aan de oevers van het Inya-meer in de hoofdstad Yangon. Maar de werkelijke straf was dat ze jarenlang in totale afzondering moest leven en zelfs niet het recht had om haar man en twee zonen te ontmoeten. Ook niet toen bleek dat haar echtgenoot Michael Aris aan terminale kanker leed. Zelfs tussenkomsten van VN-secretaris-generaal Kofi Annan en paus Johannes II konden daaraan niets veranderen. Aris stierf in 1999.

Over deze penibele periode zou ze later het volgende verklaren: "Het grootste offer dat ik ooit heb moeten brengen, is dat ik mijn zonen lange tijd niet kon zien. Maar ik was mij altijd bewust van het feit dat de vele collega's in de gevangenis veel meer moesten opgeven dan ik."

Economische boycot

Tijdens haar gevangenschap groeide Aung San Suu Kyi uit tot een wereldicoon. In 1990 won ze de Sacharovprijs en een jaar later kreeg ze de Nobelprijs voor de Vrede. De leiders van de militaire junta moeten op dat moment beseft hebben dat zij een vergissing hadden begaan: hoe langer hun grootste tegenstander in gevangenschap leefde hoe populairder en machtiger ze werd.

Ook hier is de vergelijking met Nelson Mandela treffend. Net als de apartheidsleiders in Zuid-Afrika kreeg de Myanmarese junta af te rekenen met een jarenlange economische boycot die voor veel maatschappelijk ongenoegen zorgde. Nadat in 2007 grote betogingen uitbraken, werd het voor de toplui van het regime overduidelijk dat het zijn greep op de realiteit aan het verliezen waren.

Drie jaar later lieten ze Aung San Suu Kyi definitief vrij. Die 14de november 2010 riep zij op voor de vrijlating van 2.100 politieke gevangenen. Maar zij pleitte ook voor verzoening en nationale eenheid. "We moeten allemaal samenwerken. We moeten een manier zoeken om elkaar te helpen." Woorden waarmee zij voor eens en altijd haar plaats kreeg naast pacifistische iconen als Mandela, Mahatma Gandhi en Martin Luther King.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234