Zaterdag 28/01/2023

De man die

Uitvinder van karaoke zag nooit een cent

de wereld leerde zingen

Meer dan dertig jaar geleden vond Inoue Daisuke een ingenieuze machine uit: de karaoke. Zijn machine werd wereldberoemd, maar Daisuke heeft de vruchten niet kunnen plukken van zijn uitvinding. Hij vergat ze te patenteren. Journalist David McNeill ontmoette hem.

Voor een man die een van de grootste cheques uit de muziekbusiness misliep, ziet Daisuke er goed uit: brede glimlach over een ruw gezicht, de look van een natuurlijke komiek. Zijn positieve ingesteldheid komt goed van pas in interviews zoals dit, waarin hem onvermijdelijk wordt gevraagd waarom hij toch zijn karaokemachine niet liet patenteren. Vijfendertig jaar na zijn uitvinding in 1971 heeft de machine de hele wereld veroverd. Biljoenen mensen, zoniet meer, stonden al met de microfoon in de hand te kwelen, meestal in overdreven dronken toestand.

De steeds terugkerende vraag moet ongetwijfeld telkens opnieuw een slag in het gezicht zijn. Maar de brede glimlach verdwijnt niet. "Ik ben geen uitvinder," zegt de 65-jarige Japanner in zijn klein kantoor in Osaka. In een hoekje staat zijn befaamde allereerste versie van de karaokemachine. "Ik voeg simpelweg dingen samen die al bestaan, en dat is iets compleet anders. Ik nam gewoon een autoradio en een kleine versterker en ik voegde die samen. Wie zou er ooit aan denken om dát te patenteren?"

"Volgens sommigen verloor hij meer dan 150 miljoen dollar," zegt Daisukes vriend en lokale academicus Robert Scott Field. "Mocht het mij overkomen, ik zou huilend in een hoekje wegkruipen. Maar Daisuke niet. Hij is altijd een gelukkig man geweest. Ik denk dat hij erop kickt dat hij het leven van zoveel mensen heeft kunnen beïnvloeden." De meeste Japanners weten intussen dat Daisuke een drummer was in bedenkelijke coverbands in de Japanse stad Kobe toen hij op het idee kwam om backing tracks vooraf op te nemen. Zijn verhaal werd in de loop der jaren breed uitgesmeerd in talloze televisiespecials, er bestaat zelfs een filmbiografie van de man.

De directeur van een staalbedrijf vroeg hem om enkele songs op tape te zetten, voor amusement tijdens een bedrijfsuitstap. Hij zette enkele liedjes op tape - waaronder het immer succesvolle I did it my way - en paste hier en daar de hoge tonen aan, om de minder talentvolle zangers tegemoet te komen.

Daar werd karaoke - letterlijk 'ontbrekend orkest' - geboren. Daisuke en zijn vrienden begonnen meer tapes op te nemen, en voegden die toe aan machines die ze verhuurden aan bars in Kobe. Een liedje spelen kostte toen zowat 100 yen (1,5 euro), dat was de prijs van vier drankjes in 1971. Daisuke dácht er zelfs niet aan dat zijn uitvinding bijval zou oogsten buiten de stadsgrenzen.

Maar midden jaren tachtig was karaoke een universeel woord geworden binnen Azië. Een woord dat nergens hoefde vertaald te worden, en zelfs een standaard applicatie werd in enkele auto's. Over heel Azië zaten 's avonds duizenden mensen gekluisterd aan de machine, daartoe gedreven door de verslavende mix van drank en meezingers. Er is zelfs een eigen taaltje verbonden aan de populaire vrijetijdsbesteding. Een K-King bijvoorbeeld is een meester in het karaokezingen. Een K-lunch is dan weer een lunch die je verorbert tijdens het karaokezingen, waarbij de kans op een indigestie groot is.

Daisuke zelf bleef jarenlang op de achtergrond. Dat veranderde plotsklaps toen in 1999 zijn karaokebar de US en Europa veroverde. Time magazine rekende hem tot een van de meest invloedrijke Aziaten uit de twintigste eeuw. Volgens de redactie had hij "duizenden mensen een stem gegeven: zoals Mao Zedong of Mahatma Gandhi de Aziatische dagen voorgoed veranderden, zo transformeerde Daisuke de nachten."

"Waarschijnlijk was ík toen nog het meest verrast van iedereen" zegt Daisuke over die eer. En het hield niet op, want in 2004 kreeg hij de Ig Nobel Prijs voor de Vrede, uitgereikt door de universiteit van Harvard als een grapje van echte Nobelprijwinnaars. Hij kreeg een staande ovatie bij de uitreiking, nadat hij zichzelf had omschreven als de "last samurai" en een onvaste versie had gebracht van de bekende Coca Cola hymne I'd like to Teach the World to Sing. Hij kreeg een lege doos ontbijtgranen als award overhandigd, en een certificaat dat vandaag nog altijd in zijn kantoor hangt.

"Ik wou dat ik Engels kon" zegt hij. "Dan zou mijn leven makkelijker zijn. Dan kon ik naar de Verenigde Staten terugkeren, en lezingen geven." In Japan houdt hij zich tegenwoordig bezig met een film over zijn leven, met de toepasselijke titel Karaoke. De film is net gereleased in Japan. In de hoofdrol speelt een acteur die er opvallend beter uitziet dan de warrige drummer uit de jaren zeventig.

"Toch goed dat ze een lang iemand gevonden hebben om mijn rol te spelen" lacht hij. Daisuke is een typische Osaka businessman: beminnelijk, rad van tong en een enigszins wilde look. Daisuke ging ooit aan de slag als gewaardeerde businessman in een echt bedrijf, maar kon niet leven met het kostuum dat hij verplicht moest dragen. "Ik was niet gemaakt voor dat soort leven."

Hij is fan van stroperige ballades die dateren van voor de jaren zestig. Zijn favoriete Engelse songs zijn Love is a Many Splendoured Thing, en I Can't Stop Loving You van Ray Charles. Hoewel hijzelf pas voor het eerst een karaokemachine gebruikte toen hij al 59 was, durft hij deze songs weleens mee te zingen. "Het zijn makkelijke liedjes, en dat komt goed uit want ik kan helemaal niet zingen."

Op straat in Japan wordt hij aangeklampt voor de meest indiote vragen. "Mensen benaderen me voortdurend en vragen dan bijvoorbeeld of ik hun man wil helpen om beter te zingen. Ik antwoord altijd hetzelfde: als hij goed was, dan had hij allang zijn beroep ervan kunnen maken. Hij is gewoon slecht, zoals het merendeel van ons. Dus relax en geniet van de karaoke-ervaring."

De uitvinder van de karaoke verdient nu zijn brood als vertegenwoordiger van een milieuvriendelijk detergent en een anti-kakkerlakmiddel voor karaokemachines. "Kakkerlakken kruipen immers in de machines en bouwen daar nesten. En ze kauwen op de draden."

Volgens vrienden is hij vooral een man van ideëen en thema's, terwijl zijn vrouw, die in hetzelfde kantoor in Osaka werkt, die ideeen uitwerkt. In de jaren tachtig leidde hij een bedrijfje dat songs leaste voor karaokemachines. Maar in het begin van de jaren negentig ging die onderneming failliet, het gevolg van de opkomende lasertechnologie. Hij raakte verveeld, en zelfs gedeprimmeerd. Hij kreeg een burn-out, maar kwam terug in het leven dankzij zijn hond. "Ik moest voor hem zorgen. Hij verplichtte me om buiten te komen." In zijn kantoor hangt een groot portret van de Labrador. Zijn volgende onderneming zal ongetwijfeld iets met honden te maken hebben, zegt hij.

Hij kreeg ook heel wat kritiek te verwerken. Recent kwam in Japan een film uit, Karaoke Terror, over middelbare werkloze vrouwen en dolende jongeren die geobsedeerd zijn door karaoke. Beide groepen beginnen een oorlogje met elkaar, en vernietigen een hele stad. Karaoke als metafoor voor de leegte in de hedendaagse Japanse cultuur. Veel pubeigenaars zouden nog liever sterven dan een dronkelap Bohemian Rhapsody te horen zingen in hun kroeg. Karaokebijeenkomsten monden ook weleens uit in vechtpartijen. In Bangkok schoot een agent ooit een karaokeklant neer. De klant had hem onderbroken nadat hij al vier keer dezelfde song had gezongen.

Maar Daisukes karaokebox is nog steeds niet met uitsterven bedreigd. Populaire televisieshows zoals Idool hebben de liefde voor de muziek - en voor het nazingen - weer doen opflakkeren. De echte freaks kunnen nu zelfs via het internet wereldwijd hun passie delen. En sommige Amerikaanse kerken hebben een karaoke-installatie aangeschaft met het oog op educatie in hymnezangen.

Daisuke gelooft graag dat zijn uitvinding uiteindelijk meer goed dan slecht heeft gedaan. "Iets dat je humeur kan opkrikken, dat mensen bij elkaar kan brengen, dat zulke grote positieve sociale impact gehad heeft... Japanners zijn traditioneel verlegen mensen, maar op trouwfeesten gooien ze door de karaoke alle remmen los. Mensen ontspannen volledig. Dat kan toch niet slecht zijn? Ga eens naar een rusthuis, of een ziekenhuis waar karaoke dienst doet als therapie. Karaoke maakt mensen blij. En als ik die blije gezichten zie, ben ik tevreden."

De film over Daisukes leven ondersteunt diezelfde theorie. Het begint met cijfers over zelfmoord bij Japanse veertigers, daarna volgen beelden van een man die zijn job verliest en bijgevolg ook zijn vrouw en zoon. Hij begin karaoke te zingen, en vindt een nieuw doel in het leven. "We zijn samen naar de film gaan kijken" herinnert Scott Field zich. "De filmmakers hadden knappe acteurs uitgekozen om Inoue en zijn vrouw te spelen, en daarmee was hij zeker opgezet. Op het einde zei hij "Ik krijg brieven en emails vanover de hele wereld en nu hebben ze een film gemaakt over mijn leven. Zulke dingen kan je niet kopen." n

'Ik voegde gewoon een autoradio

en een kleine versterker samen.

Wie zou er ooit aan denken

om dát te patenteren?'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234