Donderdag 20/01/2022

David Byrne

De man die zich altijd de vraag is blijven stellen: waarom niet?

null Beeld rv
Beeld rv

David Byrne, de frontman van de legendarische Talking Heads is altijd vragen blijven stellen. Zaterdag, in Amsterdam, worden hém vragen gesteld.

PABLO CABENDA

David Byrne wordt morgen in het Amsterdamse Concertgebouw aan de tand gevoeld over zijn boek 'How Music Works'. Het voormalig opperhoofd van de legendarische band Talking Heads mag naast kwalificaties als artistieke dwarsdenker en creatieve geest par excellence nu ook 'muziekprofessor' aan het rijtje toevoegen. In het prikkelende 'How Music Works', waarvan de Nederlandse vertaling nu is verschenen, betoogt Byrne dat muziek door de eeuwen veel vaker vorm kreeg in een wisselwerking met haar omgeving dan dat ze zomaar voortvloeide uit een autonome creatieve geest.

Hij zal zich senang voelen tijdens dat interview. Byrne is het gewend zaken te bevragen. Hij deed het speels met zijn eigen ideeën. In 1984, toen Talking Heads' live-album/concertfilm 'Stop Making Sens' uitkwam had hij achter op de hoes al wat voorwerk verricht voor popjournalisten: "Waarom 'Stop Making Sense'? Waarom komen de muzikanten één voor één het podium op? Waarom zitten er geen special effects in de film? Waarom dat grote pak?"

En eigenlijk is het enige juiste antwoord op al die vragen: waarom niet? dat klinkt flauw, maar is het niet als je beseft dat weinigen in rock net als Byrne hun carrière lang constant hebben gemorreld aan de tradities in popmuziek.

Die eigenaardigheden, die Byrne introduceerde op 'Stop Making Sense', waren kleine experimenten. Zou het voor de spanningsopbouw van een concert niet geweldig zijn als de bandleden geleidelijk het podium opkomen? Waarom zou je indachtig het adagium dat alles op het toneel groter moet zijn dan real life, geen oversized pak dragen waarin je als leadzanger brandpunt bent van je eigen theater?

Al in de begindagen van de Talking Heads hield Byrne zich verre van de identificatie die in popliedjes haast automatisch optreedt wanneer de zanger het heeft over leven en liefde. Nee, dan die wereldvreemde magere verschijning die met de zaallichten aan zong over gebouwen en eten. Conceptuele pop, gestript tot de naakte essentie, waarbij alle sentimentaliteit buiten de deur werd gehouden.

Die eigenzinnigheid betaalde zich uit. De poppioniers en lievelingen van de critici belandden met vier van hun acht studio-albums in de lijst van de vijfhonderd beste albums aller tijden van Rolling Stone. Dankzij MTV, dat hun grootste hitsingle 'Burning Down the House', alle ruimte gaf en 'Stop Making Sense', werd Talking Heads een van de meest gewaardeerde bands van de jaren tachtig, zowel bij de massa als de media.

Byrne's laatste wapenfeit (samen met Norman Cook): de musical 'Here Lies Love' (2013). Ja, musical, heel conventioneel. Maar niet deze. De muzikale biografie van Imelda Marcos, de vrouw van de Filipijnse dictator Ferdinand Marcos, werd een New Yorkse theatershow die in een clubachtige ruimte letterlijk de bezoekers de vrijheid en ruimte laat mee te dansen, mee te zingen en te transformeren in figuranten. Deze week is de musical in Londen in première gegaan.

En de enthousiast ontvangen bestseller 'How Music Works' (2012) dus. De neerslag van Byrne's observaties over hoe muziek 'werkt', met zijn eigen carrière als casus. Tegen de conventie in beschrijft hij hoe banale omgevingsfactoren van grotere invloed zijn op muziek dan iets verhevens als inspiratie. Dat we het aangenaam vinden dat een popliedje rond de 3 minuten duurt, ligt niet in onze voorkeuren besloten maar in de technische beperkingen van het oude single-format.

Dat westerse middeleeuwse muziek harmonisch relatief eenvoudig is, komt niet doordat componisten zich nog niet tot hoge muzikale complexiteit hadden ontwikkeld, maar doordat veel toonsoortwisselingen in de kerken tot vreselijk doorgalmende dissonantie zouden leiden.

Het boek is geschreven met de toon van iemand die liever zijn verwondering deelt dan autoritair een stelling poneert. Niet dat hij niet op de hoogte is van de regels - Byrne deed kunstacademie - maar hij durft ook nieuwe terreinen te verkennen. Een intellectueel die zijn instinct koestert.

Voorbeeld: op het in 1981 samen met Brian Eno uitgebrachte album 'My Life in the Bush of Ghosts' werden gevonden geluidsfragmenten aan soundscapes en Afrikaanse polyritmes gekoppeld. Een mijlpaal. Zoiets was nog nooit eerder gedaan, dit was ver voor het sample-tijdperk. Byrne's intuïtie vertelde hem dat materiaal dat niet was ontworpen om emoties op te roepen, in een andere context toch gevoelens kon teweegbrengen. Een experiment waard. En tegelijk had hij zich, ter voorbereiding, samen met Eno door een stapel boeken over Afrikaanse kunst en ritmes gewerkt.

Professor

In de popmuziek wordt Byrne dan ook gezien als een van de visionairs die het avant-gardisme van kunst heeft gekoppeld aan het appeal van populaire muziek. In popmuziek stond intelligent of poëtisch nu niet meer tegenover intuïtief of primitief. Toen het album 'Remain in Light' uitkwam, opgebouwd volgens het zelfde muzikale stramien als 'My Life in the Bush of Ghosts' maar met de associatieve teksten van Byrne zelf, jubelde de Amerikaanse pers dat Talking Heads witte en zwarte muziek nader tot elkaar had gebracht. Er waren zelfs vergelijkingen met Picasso's 'Les Demoiselles d'Avignon', het kunstwerk waarin de schilder voor het eerst Afrikaanse invloeden in zijn kubisme toeliet.

Byrne heeft het talent alledaagse zaken die ons zo vertrouwd voorkomen dat het niet eens in ons opkomt ze te bevragen, met de ogen van een buitenstaander, een antropoloog van Mars, te bekijken. Vervolgens trekt hij zijn conclusies. In het boekje van 'Stop Making Sense': 'Zingen is een truc om mensen langer naar muziek te laten luisteren.' of 'Katten houden meer van huizen dan van mensen.' Of deze: 'De ruimtemensen denken dat fabrieken muziekinstrumenten zijn. Ze zingen met ze mee. Elk liedje duurt van acht uur 's morgens tot vijf uur 's middags. Geen muziek in het weekend.' Zou zomaar waar kunnen zijn.

In zijn muziek, films en boeken kantelt Byrne het beeld. Hij luistert en kijkt nog eens. Is het verrassend, levert het een nieuw inzicht op? Dan heeft het experiment nut gehad. Gedreven door een niet aflatende nieuwsgierigheid is hij altijd op zoek naar nieuwe combinaties. En als de geschiedenis van populaire muziek iets leert, dan is het wel dat nieuwe combinaties haast per definitie spannende muziek opleveren. De professor die in zijn laboratorium van alles mengt, wordt zo vanzelf de pionier, de man die de voorhoede verkent. Omdat Byrne zich altijd die belangrijke vraag is blijven stellen: waarom niet?

David Byrne wordt zaterdag 18/10 door Michel Lambot geïnterviewd in het Concertgebouw, Amsterdam.

Schokkende dans

Niet alleen zijn muziek, ook Byrne's verschijning typeerde het huwelijk van ver uiteenliggende stijlen, genres en methodes. Met name de video van 'Once in a Lifetime' was beeldbepalend. In een grijs pak met nerdy vlinderdas en hoornen bril gaf Byrne zich over aan een schokkende, primitieve dans: de kamergeleerde die in trance alle ratio eruit zweette. De clip is te zien in het New York Museum of Modern Art.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234