Dinsdag 18/01/2022

De man die Libië redde

De Franse filosoof en mediafiguur Bernard-Henri Lévy, ofte BHL, verhaalt in zijn nieuwe boek hoe hij Libië heeft helpen bevrijden uit de handen van Kadhafi.

BHL, 63 intussen, is een irritant baasje. Hij is een vleesgeworden ego, altijd serieus, alomtegenwoordig, graag bereid zijn eigen verdiensten in de kijker te zetten en niet geneigd tot twijfel of zelfreflectie. Zelfs zijn schrijfstijl is tegenwoordig irritant. Schrap alle bien sûrs uit dit boek en het wordt in één ruk twintig bladzijden korter. Het blijft dan nog altijd ruim 600 bladzijden dik.

Hij is, toegegeven, uniek. Pro-Israël, rijk, vader van een succesrijke schrijfster, Justine Lévy, ge-trouwd met de excentrieke actrice en zangeres Arielle Dombasle, een ouder geworden Lolita, die hij in zijn speelfilm, Le jour et la nuit, ooit verkozen tot de slechtste film aller tijden, meestendeels naakt rond laat lopen - hun niet altijd zo rimpelloze huwelijk wordt veelvuldig en kritiekloos geïllustreerd met foto's in ParisMatch.

Ergens zit er in die mediafiguur ook een filosoof verscholen. Zo verwierf hij zijn reputatie. In 1977 was hij, naar aanleiding van zijn boek La barbarie à visage humain, samen met enkele gelijkgestemden te gast in een legendarische uitzending van het literaire tv-programma Apostrophes. De discussie ging over het verschil tussen links en rechts, en de 'nouveaux philosophes', waar BHL deel van uitmaakte, gingen tekeer tegen het totalitarisme in het oostblok, dat zij als het equivalent zagen van wat het fascisme was aan de rechterzijde. Zijn reputatie was gemaakt, minstens evenveel door zijn wapperende haardos en zijn open witte hemd, als door zijn bijdrage in de discussie.

Sindsdien werpt BHL zich op als de Sartre van deze tijd, als het geweten van Frankrijk, misschien van de wereld. Hij vindt, met de oprichter van Artsen zonder Grenzen Bernard Kouchner, dat het Westen de plicht heeft tussenbeide te komen in brandhaarden, en burgerbevolkingen, als ze daar geloofwaardig om vragen, te beschermen tegen geweld van leiders en milities. Hij maakte reizen naar Bosnië, naar Afghanistan voor en na 11 september, naar Darfur. Hij schreef een boek over vergeten oorlogen, hij interviewde zelfmoordterroristen in Sri Lanka.

Gaandeweg kwam er meer kritiek op zijn persoon, zijn ideeën en zijn werkwijze. In recente boeken zoals dat over de in Pakistan terechtgestelde journalist Daniel Pearl, of over de VS onder president Bush, was niet alleen de interpretatie van BHL dubieus, maar ook zijn omgang met de feiten, en zijn vermogen om wat hij bij anderen las om te vormen tot eigen ervaring.

Hij leek zijn tijd te hebben gehad.

Telefoontje naar Sarkozy

In maart van dit jaar trok hij op reportage naar een Caïro in omwenteling. De reis verliep maar zus en zo, maar ineens zag hij op een tv-scherm berichten over het op handen zijnde, door vader en zoon Kadhafi aangekondigde bloedbad in Benghazi. Hij besloot, samen met enkele vrienden en een filmploeg, een ommetje te maken naar de Libische stad, alwaar hij, tot zijn verbazing, toegang kreeg tot het pasgevormde bestuur van 'vrij Libië'. Men kende hem van haar noch pluimen, men wist niet veel meer dan dat hij Jood was en filosoof, maar op de een of andere manier, misschien, oppert hijzelf, geholpen door zijn niet-conventionele kledij, zijn half openstaand wit hemd, gaven de nieuwe leiders hem hun vertrouwen.

Omgekeerd wist hij evenmin met wie hij gesprekken aanknoopte. Hij moest de satellietinstallatie van een bevriende journalist raadplegen om via google iets over de leiders te vernemen.

De 'gewone' reportageschrijver zou blij zijn met die toegang, maar BHL heeft hogere doelstellingen. Hij wou het bloedbad voorkomen. Hij besliste op basis van weinig informatie, misschien vooral op basis van een voorgevoel, dat de nieuwe bewindslui een kans verdienden. Hij gaf hen advies en beloofde contact op te nemen met de Franse president Nicolas Sarkozy.

Hij belde het algemeen nummer van het Elysée en tot zijn verbazing werd hij doorverbonden met de president, die meteen toezegde een delegatie te zullen ontvangen. Op basis van dat bezoek erkende Sarkozy de nieuwe ploeg als het officiële regime van Libië, als eerste.

Over dit alles publiceert Bernard-Henri Lévy nu een lijvig boek met een mooie titel: La Guerre sans l'aimer. Als om zich in te dekken: alles is blijkbaar gefilmd, hij werkt ook aan een documentaire over de gebeurtenissen. En president Sarkozy, die de tweede rol krijgt in het boek, heeft volgens de Franse pers laten weten dat het verslag feitelijk correct is.

Met die stempel van authenticiteit is het een relevant en interessant boek over internationale politiek geworden. De vorm blijft betwistbaar, bien sûr, en zelfs ongeloofwaardig. BHL beweert dat zijn boek opgebouwd is uit notities die hij op de dag zelf maakte en die hij nu onaangeroerd publiceert. Wie zou in notities over de dag zelf uitvoerige historische exposés geven over de belangwekkende rol van de schrijver in landen als Bangladesh, Afghanistan en Soedan? Maar passons.

Revanche

We krijgen een unieke, snelle kijk in de keuken van de wereldpolitiek, gekleurd, fragmentair en partijdig, maar toch. BHL schrijft de beginselverklaringen van het Libische bestuur, hij zorgt voor een eenheidsverklaring van alle stammen, die westerse ideeën over een verbrokkeling of opdeling van het land in de kiem moet smoren. Hij minimaliseert de twijfels over de invloed van fundamentalisten in het bestuur. Hij komt tussenbeide om een anti-Joodse slogan van de muren van Benghazi te laten verwijderen. Hij probeert vergeefs te lobbyen om vrouwen in de officiële delegaties van het regime op te nemen. Hij glipt met een militaire Libische delegatie die wapenleveranties zoekt langs een zij-ingang bij Sarkozy binnen, en uiteindelijk komen die wapens er. Nog steeds kunnen we ervan uitgaan dat hij zijn eigen rol systematisch overschat - zo beweert hij dat de Amerikaanse politiek veranderde omdat hij een ontmoeting organiseerde tussen de leider van het Libische verzet en minister van Buitenlandse Zaken Clinton (terwijl die politiek natuurlijk aan andere invloeden onderhevig was, en dat Clinton adviseurs heeft als Samantha Power die ook een militaire interventie voorstond).

Hij wentelt zich in de aandacht die hij krijgt - hij wordt om de haverklap gebeld door de president, en zelfs vertegenwoordigers van Kadhafi proberen hem te contacteren. Er ontwikkelt zich een symbiose met Sarkozy, die ooit Kadhafi in een tent in Parijs liet logeren maar die nu resoluut het andere kamp kiest. De Franse president heeft moeite om zijn Europese en internationale partners op zijn lijn te krijgen, om nog te zwijgen van zijn eigen minister van Buitenlandse Zaken, Alain Juppé, die zich buitenspel gewerkt voelt door BHL.

Voor BHL is 'het Libische avontuur' de revanche voor wat er misliep in Bosnië, waar er enkele honderdduizenden doden vielen alvorens de internationale gemeenschap in actie schoot, en voor Irak, waar de interventie plaatsgreep zonder internationaal mandaat, en zonder nationale vraag. Hij gunt Sarkozy de rol van betere Mitterrand (Mitterrand liet het grotendeels bij een symbolisch bezoek aan Sarajevo).

Als er dan gebombardeerd wordt, als de president hem persoonlijk op de hoogte brengt dat de Franse vliegtuigen hun eerste salvo's lossen, borrelt er toch enige twijfel op bij de filosoof. Moeten filosofen militaire acties op gang trekken? Ja, luidt zijn antwoord, zolang de oorlog gerechtvaardigd is, zolang de militaire ingreep groter onheil voorkomt, en zolang er een geloofwaardig deel is van de plaatselijke bevolking dat die interventie wenst.

Maar waarom dan wel in Libië en niet in Syrië?

In Syrië, verklaarde BHL in een recent tv-interview, is er tot dusver geen duidelijke vraag van de bevolking, en bovendien: "Ik kan niet overal zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234