Zaterdag 05/12/2020

De man die iedereen op zijn hoofd leerde staan

Toen ze al 85 was, bracht hij onze voormalige koningin Elisabeth nog enkele yogahoudingen bij. Zo overtuigend was de Indiase goeroe BKS Iyengar, die woensdag overleed. Hij werd 95 jaar, en voor het ziekelijke kindje dat hij ooit was, is dat opmerkelijk. Allemaal dankzij yoga, volgens hemzelf.

Om het levensverhaal van Iyengar moet je als redacteur blij zijn met wat extra ruimte. Want natuurlijk wordt een kind niet als BKS Iyengar geboren, het is een afkorting. Voluit was zijn naam Bellur Krishnamachar Sundararaja Iyengar. Hier en daar is te lezen dat hij dankzij zijn schoonbroer Sri Tirumalai Krishnamacharya op zijn vijftiende naar Mysore werd uitgenodigd om, via yoga, aan zijn gezondheid te werken. Het zijn namen die je niet in titels krijgt en zo kom je vlug aan de vijfduizend toebedeelde tekens.

Al even indrukwekkend is de geboortedatum van BKS. De Eerste Wereldoorlog was slechts een dikke maand voorbij toen hij op 14 december 1918 geboren werd in een gezin in de zuidelijke provincie Karnataka. In een arm gezin, bijna per definitie daar, als elfde van dertien kinderen. Niet het zwakste weliswaar, drie van zijn broers en zussen overleden als kind. Hij beet door en ontsnapte aan de toen heersende griepepidemie in de regio. Toen BKS amper negen was, overleed zijn vader aan appendicitis. En ook zelf kreeg hij het allemaal: malaria, tbc en tyfus.

Het was die fragiele jongen die de schoonbroer naar Mysore haalde, in de overtuiging dat de tiener alleen sterker kon worden door intensieve yoga. Later schreef BKS over die periode: "Mijn armen waren dun, mijn beentjes spichtig, mijn buik stak ongezond vooruit en mijn hoofd hing altijd naar beneden. Alleen al dat optillen, kostte me verschrikkelijk veel moeite."

Tachtig jaar later vermeldt de biografie van die zieke jongen elf boeken, waarvan het eerste in 1966 verscheen en Light on Yoga heette. Vertaald in zeventien talen zijn van dat ene boek alleen wereldwijd drie miljoen exemplaren verkocht. 216 yogaposities en ademhalingstechnieken beschrijft hij erin, en ongetwijfeld lazen schrijver Aldous Huxley, actrice Annette Bening en ontwerpster Donna Karan dat boek.

Beau monde

Zij waren leerlingen van de yogagoeroe, net als de hele beau monde van India, van cricketspelers tot Bollywoodacteurs. En ook onze eigen koningin Elisabeth was zijn pupil. Er bestaat een foto uit 1956 waarin hij zijn kunsten voor haar demonstreert. Het verhaal gaat dat hij de vorstin op dat moment, toen ze al 85 was, nog leerde op haar hoofd te staan.

Van dat kunstje is helaas geen foto te vinden, maar halfweg de jaren vijftig was zijn reputatie dus al ver buiten de grenzen van India geraakt. Dat had hij voor een groot stuk te danken aan zijn kennismaking met violist Yehudi Menuhin in 1952. Met hem ging Iyengar reizen, naar alle continenten. Erkenning waarover hij later, in Light on Life uit 2005, schreef: "Toen ik 70 jaar geleden met yoga begon, was hoongelach, verstoting en veroordeling het lot van de yogabeoefenaar. Zelfs in ons eigen India."

Al die tijd ontwikkelde hij zijn eigen methode: de 'iyengar' wordt vandaag in meer dan zeventig landen van de wereld beoefend en gebruikt. De frêle tiener was hard geworden door de lessen van zijn schoonbroer. Als Iyengar zich niet voldoende inspande, kreeg hij geen eten. En zo werd zijn uithoudingsvermogen legendarisch. Zijn leer is daarop gestoeld: langdurende asana's (lichaamshoudingen zeg maar), BKS' kenmerk. Toen hij al 83 was, in 2002, kon hij nog zes minuten op z'n hoofd blijven staan terwijl zijn benen naar alle kanten bewogen. Jonger deed hij dat zelfs een kwartier lang. Nadien bleef hij net zo lang roerloos op de grond liggen. Waar dacht hij ondertussen aan? "Aan niks", antwoordde hij later op die vraag. "Ik kan bedachtzaam gedachteloos blijven."

Wie zo hard voor zichzelf is, kan en mag ook veeleisend voor zijn leerlingen zijn. In de necrologie van Iyengar die afgelopen week in The New York Times verscheen, wordt geciteerd uit een interview met de Amerikaanse yogalerares Patricia Walden. Ze was zelf een leerlinge van hem en blijft de methode tot vandaag bijbrengen. "Iyengar zei: 'Sta op je voeten en voel die voeten. Zijn meest beroemde quote was: 'Hoe kun je God kennen als je je dikke teen niet kent?'"

'Zero to hero'

De dood van BSK Iyengar was woensdag groot nieuws in India. Premier Narendra Modi betuigde zijn respect op Twitter. Een van de kleindochters van de goeroe (hij had een zoon, vijf dochters, vijf kleinkinderen en drie achterkleinkinderen) vertelde dat haar grootvader vroeg had ingezien dat yoga iets voor iedereen kon bieden. "Hij was tevreden. Zelfs op het einde, enkele weken geleden, zei hij: 'Ik ben blij met wat ik gedaan heb.' Hij gaf yoga aan de hele wereld en hij wist het."

Zijn levensverhaal leest als 'zero to hero'. Dat was hij geworden. In Amerika kreeg hij dezelfde ontvangst die rocksterren te beurt valt. Iets waar BKS zelf kritisch naar keek, maar dat overstemde de blijdschap om het succes van zijn leer niet.

Een hartaanval werd Iyengar fataal. Nog één keer, het kan net, voluit: Bellur Krishnamachar Sundararaja Iyengar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234