Zondag 29/03/2020

Media

De man die de term ‘fake news’ bedacht: ‘Het is een onderwerp dat niemand echt begrijpt’

Beeld Eli C. Hiller

Craig Silverman (42), journalist bij Buzzfeed en schrijver van het boek Regret the error, muntte in 2014 de term ‘fake news’. Tot zijn spijt, zegt Silverman, die in Amsterdam kwam spreken. ‘Fake news wordt gebruikt om legitieme media aan te vallen: het tegenovergestelde van wat ik beoogde.’

Wat was uw definitie van de term nepnieuws, toen u hem verzon?

“In 2014 was de invloed van Twitter en Facebook op de nieuwsvoorziening al groot. In die tijd bestonden ook websites die onzinnieuws verspreidden. Echt compleet verzonnen verhalen. Die sites waren niet eens politiek gemotiveerd, maar bedoeld om geld mee te verdienen.

“Tegelijkertijd was 2014 het jaar van de Russische annexatie van de Krim, van de MH17 en de verdwenen Malaysia Airlines-vlucht 370. Daar werd voor het eerst geëxperimenteerd met het verspreiden van gefabriceerd nepnieuws, bedoeld om de publieke opinie te sturen. In 2016, met de verkiezing van Donald Trump, Rodrigo Duterte op de Filipijnen en de brexit, kwam dit allemaal samen, en nog steeds beseffen we niet helemaal hoe groot de impact van nepnieuws is en hoe we dit het beste kunnen bestrijden. Facebook en Twitter hebben maatregelen genomen, maar ook hun mogelijkheden zijn beperkt. Er is geen easy fix.

De betekenis van het begrip nepnieuws is veranderd.

“Nepnieuws is inmiddels zelf onderwerp van nepnieuws geworden. In 2017 keek ik naar een persconferentie van Donald Trump waarin hij tegen een journalist van CNN riep: “You’re fake news”. Ik viel zowat van mijn stoel van verbazing. Sindsdien wordt de term, die ik in het leven riep om legitieme media te beschermen, gebruikt om ze aan te vallen.”

Het bestrijden van nepnieuws, tegengaan van trollen en factchecken van alle leugens van politici staat hoog op de agenda, maar wordt daarmee niet de vorige oorlog uitgevochten? Trump loog al bijna 20.000 keer, maar zijn achterban lijkt het weinig uit te maken.

“Dat mensen het vermogen hebben om feiten te negeren, is van alle tijden. Wel nieuw en verontrustend is dat politici het niet meer uitmaakt als ze op een leugen betrapt worden. Daarom is het belangrijk dat het thema nepnieuws hoog op de agenda blijft staan. Zodra burgers hun interesse verliezen in wat waar is en wat niet wordt het moeilijk om machthebbers verantwoording te laten afleggen.”

Dus u bent er voorlopig nog niet klaar mee.

“Nee, maar ik heb mijn focus wel verbreed. Het ontmaskeren van een leugen die viraal is gegaan, vind ik niet meer zo interessant. Dat gebeurt al genoeg. Ik kijk inmiddels ook naar nepinformatie en nepadvertenties. Zoals die advertenties voor bitcoins met bekende mensen. Dubieuze bedrijven geven tientallen miljoenen uit om op Facebook en Twitter nep­advertienties te plaatsen. Dat is een indicatie van de gigantische hoeveelheden geld die ermee worden verdiend.”

Waar ligt wat u betreft de verantwoordelijkheid om nepnieuws te bestrijden?

“Die ligt overal en tegelijkertijd nergens, en dat maakt het ook zo ongelooflijk ingewikkeld. Er moet stringente regelgeving komen, tech­bedrijven moeten hun beleid aanscherpen, serieuze media moeten nog transparanter worden en consumenten moeten ‘mediawijs’ worden.”

“Het is een delicate balans, waarbij alle actoren ook invloed op elkaar hebben. Wat het ook niet makkelijker maakt: het is een onderwerp dat niemand echt begrijpt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234