Donderdag 02/12/2021

De Maaslandse Verlichting

Het nieuwe kunstcentrum Marres presenteert in Maastricht 'De ondergrondse stad'

Marres, een nieuw centrum voor beeldende kunsten in Maastricht, opende zopas met de tentoonstelling De ondergrondse stad. Ooit woonde de brouwersfamilie Marres in dit 18de-eeuwse pand met ruime kamers en een grote tuin. Nu is het een onderzoekscentrum voor de beeldende kunsten, ondersteund door de gemeente. Het werd opgericht voor de kunstenaars uit Maastricht en omgeving, een omgeving waartoe ook het aangrenzende België en Duitsland behoren. De Jan van Eyck Academie in de stad kan nog meer internationaal talent aanvoeren.

De coördinatie van Marres is in handen van de Nederlandse Frédérique Bergholtz en de Gentenaar Piet Vanrobaeys is er adviseur. "Het is niet de bedoeling om echt receptief te werken en nog meer thematische tentoonstellingen op te zetten", zegt hij. "Wij geven kansen aan kunstenaars en willen ook voor een langere tijd met hen samenwerken. Dit huis heeft vele kamers en verdiepingen. Daar worden kleinere tentoonstellingen door elkaar heen geprogrammeerd, zodat er cross-overs ontstaan. Het zal zijn alsof er in het huis overal lichten aan- en uitgaan."

De internationaal gerichte openingstentoonstelling neemt het hele huis in beslag. In de stad, niet ver van Marres, is nog een ingreep van de Weense kunstenaar Lois Weinberger te zien en Honoré d'O uit Gent zorgt met zijn 'waailicht', een ronddraaiende verlichtingspaal op een dak, alsnog voor een Verlichting in de 20ste eeuw. In het kunstcentrum presenteert gastcurator Erik de Jong bovendien de documentaire tentoonstelling Niet uitgevoerde projecten, omtrent het Maastrichtse kunstleven in de jaren zestig en zeventig. De weekends zijn gevuld met allerlei activiteiten, een rondleiding langs Maas en Jeker door de Braziliaanse Maria Thereza Alves, lezingen of optredens in hun ontmoetingsruimte de Zip-Zap Club. Elke zaterdag geeft de Maastrichtse kunstenares Petra Kaiser een rondleiding door het huis, wat haar bijdrage is voor deze tentoonstelling. De overige Nederlanders zijn Désirée Palmen en Voebe de Gruyter, die al geruime tijd in België woont. Zij bedacht dat de stad met haar vele paaltjes en lantaarnpalen de voorbijgangers ongemerkt 'kamt' en maakte daarrond een video en tekeningen. De ondergrondse stad betekent gelukkig niet dat de kunstwerken zich aan de rand van het zichtbare ophouden. Alleen de tussenkomst van de Brusselse Anne Decock is niet erg visueel, maar kan op termijn toch ingrijpend zijn. Haar bedrijf 5th World Brussels NV levert concepten aan non-profitorganisaties. Zo stimuleert zij bijvoorbeeld het 'maatschappijtoerisme'. Bij wijze van vakantie biedt ze een ander beroep aan: dat is pas echt anders reizen. 'Win een droomberoep !' is een enquête om het huidige beroep te evalueren en de wensen te achterhalen. Wie de formulieren inzendt, maakt kans om een tijdje dat droomberoep uit te oefenen.

De maatschappij sluipt binnen in de kunst en omgekeerd. De Belg Jozef Legrand, die sinds 1985 in Berlijn woont, organiseerde op de openingsdag een 'Maastrichter parade', een demonstratie met de meest uiteenlopende slogans. Die borden staan langs de muren van zijn gastvrije installatie Cultural Commuters of culturele pendelaars. Kleurrijke dekens liggen op de grond onder lage lampen, er klinkt een mix van muziek en een grote projectie toont de wegstromende massa na de Love Parade in Berlijn. Die picturale beelden introduceren eveneens de schilderkunst, die overigens afwezig is in deze tentoonstelling. Jozef Legrand verwerkt het nomadische in zijn kunst. Wisselende contexten en vlottende verbindingen genereren veranderlijke betekenissen. 's Zondags wordt er 'Global Village-Cultural Commuters' gespeeld, het gezelschapsspel dat hij voorstelde op Documenta X in Kassel. Dat soort van ganzenbord vertegenwoordigt ook een vorm van anders reizen.

Een testbeeld, de uniformiteit van troosteloze gebouwen en fragmenten van Godards film Deux ou trois choses que je sais d'elle trekken voorbij in Mondophrenetic, het project op cd-rom dat Els Opsomer samen met Herman Asselberghs en Rony Vissers opzet voor Brussel 2000. Ook de beelden van Sven Augustijnen uit Brussel grijpen de aandacht. Achter een raam lijken zich taferelen van passie en pijn af te spelen. Al gauw blijkt het om dansers te gaan, een repetitie van Les Ballets C. de la B.

Video en fotografie zijn overvloedig maar niet altijd overtuigend aanwezig. De verkenning van Maastricht door de jonge Gentenaar Nico Docks valt schraal uit en de installatie van Maria Thereza Alves bestaat alleen uit wazige vellen fotopapier die licht opvingen uit deuren en vensters in de stad. Samen met haar realiseerde Jimmie Durham, een Cherokee-indiaan die in Europa verblijft, een kleine video. Een statisch straatbeeld wordt onverhoeds doorbroken wanneer een steen uit een gewit raam naar buiten vliegt. Een gebaar van anarchie misschien ?

'Ondergronds' slaat in Maastricht niet meteen op een subversieve kunst, hoewel de Sloveen Boris Ondreièka in zijn totaalinstallatie Kritikal Water toch subculturen evoceert. Ondergrondse ervaringen zijn er wel. In Duitsland bouwt Gregor Schneider zijn Haus Ur, een huis in een huis dat op video in de kelder verschijnt. De Amerikaan Mike Tyler installeerde in het tuinhuisje een flotation tank met de nodige apparatuur. Als er geen enkele tuin op aarde overblijft, verwekt deze tank toch nog een natuurbeleving. Liefhebbers kunnen daarin, na een douche, in het donker drijven op zout water terwijl geluiden een ondergrondse tuin oproepen. Badjas en slippers liggen klaar.

Christine Vuegen

Tot 31 oktober in Marres, Capucijnenstraat 98, Maastricht. Open van donderdag t/m zondag van 13 tot 18 uur. Info : 0031-43-327 02 07

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234