Zondag 17/10/2021

De luxe van een eigen stem

Agalev heeft vanaf vandaag welgeteld 201 dagen om zichzelf weer wat aan te sterken. Misschien is het net genoeg om op zijn minst weer met iets meer gewicht zijn eigen stem te laten horen in het progressieve koor. Die luxe van een eigen stem heeft CD&V niet. En ook de VLD zou die vandaag niet hebben, mocht de partij niet in de regering zitten en er slecht voor staan in de peilingen. Vergeet even de close-ups van een stamelende Dirk Holemans of een tot tranen toe bewogen Chantal Pauwels of misschien Ludo Sannen vandaag. De politieke soap zal de herverkaveling niet tegenhouden.

Filip Rogiers

Oef zeg, 15 november. Het langverwachte Agalev-congres. Veel langer moest het niet meer duren. Het werd een beetje saai op den duur. Dag na dag, aan elke groene die zijn neus aan het raam stak, die ene vraag: bent u voor of tegen een kartel met SP.A en Spirit? Ja of nee? Een vraag waarop enkel een 'ja maar' of 'nee misschien' kan komen. Dat quote evenwel niet zo lekker, dus zagen we met zijn allen dag na dag groenen spartelen voor camera en microfoon.

Vraag is natuurlijk: hoe meet je de coherentie van een ploeg? Aan de behuizing of aan het gedachtegoed? Let wel, de kartelvraag moest gesteld worden. Want de hele Agalev-ploeg werd op 18 mei door de kiezer in één klein achterkamertje gepropt en dat is onleefbaar. Dat slorpt vandaag alle groene energie en aandacht op. Het is begrijpelijk dat de twee groene ministers Ludo Sannen en Adelheid Byttebier smeken om het ook eens over hun beleid te mogen hebben. Ook de Antwerpse Agalev-schepen Erwin Pairon verzuchtte, in het heetst van de affaire-Pauwels: "Ik wil me de komende drie jaar niet meer met de partij bezighouden, maar met de stad."

Stel elke groene die zijn neus aan het raam steekt een vraag over het gedachtegoed en ze wijzen nog allemaal dezelfde richting uit, die neuzen. Om maar te zeggen: met de eigen stem van de groenen zit het wel snor. Stel daarentegen twee VLD'ers, pakweg Sven Gatz en Hugo Coveliers, een vraag over het migrantenstemrecht en je krijgt bont en blauw. Of vraag twee CD&V'ers, pakweg Inge Vervotte en Pieter De Crem, naar hun maatschappelijk project en je vraagt je af hoe die twee zelfs maar een politieke lat-relatie aankunnen. Bij de VU was het destijds nog erger.

En om even wat verder te mijmeren. Zet aan de ene kant van de tafel pakweg Dirk Holemans of Vera Dua, Steve Stevaert of Louis Tobback, Jan Renders of Inge Vervotte, Karel De Gucht of Sven Gatz. En aan de andere kant: Leo Delcroix of Ward Beysen, Hugo Coveliers of Jef Valkeniers, Geert Van Cleemput of wie er verder nog van het extreem-rechtse Blok kan afvallen. En links en rechts nog een N-VA'er erbij, een linkse en een rechtse. En ja, laat ook Roland Duchâtelet van Vivant maar mee aanschuiven, tussen Stevaert en De Gucht.

Leg vervolgens dat gezelschap volgend vragenlijstje voor, in eer en geweten te beantwoorden: voor of tegen een verhoging van de laagste uitkeringen, voor of tegen migrantenstemrecht, voor of tegen meer alternatieve energie, voor of tegen een privatisering van gemeenschapsvoorzieningen. Dat zou verrassend duidelijke televisie of radio opleveren, ook een beetje saai wellicht. Tien keer 'ja' tegenover tien keer 'nee'. Gooi in datzelfde panel een vraag over de politieke behuizing en de duiven stuiven uit elkaar.

Het is overduidelijk waar het met de politiek in Vlaanderen naartoe kan gaan. Links en rechts zitten er nog wat steentjes gewrongen, maar al veel minder dan in 1995, toen socialisten Freddy Willockx en Norbert De Batselier aan de eminente VU'er Maurits Coppieters vroegen om een platformtekst te schrijven voor een bundeling van de progressieve krachten. Als het Sienjaal niet van de grond kwam, had dat niet alleen te maken met de weerbarstigheid van de structuren. Je forceert de loop van de geschiedenis niet. België had toen nog een vrij klassieke rooms-rode regering met een even klassieke sociaal-economische agenda. Dat zou pas veranderen in 1996, met de Witte Mars, toen Jean-Luc Dehaene ook erkende dat er in zijn project een aantal blinde maatschappelijke vlekken hadden gezeten. Toen kwamen ook de eerste steentjes van een herverkaveling mondjesmaat los. Het werd een periode van veel twijfelende pasjes op de plaats, met weinig meer feitelijke uitkomst dan ID21 van Bert Anciaux. Maar het zijn niet alleen de feiten die de geschiedenis maken.

Na 1999 ging het verder. Er viel een brokje van CD&V af, met Johan Van Hecke en compagnie, in de schoot van de VLD. Er was de splitsing van de Volksunie. Heeft dat alles enkel met gedachtegoed te maken? Natuurlijk niet. Ook de vragen van individuele politici naar hun eigen behuizing, hun postje, speelt mee. Het is des mensen.

Sinds 2003 is er nog meer los gekomen. Toeval speelt een grote rol. En de kiezer, jawel, de kiezer herverkavelt. Niet Jos Geysels, niet Steve Stevaert maar de kiezer heeft de elastiek tussen CD&V en de christelijke arbeidersbeweging ACW tot knappens toe opgespannen. Stel dat de VLD na twaalf jaar oppositie in 1999 opnieuw aan de kant was gedwongen en in 2003 nog eens. Dan was vandaag de rechtse druk bij die partij in plaats van bij CD&V onhoudbaar geworden, dan speelde Hugo Coveliers vandaag de rol van Leo Delcroix. Elke democratische partij met een rechtervleugel, VLD en CD&V dus, die in het parlement naast een groot Vlaams Blok moet gaan zitten, krijgt 'op de straat' problemen.

Karel De Gucht (VLD) kan vandaag heel principieel en gedetermineerd blauwe Blok-lonkers afblokken, want zijn gezag puurt hij uit goede verkiezingsuitslagen en peilingen. Yves Leterme heeft die politieke luxe vandaag niet. Zijn partij kraakt. Maar het had dus net zo goed de VLD kunnen zijn.

Het is duidelijk waar de breuklijn zich aftekent en zich alleen maar verder zal verdiepen. We krijgen een links-liberaal-progressief blok versus een rechts-conservatief blok. Geen van beide zal daarom ooit in één groot huis passen, dat is zelfs niet wenselijk.

De grote onbekende en tragisch genoeg ook indirecte spelverdeler blijft het Blok. Die partij bestaat voor 70 procent uit populisme, en dat kan de 'linkse' en 'rechtse' kant opschieten (het Blok zal bijvoorbeeld voor hogere sociale uitkeringen zijn in een arme gemeente, voor lagere uitkeringen in een gezelschap van diehardondernemers), en voor 30 procent uit doorgewinterde, of 'verannemanste' uiterst-rechtse krachten. Alle honderd procent even ondemocratisch. De vraag is of rechtse VLD'ers en CD&V'ers die brug over willen. Ze willen in elk geval de brug over naar die Blok-kiezers. Hoe dan ook, de breuklijn is er wel: SP.A'ers, groenen, Spiritisten, verlichte liberalen en christen-democraten met ACW-feeling (ze hoeven niet eens actief te zijn in het ACW of zijn organisaties) aan de ene kant. Rechtse liberalen en CD&V'ers, rechtse N-VA'ers en misschien een gerecycleerd stukje van het Blok aan de andere kant. Aan weerskanten van die breuklijn zullen politici en kiezers de luxe van de eigen stem ervaren.

Agalev heeft een eigen stem, de partij zit in haar geheel (hoe klein dat geheel dan ook) aan de ene kant van de breuklijn. Agalev heeft vandaag een acuut dramatisch probleem met de behuizing. De partij groeide uit een cultuur van lokale democratie met veel inspraak en participatie. In den beginne was de partij misschien iets te principieel en te onbezonnen voor basisdemocratie. Vandaag is de pleinvrees ervoor te groot. Ongewild veelzeggend was de uitspraak van Erwin Pairon: "Een congres is het slechtste wat ons nu kan overkomen."

Het getuigt niet meteen van een sterk geloof in de wijsheid van de groene burgers. Agalev heeft zoals alle andere traditionele partijen een proces van vervreemding meegemaakt, van politieke structuren die te zwaar werden (een plejade van politieke raden en partijbesturen) versus de spontaan groene humus in de samenleving. De gemiste generatiewissel is daar ook een gevolg van.

Ja dus, Agalev heeft een levensgroot probleem. En een oplossing zal er op het einde van het congres vandaag niet liggen. Maar, nogmaals, de groenen hebben wel de luxe van een eigen stem. Die is broodnodig aan deze zijde van de breuklijn die verder die politieke formaties zal doen kraken waar ze vandaag nog middendoor loopt: CD&V en VLD.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234