Zaterdag 18/09/2021

De lont aan Italië

Ook last van reisspleen? Acute vakantieplanitis? Maak dan als wijnliefhebber in uw agenda plaats voor drie Toscaanse regio's, waar het leven nog dolce is en de wijn vaak fantastico.

Het lijkt schijnbaar onmogelijk, maar de miljoenen toeristen die jaarlijks krioelen in de Toscaanse valleien hebben nog niet elk interessant wijnterrein tot in het kleinste hoekje verkend, leeggeroofd en platgetrapt. Er zijn inderdaad nog plekken waar de DOCG-flessen relatief goedkoop zijn en de kans op files gering. Zeker nu u nog volop kan profiteren van de sexy oogstjaren 1997 en 1998 - een van de rijpste en meest genereuze broederparen in de recente Italiaanse wijngeschiedenis - wordt een bezoek best niet te lang uitgesteld. Want wie weet lopen straks horden Duitsers, Britten of Nederlanders u luidkeels voor de voeten.

Zo'n gouden tip voor wie in een wagen met open dak door de Toscaanse heuvels snort, is de appellatie Carmignano, zowat het zwarte schaap onder de Toscaanse DOC(G)'s. Nochtans is Carmignano een van de oudste Toscaanse wijnnamen en werd er al in positieve bewoordingen over geschreven in de 14de eeuw. Het zijn trouwens deze heuvelruggen, nauwelijks twintig kilometer noordoostelijk van Firenze, die onder het bewind van de De Medici's een van de eerste beschermde herkomstbenamingen werden. Het was ook in Carmignano dat, jàren vooraleer de eerste super-Toscanen op de markt verschenen met hun dure cuvées, reeds lustig geëxperimenteerd werd met cabernet sauvignon.

En toch miste deze regio in de jaren tachtig compleet de boot, toen de rest van Toscane opeens door de internationale wijnjournalistiek werd bewierookt en promoveerde tot een van 's werelds meest gelauwerde wijnstreken.

Kapitaal, moderne oenologen, nieuwe eiken barriques, toeristen: de wijnmakers van Carmignano zagen ze allemaal aan hun deur voorbij trekken. Bereikbaarheid bleek natuurlijk een van de remmende factoren, want ondanks de relatief beperkte afstand tot Firenze rij je niet op een kwartiertje naar deze subregio. Naar Carmignano leiden voorlopig geen biljarttafelgladde avenues, van het soort dat automatisch de vadsige toerist aanzuigt.

Maar waarschijnlijk de grootste handicap voor internationale doorbraak is de kleinschaligheid: Carmignano is en blijft een Smurf onder de DOC(G)'s.

Een goede 100 ha aanplant, jaarlijks amper 300.000 flessen productie en 22 officieel geregistreerde wijnbouwers, van wie de meesten echter niet onder eigen label bottelen. Nog altijd is driekwart van de productie in handen van twee grote domeinen.

Toch betekent dit niet dat de wijnliefhebber - die ook in de Belgische wijnhandel deze producten slechts met mondjesmaat zal aantreffen - er alleen archaïsche wijn en wijnmakers zal aantreffen. Stilaan is er immers sprake van een renaissance, zeker nadat in 1990 de regio toch opklom tot DOCG-status. De nieuwe generatie wijnmakers in Carmignano wil eindelijk ook haar graantje meepikken van de wereldstatus die Toscane geniet. Hierdoor komt het dat de wingerds worden uitgebreid met betere sangiovese-klonen én met syrah of merlot als complementaire druiven. Ook de eerste externe consulenten, die mee sleutelen aan modernisering van de wijnstijl, zijn er aan het werk. En steeds meer producenten willen onder eigen etiket bottelen i.p.v. braafjes hun geoogste trossen aan de 'groothandel' over te laten.

Dit zijn allemaal signalen van een appellatie die op een keerpunt staat. Misschien gaat de regio stilaan wel opnieuw beantwoorden aan de Florentijnse inscriptie uit 1907, die vol lof stelde: 'Carmignano is zachter dan Rufina, niet zo kloek gebouwd als Chianti, maar suave en rond'. Als u in de buurt bent: probeer eens een bezoekje aan domeinen als Artimino, Fattoria Ambra, Tenuta di Capezzana, Trefiano of Podere Piaggia.

Nog zo'n piepkleine appellatie waar het succes voorlopig niet heeft aangeklopt, is Morellino di Scansano. Geografisch begint deze ingedommelde appellatie zo'n vijftiental kilometer oostelijk van de kuststad Grosseto, in het uiterste zuiden van Toscane. Duizenden hectare liggen, op papier, klaar om er (de meestal stoere) wijn te produceren, maar voorlopig zijn nog maar enkele honderden hectare ook echt in cultuur. Een kennersoog vergeleek de kustregio met de Californische Central Coast van zo'n vijftien jaar geleden, '...with its arid, bushy landscape and rolling hills and plains'. Het gaat hier inderdaad om een nog vrij onderontwikkeld gebied, met een handvol dorpen, stadjes als Scansano en Magliano en tussenin een verloren gelegen boerderij. Qua druivencultuur is de sangiovese grosso (lokaal de morellino gedoopt) koning van deze DOC. Een heus sluimergebied, want voorlopig kunnen we ook het aantal trendsettende wijnmakers op de vingers van één hand tellen. Stefano Rizzi streek er neer met zijn Fattoria Le Pupille en ijvert er voor een eigen stijl, terwijl ook de grote wijnhuizen als Frescobaldi en Antinori er talrijke miljoenen investeerden. Ook Filippo Mazzei van Castello di Fonterutoli produceert reeds enkele oogsten een mooie morellino di Scansano. De grootste uitdaging voor de komende jaren blijft echter precies authenticiteit. Het gevaar is immers niet denkbeeldig dat de appellatie morellino di Scansano door de grote Toscaanse huizen als 'melkkoe' wordt ingeschakeld. Met andere woorden: dat ze hier goedkoop druiven telen en jonge wijn produceren en die daarna vermengen met hun merkwijnen die veel beter in de markt liggen.

Een minder spectaculair geheim als carmignano of morellino di Scansano vormen de Montepulciano-wijnen. Natuurlijk: de vino nobile behoort reeds tot de happy few van de Toscaanse wijnbouw - de prijzen zijn al navenant - maar vooral de in theorie bescheidener rosso's blijken in de oogsten 1997 en 1998 nog overdonderende koopjes. Voorlopig , ondermeer omdat de Amerikaanse markt - die als een slokop de sangioveseproducten uit Montalcino of Chianti koopt - de Montepulciano-wijnen nog moet ontdekken. Vandaar dat zelfs een topwijn uit de Montepulciano momenteel meestal slechts twee derde kost van bijvoorbeeld een Brunello of Chianti Classico, die daarom geen haar beter is. Leuk voor de consument, maar vervelend voor de producent, bevestigt ook Alamanno Contucci, voorzitter van de lokale wijnbouwersvereniging: "De wijnen uit Montepulciano zijn zeker zo goed gemaakt als die van andere Toscaanse regio's, maar onze producenten zijn veel minder bekend en dat weerspiegelt zich in de prijs."

Als we over de Montepulciano-wingerd spreken, gaat het vooral over twee appellaties: de Vino Nobile en de Rosso di Montepulciano. Bepaalde producenten uit deze regio zijn echter gemachtigd om Chianti Colli Senesi te bottelen, hoewel steeds meer huizen afstappen van deze toch verwarrende situatie en hun Colli Senesi liever integreren in hun rosso-productie. De directeur van de wijnbouwersvereniging van Montepulciano Paolo Solini verwoordde het ooit zo: "We hebben hier geen Chianti vandoen. In Montepulciano moeten we ernaar streven wijn te maken die uniek is voor onze regio. Laat ze maar Chianti maken in Greve of Castellare..."

Mooie principes allemaal, maar vraag is: blijft dit liedje duren als straks de internationale pers zich op deze relatief onbekende rode wijnen stort en vraag en prijs aantrekken? Nu reeds zijn er de eerste signalen dat de commercie rijp is voor Montepulciano-producten. Niet alleen bottelen steeds meer lokale boeren hun wijn onder eigen etiket, maar ook de Grote Namen uit de Toscaanse wijnindustrie - genre Antinori en Ruffino - zakten in de jaren negentig naar hier af. Ze kochten er domeinen op, omdat ze het enorme potentieel van de DOC inzagen en waarschijnlijk ook aanvoelden dat de druk op de ketel van hun gevestigde appellaties te groot werd. Ze kunnen de prijzen van Chianti of Brunello niet eeuwig de hoogte injagen en dus kijken ze uit naar satellietappellaties. Zo verwacht Piero Antinori dat er uit Montepulciano op termijn nog veel wijnen zullen komen die interessant zijn qua kwaliteit-prijsverhoudin, ondermeer dankzij het voortschrijden van de mechanisering. Enkele jaren geleden orakelde hij in een interview: "Mechanisering van de druivencultuur zal ons in staat stellen in Montepulciano relatief goedkope wijnen te produceren, die echter een verrassend hoge kwaliteit zullen hebben." Korte tijd daarna kreeg zijn domein La Braccesca, met de Merlot 1996 (hun eerste oogst), meteen al een topscore in een degustatie van The Wine Spectator (89/100).

De rush naar Montepulciano kondigt zich dus aan. Zorg dat u de concurrentie een stapje voor bent...

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234