Woensdag 12/08/2020

FotoreportageLieve Blancquaert

De lockdown in een Leuvense gevangenis: ‘Een ramp zonder sport en bezoek’

Timmy in zijn cel.Beeld Lieve Blancquaert

Fotografe Lieve Blancquaert trok vijftien jaar geleden al eens naar de hulpgevangenis van Leuven. Nu kreeg ze uitzonderlijk de toelating om terug te gaan. Hoe is het leven in letterlijke lockdown voor bewoners en personeel? 

We kussen niet meer, we knuffelen niet meer, we gaan en staan niet waar we willen. Voor velen voelt het als de zwaarste straf ooit. Maar wat als je in een gevangenis leeft, waar je helemaal niets mag?

Vijftien jaar geleden was ik hier ook al eens. Er kwam een boek van, (Straf)tijd. ‘Nooit was het stil’, schreef ik toen. Dat is het nog altijd niet. Het geluid van een gevangenis is met niets te vergelijken. Het galmt, het klettert, het zoemt, constant. Rammelende karren rijden met eten door de gangen. Sleutels rinkelen, ijzeren deuren slaan met een koude klap in het slot. Hier en daar weerklinkt een schreeuw.

Hoe overleven de mensen hier een lockdown? Als je niet meer mag sporten, als het uurtje bezoek wegvalt, je enige houvast? Veel mannen zijn bang voor wat er buiten aan het gebeuren is. Voor hen is de cel momenteel de veiligste plek op aarde. Maar er zijn er ook die daar anders over denken.

Emad: ‘In zo’n cel word je een beetje gek, en nu helemaal’

Emad (35): 'Als moslim ben ik niet bang voor corona.'Beeld Lieve Blancquaert

“Als je yoga doet, ben je anders. Het helpt mij om de tijd tussen die muren door te komen. In zo’n cel word je een beetje gek en nu, in deze coronatijd, al helemaal.

“Als je naar de tv kijkt, is het alleen maar corona, corona, corona. Ik ben niet bang om het te krijgen omdat ik een moslim ben. Moslims geloven dat God beslist over ons lot. Als het mijn tijd is om te gaan, zal dat zo zijn. Daar kan ik niets aan doen.

“Nu is het ramadan en dan krijgen de ramadanmensen hun warm eten na 20 uur. Ik bid veel, en natuurlijk heb ik spijt van mijn daden.

“Ik mis het om gewoon eens naar een supermarkt te gaan en er iets te kopen. Ik mis alleen maar kleine dingen. Over twee maanden kom ik vrij en dan zal ik mij aan de regels houden, maar daarna wil ik weg uit Europa. Hier vragen ze altijd naar je verleden, naar je strafblad. Ik wil naar Dubai, of terug naar mijn land Iran. Ik wil van nul beginnen.

“Het is heel zwaar in de gevangenis. Wat men buiten soms ook denkt, het is hier echt geen hotel. En niet elke gevangene is een crimineel.”

Ann (56, verpleegster): ‘Een ramp dat er geen sport en bezoek is’

Verpleegster Ann (56): 'Kalmeermiddelen in plaats van drugs.'Beeld Lieve Blancquaert

“Ik werk hier nu 18 jaar en het is de eerste keer dat ik angst heb gehad. De mannen zijn nu echt aan het afkicken van drugs. Er komt amper nog iets binnen tenzij ze er in slagen om het over de muur te gooien. Ze vragen zo goed als allemaal naar benzo’s, kalmeermiddelen, en het is een ramp dat er geen sport en geen bezoek is.

“Ik geloof echt dat het niet te lang meer moet duren of de boel zal een keer ontploffen. Hier in mijn kabinet en bij de psycholoog voelen we heel goed aan hoe precair de situatie is. Wij hebben beroepsgeheim en dat weten ze. Daarom zijn wij de barometers van de gevangenis.”

Voedselbedeling.Beeld Lieve Blancquaert
Paul (62, gedetineerde): 'Gelukkig kan ik in de keuken werken. Sinds corona is het echt erg: we vervelen ons steendood.'Beeld Lieve Blancquaert
Nadine (59, Team Hulp en Dienstverlening): 'Kleine dingen zijn groot voor iemand die in een cel zit. Papier, een bic, een gitaar, daar zorg ik voor. Het is een vorm van respect.'Beeld Lieve Blancquaert
Brahim (34, penitentiair beambte): 'Toen het coronatijdperk begon, was ik wel wat ongerust over de mannen. Maar ze nemen het tot nu toe wonderwel goed op.' Beeld Lieve Blancquaert
Timmy: ‘Nooit kom ik hier nog terug.’Beeld Lieve Blancquaert

Timmy (39, gedetineerde): ‘Die laatste weken zonder bezoek waren dubbel zwaar’

“Vandaag word ik vrijgelaten en hoewel de buitenwereld ook in quarantaine is, kijk ik er enorm naar uit. Ik wacht nu op een telefoon van mijn advocaat. Ik moet mij aan de regels houden. Dat wil zeggen: geen drugs, geen alcohol. Een plek vinden om te leven was echt moeilijk in deze coronatijden. Gelukkig heb ik een klein appartement met twee slaapkamers kunnen vinden voor 650 euro.

“Ik ben erg zenuwachtig. Het was mijn eerste maar, ik zweer het u, ook mijn laatste keer in de gevangenis. Men speelt een psychisch spel met je hoofd. Van tweeëntwintig van de vierentwintig uur in je cel te moeten zitten, draai je door. De laatste weken zonder bezoek waren dubbel zwaar. Ik mis die knuffel van mijn kinderen.

“Geld is een grote verleiding maar het is een vies ding. Nooit kom ik hier terug en ik verlang ernaar om normaal en vrij te bewegen. Ik tel de minuten af.”

Penitentiair beambten Rudy (52), Benny (49) en Marc (63). Rudy: ‘Dat handen geven en kussen, zullen we daar echt mee stoppen? Ik weet het niet, hoor. Als er een vrouw naar je toe komt en jou kust, wat doe je dan?’ Beeld Lieve Blancquaert

‘De gevangenen zullen straks met een laptop hun geliefden kunnen zien’

“Er verblijven hier 180 mensen en er is normaal gezien veel verloop van buiten naar binnen”, zegt Hilde Guffens (56), inrichtingshoofd. “De ongerustheid was bij iedereen dan ook groot, maar het personeel is blijven werken – in het begin nog zonder mondmaskers.

“We hebben verschillende keren aanpassingen gedaan. Zo is de politie nu bereid om naar hier te komen voor de verhoren, en als iemand voor de raadkamer of rechtbank moet verschijnen, kan het ook al via de laptop. Zo hoeven de gedetineerden niet naar buiten en is de kans op een besmetting kleiner.

“Al die maatregelen hebben gewerkt, want er is hier tot op heden nog geen besmetting vastgesteld.

“Er was van in het begin heel veel sereniteit, flexibiliteit en begrip van ons personeel. Van mij krijgen ze allemaal een applaus.

“Nationaal wordt een exitregeling uitgewerkt: vanaf begin mei zullen de gevangenen alvast via een laptop en het scherm contact kunnen hebben met hun geliefden.”

Peter (47, gedetineerde): ‘Soms uren mondmaskers strijken’

Peter: “Ik ben blij met mijn job in de wasserij, maar nu moet ik soms uren aan een stuk mondmaskers strijken. Het zijn er dagelijks meer dan zestig. Die worden allemaal op 90 graden gewassen. Dan zijn we zeker dat die coronabeesten dood zijn.”Beeld Lieve Blancquaert

Karlijn (25, penitentiair beambte): ‘Heftig’

Karlijn.: ‘Mijn ouders vielen bijkans van hun stoel toen ik hen vertelde wat ik wilde gaan doen.’Beeld Lieve Blancquaert

“ Ik heb ze net geteld: 19 van de 26 gedetineerden op mijn afdeling zijn aanwezig. Het is nu einde appel en die telling moet kloppen bij de wissel van de wacht. Die andere zeven zijn allemaal aan het werk.

“Ik heb rechten gestudeerd en ben gefascineerd door de gevangeniswereld. Ik zie het als een uitdaging en een test voor mezelf. Ik ben enig kind, groeide op in een superbeschermde omgeving. Mijn ouders vielen zowat van hun stoel toen ik hen vertelde wat ik wou gaan doen.

“Ik had geen idee hoe ik in een stress-situatie op deze mensen zou reageren. Wat als ze gaan vechten? Kan ik dat aan?

“Nu moet ik eerst even op alle deuren gaan tikken om hen te waarschuwen dat straks de wandeling begint. Het is de bedoeling dat ze dan klaar staan aan de deur. Als ze er niet staan, begrijp ik dat ze niet op wandeling willen en laat ik de deur gesloten.

“In het begin vond ik het hier wel heftig. Ik had wel geflirt en opmerkingen verwacht, maar het valt allemaal heel goed mee. Ik voel wel dat ze mij soms willen testen omdat ik nieuw en jong ben, maar mijn angst is echt gaan liggen. Het enige wat ik nu moeilijk vind is als ik ze om 6 uur ’s ochtends ga controleren. Je moet je voorstellen: het is dan pikdonker in hun cel, aan de buitenkant kan ik een kleine lamp aansteken en binnenkijken via het kijkgat. Ik moet controleren of ze oké zijn en geen zelfmoord gepleegd hebben. Dat is bangelijk en ik hoop het nooit mee te maken, maar het gebeurt wel, natuurlijk.

“Ik wil dit doen tot ik echt de basis ken van dit systeem, en dan wil ik kijken wat ik er ooit verder mee kan doen, in combinatie met mijn diploma. Maar dit meemaken is al veel waard.”

James (57, gedetineerde): ‘Mijn proces was voorzien op 23 maart...’

James: 'Het wachten zal lang duren.'Beeld Lieve Blancquaert

“Mijn proces was voorzien op 23 maart, dat is natuurlijk niet doorgegaan. Het wachten zal lang duren. Alle activiteiten liggen hier stil en die zijn voor ons echt heel belangrijk. Ik werk in de keuken, maar ik mis de bibliotheek, het sporten, het bezoek. Het voelt alsof dit een kantelmoment voor de wereld is. We zijn meer dan ooit allemaal verbonden met elkaar. Ook wij willen eigenlijk het liefst van al vrede in de wereld.”

Bieke (58, mama van gedetineerde): ‘Als dit voorbij is, knuffel ik hem kapot’

Bieke: 'Ik zal binnenkort als eerste aan de gevangenispoort staan.'Beeld Lieve Blancquaert

“Ik wil wel praten, maar alstublieft anoniem. De ouders van het slachtoffer zouden dit kunnen lezen. Die mensen zijn heel boos en ik kan dat begrijpen. Mijn woede zou ook eindeloos zijn mochten ze mijn kind op zo’n brutale manier afnemen.

“Soms word ik wakker in de overtuiging dat het allemaal maar een slechte droom is. Dan moet ik hardop tegen mezelf zeggen: ‘Bieke, dit is echt, dit is je leven vandaag. Je zoon is door het lint gegaan en heeft iemand gedood.’

“Ik voel ook een grote woede naar hem toe. De vraag waarom hij ons dat heeft aangedaan is er altijd, maar mijn liefde, mijn moederhart is niet gebroken.

“Sinds de quarantaine hebben we enkel telefonisch contact, en ik mis de bezoeken heel hard. Voor mijn zoon moet het nog erger zijn, natuurlijk. Ik hoorde het deze week ook aan zijn stem. Hij klonk kwetsbaar. Die weken zonder bezoek duren heel lang.

“Als de quarantaine voorbij is, sta ik als eerste aan de gevangenispoort en knuffel ik hem kapot.”

Rafael (26): ‘Ik denk nog niet aan de vrijheid’

'Wij zitten hier heel veilig', zegt Rafael. 'Voor mij is alles hetzelfde gebleven. Ik werk in de gevangenis en iedereen die werkt moet een masker dragen. Ik denk nog niet aan vrijheid. Die is nog lang niet in zicht. Ik maak er gewoon het beste van.'Beeld Lieve Blancquaert
Sabine en haar keukenploeg. Beeld Lieve Blancquaert

Peter (42, gedetineerde): ‘Mag ik een liedje voor je spelen?’

Peter: 'Misschien is dit hier wel de veiligste plek op aarde, nu.'Beeld Lieve Blancquaert

“Kijk niet naar mijn boterhammen die daar op tafel liggen, of naar mijn vuile wasbak. Ik heb lang niet gepoetst. Ik probeer nu zoveel mogelijk te slapen maar als ik te veel slaap ben ik in de nachten wakker. Afstand houden is wat ik nu doe en daarom ga ik niet op wandeling.

“Ik hoop maar dat ik corona overleef. Dat ik nog een toekomst heb. Ik heb al eens gedacht dat dit misschien wel de veiligste plek op de wereld is om nu te zijn. Ik ben in de psychiatrie afgekickt van heroïne. Dat was heel heel zwaar, want je zit in volledige isolatie, met enkel een matras en een pot om te kakken. Hier heb ik veel, kijk maar: een stoel, een bed, een tafel, een wasbak, een kast, een vaste telefoon, een tv, een kleine ijskast en een gitaar. Hier kan ik al eens een fles cola kopen of snoep bestellen in de kantine. In vergelijking met de hel daar is het hier luxe. Ik had niet eens een bril om door te kijken. 

“Ik heb ook echt 10 goede jaren gehad met mijn vrouw. Dat zal ik nooit vergeten maar ze is per ongeluk overleden. We hadden een slaande ruzie. Ik ben en voel mij heel erg schuldig. Het was een ongeluk. Mag ik een zelfgemaakt liefdje voor je spelen? Het heet ‘Day dreams are allways there’.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234