Vrijdag 01/07/2022

Blik op BelgiëLeuven

De literaire vertaler wordt vaak vergeten, maar niet in Leuven

Ook Maartje Swillen, uitbater van Boekhandel Boekarest in Leuven, zou het beter vinden dat de naam van de vertaler op de boekcover zou staan. Beeld Tina Sauwens
Ook Maartje Swillen, uitbater van Boekhandel Boekarest in Leuven, zou het beter vinden dat de naam van de vertaler op de boekcover zou staan.Beeld Tina Sauwens

De Vlaamse lezer zou vaak op zijn leeshonger blijven zitten moesten er geen vertalers zijn die boeken naar het Nederlands omtoveren. Zij verdienen het dus ook om in de spotlight te staan, klinkt het in Leuven.

Aya Sabi

‘Vertalers op het omslag’, zo luidt de titel van een open brief aan uitgevers, een initiatief van vertalers Annemart Pilon en Martin de Haan. “Wij vinden dat lezers het verdienen om in één oogopslag niet alleen te kunnen zien wie het boek geschreven heeft, maar ook wie het boek vertaald heeft. Want een boek is pas goed als het niet alleen goed geschreven maar ook goed vertaald is.”

Dat kan Maartje Swillen, uitbater van boekhandel Boekarest in Leuven, beamen. “De vertaler is een kwaliteitslabel. Ik weet bijvoorbeeld zeker dat ik de boeken die vertaald zijn door Edward van de Vendel niet van kaft tot kaft hoef te controleren voor ik ze in de winkel zet. Het is daarom zeker goed om de naam van de vertaler op het omslag te plaatsen.”

Ondertussen is de petitie door meer dan 1.400 mensen ondertekend. Daar staan grote namen tussen, zoals Lize Spit en Adriaan van Dis, maar ook de Leuvense Joëlle Feijen (33), een vertaalster uit het Duits en het Frans. Zij heeft de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar het vertaalwerk van de Nobelprijswinnaar Peter Handke. Nu probeert Feijen van vertalen haar hoofdberoep te maken, omdat het haar droom is, maar zeker niet omdat het makkelijk zou zijn of goedbetaald. Integendeel.

“Vorige week heb ik via mijn website een opdracht gekregen die me inhoudelijk erg aansprak, maar de betaling was zeer laag. Ze boden vijf cent per woord, waardoor ik ook geen subsidie zou kunnen aanvragen bij Literatuur Vlaanderen. Dat kan alleen als je een modelcontract hebt (7 cent per woord). Het is één groot dilemma, want aan de ene kant wil je aan je droom werken, maar aan de andere kant zal de positie van de vertaler nooit verbeteren als we gedwongen zijn zulke opdrachten aan te nemen.”

Ze heeft onder anderen de Duitse schrijfsters Olga Grjasnowa en Susan Kreller vertaald. Iedere keer stond Joëlle op de eerste bladzijde vermeld. Zou haar naam op het omslag staan, dan zou dat tot meer zichtbaarheid en dus ook meer opdrachten kunnen leiden.

Onzichtbaar

In de al zo kleine literaire wereld waarin er voor weinig mensen plek (en nog minder geld) is , neemt de vertaler de minste ruimte in. De vertaler is niet alleen op boekomslagen en in recensies, maar ook tijdens evenementen en festivals nagenoeg onzichtbaar.

“Aandacht voor vertalers is er helaas te weinig”, zegt Danny Theuwis van de leesgemeenschap Leuven Leest. Hij vraagt zich hardop af of er hiervoor genoeg belangstelling is vanuit het publiek. “Ik denk dat de combinatie van auteur én vertaler wel zou kunnen werken, maar dat daar nog te weinig podiumplekken voor voorzien zijn. Binnenkort komt wel Els Snick, de vaste vertaler van de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig, langs voor Druk, het boekenfestival in Leuven.”

Chris Van de Poel is coördinator van de masteropleiding literair vertalen. Ze vertelt dat studenten al voor het inschrijven geïnformeerd worden over de zware aspecten van de loopbaan en dat in extracurriculaire sessies aandacht wordt besteed aan het belang van correcte contracten, aanvaardbare tarieven en een juiste onderhandelingshouding.

“Meertaligheid is inherent aan de nagestreefde Europese identiteit, en vertaling kan daarbinnen een unieke culturele dynamiek teweegbrengen. Beleid dat op de verschillende niveaus, van lokaal tot internationaal, op dezelfde lijn ligt, kan versterkend werken en bepaalde ontwikkelingen voor de literair vertaler individueel of collectief teweegbrengen.”

De opleidingscoördinator verleent haar volle steun aan de petitie. “De literaire kwaliteit van een vertaald boek staat of valt met de kwaliteit van de vertaling. Om die kwaliteit te kunnen blijven garanderen, moeten de werkomstandigheden en de financiële voorwaarden voor de vertaler verbeteren.”

Als auteur weet ik hoe moeilijk het is om te scheppen. Het lijkt me nog moeilijker om te herscheppen, om iets opnieuw te maken, maar tegelijk vast te zitten in het tussengebied van twee talen én alles wat zo’n taal met zich meebrengt: gevoeligheden, historische en sociale contexten én een spiksplinternieuw publiek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234