Dinsdag 19/01/2021

De linkerarm van vrouwe Justitia

Als de Jezus van Brussel heeft hij meer dan tien jaar vluchtelingen en asielzoekers in zijn advocatenarmen gesloten. Maar sinds kort pleit Jan Fermon ook grote strafzaken. Begonnen als militant van de PVDA, nu de linkerarm van vrouwe Justitia. 'Toen ik advocaat ben geworden, heb ik mijn financiële ambities wat moeten bijstellen. Negentig procent van mijn cliënten heeft een afbetalingsschema.'

Sue Somers

Het was een zonnig weekend in juni 2000 toen plots een Britse hooligan voor de deur van Jan Fermon stond. Gestuurd door de procureur met weekenddienst op het Brusselse parket, een oud-collega van Fermon. De hooligan stond niet op de stoep om Fermon de hersens in te slaan, maar om rechtsbijstand te vragen. Mark Forrester was tijdens de voetbalrellen van Euro 2000 in de Brusselse binnenstad opgepakt en gedagvaard via de snelrechtprocedure. "De zitting was hallucinant", herinnert Fermon zich. "Forrester had geen enkel recht van verdediging. De politie kwam met beelden van de rellen. Verkeerscamera's, waarop niets te zien was. Bewegende mannetjes, ja, maar geen duidelijk onderscheidbare personen. En dan nog een verklaring van een politieagent, die helemaal niet te staven viel."

Forrester werd veroordeeld, Fermon ging in beroep. Daarop pakte de politie uit met beelden die spotters, agenten in burger, van de hooligans gemaakt hadden tijdens de rellen. Weer viel er niets uit op te maken. Het waren beelden van gevechten rond de Ierse pub O'Reilly's op de An-spachlaan, terwijl Forrester in de Taborastraat was opgepakt. "De politie had mijn cliënt gewoon verward met iemand anders", zegt Fermon verontwaardigd. "En iedere keer dat 'die hooligan' iets gedaan zou hebben, werd de beelband onderbroken. Toen ik de video integraal wilde zien, ging dat plots niet." Ondertussen was het kwaad al geschied. In de struiken voor Forresters woning in Groot-Britannië lag de Britse boulevardpers al te kronkelen van voorpret. Fermon zucht, haalt de schouders op. "Mijn cliënt heeft de rekening betaald van het snelrecht. Tijdens Euro 2000 moest er koste wat kost een hooligan veroordeeld worden."

Fermon is allerminst uitgestreden. Na een duidelijk njet bij het Hof van Cassatie is de advocaat nu van plan de zaak aanhangig te maken bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg, om aan te tonen dat er nooit een deftig gerechtelijk onderzoek is geweest. Aan strijdlust alvast geen gebrek. "Wellicht heeft dat te maken met mijn linkse achtergrond", grijnst Fermon. Hij militeert al sinds zijn studententijd voor de PVDA en houdt kantoor in hetzelfde gebouw als Geneeskunde voor het Volk. Een gerestaureerde rijwoning op de Haachtsesteenweg in Schaarbeek, pal in de Turkenbuurt. Fermons rommelkabinet op de eerste verdieping geeft uit op een terras, dat uitkijkt over een reeks onvermoede stadstuintjes.

Veel tijd om van het uitzicht te genieten heeft Fermon niet. Nooit gehad, eigenlijk. De eerste tien jaren van zijn praktijk hing de ene asielzoeker na de andere aan de bel. Vreemdelingenrecht leek in de jaren negentig wel uitsluitend het vakgebied van Fermon. Dat komt ervan. Had hij die observatiemissies in Kongo en Turkije maar nooit moeten doen! Fermon lacht breeduit. "Ik ben daar heus geen pak naamkaartjes gaan neerleggen om daarna weer naar België te reizen en achter mijn bureau op de eerste asielzoeker te gaan zitten wachten. Die observatiemissies waren bedoeld om de situatie ter plaatse te leren kennen, om contacten te leggen met vluchtelingen- en mensenrechtenorganisaties. Tja, en zodra ze je naam daarachter kennen..."

"Een paar duizend" vluchtelingenzaken gingen ondertussen al door Fermons handen. Hij stak tijd, energie en weekends in honderden anonieme dossiers, om af en toe eens met een belangrijke zaak naar buiten te komen. "Gemediatiseerde dossiers zijn meestal zaken waar een maatschappelijk debat aan vasthangt", vindt Fermon. "Principiële zaken. Wanneer een Libische familie met kinderen vast zit in het gesloten vluchtelingencentrum 127bis, dan vind ik dat iedereen dat moet weten. Of een Kongolese vrouw die met haar kind van zes dagen in het Fort van Walem zit te verkommeren, terwijl niemand naar haar omkijkt. Het is een huizenhoog cliché, maar dat zijn schrijnende toestanden. Als je met dergelijke zaken de pers haalt, betekent dat meestal een hefboom voor tien gelijkaardige dossiers die minder bekend zijn."

"Ik doe alleen zaken die ik belangrijk vind", zegt Fermon stellig. "Zaken die mijn linkse overtuiging kunnen gebruiken, zaken waarin mensen moeilijk toegang hebben tot rechtshulp." Maar heel rigoureus is Fermon daar niet in. "God nee. Ik zou niet elk vreemdelingendossier willen doen. In ken een advocaat in Luik die alleen maar dossiers van Ghanese vluchtelingen doet. Dat je er daar een paar van aanneemt, oké, maar wat die man doet, is bijna een apostolaat! Daar pas ik voor. Ik doe geen vluchtelingendossiers om er zoveel mogelijk te winnen. Ik wil perspectief zien, een kans dat het dossier erdoor geraakt. Anders begin ik er niet aan."

In zijn kantoren boven de praktijk van 'Geneeskunde voor het Volk' heeft Jan Fermon ondertussen het gezelschap gekregen van een vijftal andere advocaten, allemaal specialisten in vreemdelingenrecht. Daarmee heeft Fermon de ruimte gekregen om ook te pleiten in strafzaken. In het Rwanda-proces bijvoorbeeld, een Brusselse assisenzaak waarin vorig jaar vier Rwandese beschuldigden terechtstonden voor hun aandeel in de genocide. Fermon is ook de raadsman van vakbondsman Roberto d'Orazio, Tiny Mast en Fehriye Erdal, de extreem-linkse Turkse activiste die in ons land werd opgepakt voor verboden wapenbezit, schriftvervalsing, heling en het gebruik van valse stukken. In Turkije wordt Erdal verdacht van medeplichtigheid aan de moord op een zakenman, maar omdat in Turkije daarop de doodstraf staat, wil België haar niet uitleveren.

"Het probleem met de klanten die wij hier over de vloer krijgen", grijnst Fermon, "is dat ze haast allemaal beperkte financiële mogelijkheden hebben. Toen ik advocaat ben geworden, heb ik mijn financiële ambities wat moeten bijstellen. Negentig procent van mijn cliënten heeft een afbetalingsschema. De advocatuur is alleen maar leefbaar voor wie in een bedrijf of een instelling werkt. Wij zijn een luxeproduct, hè, en zodra er moeilijkheden zijn in een gezin, vallen wij als eerste betalingspost weg. Al kunnen vluchtelingen soms nog rekenen op een solidariteitscircuit van landgenoten die ik eerder hielp en die zich hier ondertussen gevestigd hebben."

Maar waarom nemen die 'financieel beperkte' cliënten dan niet hun toevlucht tot een pro-Deoadvocaat? "Simpel. Omdat het pro-Deosysteem gewoon niet deugt. Het is er alleen voor mensen met het strikte minimuminkomen. Wie daar een frank boven zit, kan wel fluiten naar een gratis advocaat. En het is net die laatste groep die hier de deur blijft platlopen."

Behalve Fehriye Erdal dan, want die staat nog altijd onder huisarrest op haar geheime schuiladres ergens te lande. Fermon veert op. De naam van de Turkse militante heeft bij hem het effect van een rode lap op een stier. Want toen dat arme kind naar België kwam, wist ze niet eens dat in het huis waar ze verbleef wapens aanwezig waren! Voor Fermon is de zaak-Erdal een opeenhoping van stomme toevalligheden. En stomme fouten. "Binnenlandse Zaken heeft vreselijk geblunderd bij de overbrenging van Erdal van de Brugse gevangenis naar haar geheime schuiladres. Een uur nadat de handtekening onder de overplaatsing gezet was, stond het adres op het persagentschap Belga!' Fermon rolt met zijn ogen. "Bij aankomst op haar tweede geheime adres in Charleroi stond er zelfs een satellietwagen van de Turkse televisie in de straat." Ondertussen wacht Fehriye Erdal, op haar derde adres, op haar proces. Haar raadsman heeft er vertrouwen in. "Het dossier hangt met haken en ogen aan elkaar. Wait and see."

Morgen: de Antwerpse strafpleiter Jan De Man. "Ik drijf op het principe één tegen allen. Om die reden zou ik graag de raadsman geweest zijn van Dutroux."

'Mark Forrester heeft de rekening van het snelrecht. betaald. Op Euro 2000 moest per se een hooligan veroordeeld worden'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234