Zaterdag 06/06/2020

De link tussen Parijs en Brussel loopt via Malta

In het hart van Kazakhgate dook deze week de Orde van Malta op. Hogere Orde-leden waren het die de diensten van Nicolas Sarkozy met MR-politicus Armand De Decker in verbinding stelden, waarna ook miljardair Patokh Chodiev uit zijn zorgen raakte. Parijse arrogantie, Brusselse volgzaamheid en daartussenin de Orde: niet alle raadsels zijn opgelost.

Tuitio fidei et obsequium pauperum. Het Latijnse devies van de Orde van Malta liegt er niet om. De organisatie draagt de "verdediging van het geloof en de hulp aan de armen" letterlijk in het vaandel.

De websites van de Franse en Belgische afdelingen beamen: de 900 jaar oude Orde voegt de daad bij het woord. Zo staat ze op dit moment de slachtoffers van orkaan Matthew in Haïti bij, stuurt ze dokters naar daklozen in de grootsteden, levert ze brillen aan kinderen in sub-Saharisch Afrika of mobiliseert ze de opinie voor de tragedie in Syrië.

De Orde van Malta, de oudste liefdadigheidsstichting ter wereld, runt ziekenhuizen, draait op giften en beroept zich op "de christelijke waarden, het respect voor de ander en bijstand aan de zwaksten, dit met het oog op hun authentieke menselijke ontwikkeling".

De Orde, een erfdeel van de kruisvaarders, staat ook vandaag nog onder leiding van hooggeboren geslachten. Hun hemelse plek hopen ze te verzekeren door diep katholieke daden hier en nu.

Tractebel

Het firmament waaronder de Orde de voorbije dagen verscheen, is echter minder verheven. Het is dat van Sarkozy's blingbling en het gemak waarmee ook een deel van het Belgische establishment, oud-Senaatsvoorzitter Armand De Decker (MR) in de eerste plaats, ervoor door de knieën ging. De afgelopen week werden ook de contouren zichtbaar van de rol die de Orde daarbij kennelijk heeft gespeeld.

In ruil voor een honorarium van 741.000 euro (waarvan hij ruim 10 procent niet bij de belastingen zou hebben aangegeven) zou De Decker, die tevens advocaat is, actief gelobbyd hebben opdat ons land haast zou maken met de goedkeuring van de zogenaamde afkoopwet. Opzet geslaagd: kort na de goedkeuring, in het voorjaar van 2011, maakte De Decker alvast één man gelukkig, de Belgisch-Kazachse miljardair Patokh Chodiev.

Chodiev was sinds de jaren 90 in een witwasschandaal verzeild waar het Belgische Tractebel de hand in had. De zakenman, die vreesde dat een slepende procedure de koers van zijn ertsbedrijf op de Londense beurs zou kelderen, aasde volop op een minnelijke schikking. Toen de afkoopwet veel sneller dan verwacht groen licht kreeg, aarzelde Chodiev geen moment. Prompt, op 17 juni al, betaalde hij zijn schikking aan de Belgische staat.

Amper elf dagen later, de 28ste, sloot het Franse bedrijf Eurocopter een deal voor de verkoop van 45 helikopters aan Kazachstan. Eindelijk! Het contract was sinds jaren in de voorbereiding, de steen in de schoen waren Chodievs juridische perikelen in België. De president van Kazachstan, Noersoeltan Nazarbajev, zou van geen Eurocopters hebben willen weten zolang Chodiev niet uit de zorgen was. Aan het eind van de rit, na de episode-De Decker, ging de Frans-Kazachse hefschroefhandel finaal door.

Zo te zien had Parijs druk uitgeoefend op ons land, de vraag luidt of de Orde van Malta daarbij als kanaal gebruikt werd. De Brusselse krant Le Soir, die elementen uit het Franse onderzoek citeert, schrijft dat de toenmalige senator De Decker in de loop van 2010 telefoon kreeg van Jean-Pierre Mazery. Mazery, een Franse economist die aan Harvard gestudeerd had, was op dat moment grootkanselier van de Orde, zeg maar minister van Buitenlandse Zaken.

Mazery vertelde De Decker dat hij een verzoek mocht verwachten van een Franse advocate. Die zou hem vragen zich bij een Belgisch advocatenteam te voegen dat ze aan het samenstellen was "in verband met een dossier".

Mazery handelde niet uit eigen houtje. Hij blijkt te zijn vooruitgestuurd door Jean-François Etienne des Rosaies, "speciaal raadsman van de Orde van Malta" en "zaakgelastigde" van Nicolas Sarkozy. Des Rosaies, een amper gediplomeerde schaduwfiguur die eerder al hand-en-spandiensten verleend had aan politici als president Jacques Chirac en diens binnenlandminister Charles Pasqua, schurkte graag tegen de macht aan, zonder er echter een centrale positie in te verwerven. Onder Nicolas Sarkozy, die een zwak had voor selfmade men, kon het plots wel. Toen 'Sarko' op een plan broedde om Chodievs gerechtelijke lotgevallen in België aan te pakken, werd prompt Des Rosaies ingeschakeld.

Het heerschap smeedde het ijzer toen het heet was. "Ik dacht daarbij meteen aan De Decker", zei hij tijdens een verhoor in Frankrijk, in 2015. "Hij was een jeugdvriend, maar ik wist niet hoe ik hem gauw terug kon vinden. Wel wist ik dat hij zeer begaan was met de liefdadige werken van de Orde van Malta in België."

Jeugdvriend? Bij monde van zijn advocate Michèle Hirsch, op het RTBF-journaal, ontkende Armand De Decker dat hij oude maten zou zijn geweest met Des Rosaies. "Die man is wat we noemen een dikkenek (sic)", zei ze boos.

Wie elkaar wél al eerder hadden ontmoet waren Mazery en De Decker. In de periode 2004-2007, als minister van Ontwikkelingssamenwerking, had die laatste een ziekenhuis bezocht in Bethlehem, Palestina, waar zowel Palestijnse als Joodse kinderen terechtkonden, en waarvoor ons land met de Orde van Malta samenwerkte.

Aan het eind van zijn mandaat, in 2007, bood De Decker Mazery in naam van de regering een diner aan in Brussel. Toen de grootkanselier De Decker drie jaar later belde in het kader van de zaak-Chodiev, legde hij de grondslag voor wat een van de ophefmakendste politieke schandalen uit de recente geschiedenis van België dreigt te worden.

Opperste discretie

Begin 2011. Mazery heeft het contact gelegd, de Orde van Malta trekt zich, voorlopig althans, in haar oude discretie terug. Enter Catherine Degoul, een zakenadvocate uit Nice die in België eerder al twee raadslui aan het werk gezet heeft maar nu ook De Decker mee aan boord neemt. De Decker is Senaatsvoorzitter af en heeft zijn juridische activiteiten weer opgenomen - zij het in opperste discretie.

Niet dat De Decker nooit op de voorgrond treedt, overigens. Op 20 februari trekt hij met Degoul naar Kortrijk voor een bezoek ten huize van Stefaan De Clerck, toenmalig minister van Justitie. Twee dagen later komt het stel onverwacht nog eens op diens kabinet langs, telkens met het verzoek dat De Clerck zijn positief injunctierecht zou laten gelden ten voordele van een minnelijke schikking. De Clerck wijst het verzoek af, maar de druk om haast te maken met de afkoopwet, een issue dat ook Open Vld en CD&V na aan het hart ligt, neemt hand over hand toe.

De Decker houdt vol dat hij zijn werk als advocaat deed en geen politieke lobbying verrichte voor Frankrijk. Maar uit een boodschap die Jean-François Etienne Des Rosaies op 17 juni aan de Franse minister van Binnenlandse Zaken schreef, de later eveneens aan affairisme tenondergegane Claude Guéant, kan het tegenovergestelde blijken. Des Rosaies zegt daar dat De Decker ook Financiën en Buitenlandse Zaken, toen respectievelijk onder leiding van Didier Reynders (MR) en Steven Vanackere (CD&V), "gesensibiliseerd" heeft.

In hoeverre dat inderdaad gebeurd is blijft onduidelijk. Steven Vanackere zei eerder deze week dat hij zich hooguit herinnerde met De Decker te hebben gesproken in het kader van de zaak-Florence Cassez (een Française met Belgische grootouders die tot levenslang veroordeeld was in Mexico en uiteindelijk alsnog naar huis terug mocht), niet over Chodiev.

De rol van Reynders, die overigens vrij close was met Sarkozy, lijkt manifester. Drie jaar geleden al vertelde Carina Van Cauter (Open Vld), het Kamerlid dat het gewraakte wetsvoorstel mee indiende, aan De Standaard dat "iemand van het kabinet van minister van Financiën Didier Reynders (me is) komen opzoeken (...). Hij wist dat ik een wetsvoorstel had ingediend over de minnelijke schikking." Aan Van Cauter zou gevraagd zijn of ze haar wetsvoorstel niet wilde indienen als amendement bij een wetsontwerp 'diverse bepalingen'. "Voor mij was dat oké," erkent de politica, "zolang het maar vooruitging."

En of het dossier vooruitging: op 2 maart 2011 werd het voorstel ingediend, op 17 maart stemde de Kamer ermee in, begin mei werd de afkoopwet van kracht, in juni kreeg Chodiev zijn zin, gevolgd door Sarkozy en Eurocopter.

Einde verhaal? Neen, want daar komt de Orde van Malta weer op de proppen. Op 11 januari 2012 blijkt Catherine Degoul, Chodievs advocate, 25.000 euro te hebben gestort op de rekening van het Hulpfonds Prins en Prinses Alexander van België. Terwijl prinses Lea aan Le Soir bevestigde geen weet te hebben van de identiteit van de schenker, zei haar pr-bureau dat het om de Orde van Malta ging. Die laatste weerlegt die versie.

Zelf vertelde Degoul, die het verkeerdelijk over "de zuster van de koning" had, aan de speurders dat De Decker haar gevraagd had "iets te doen voor het koninkrijk België", een bewering die hijzelf met klem ontkend heeft in het Belgische luik van het onderzoek.

Luttele maanden later, in april 2012, komt de Orde weer ter sprake. Didier Reynders brengt een officieel bezoek aan haar Romeinse zetel en ontmoet er Jean-Pierre Mazery, u herinnert zich, de grootkanselier.

Later dat jaar zetten België en de Orde van Malta hun handtekening onder een memorandum van overeenstemming. Vervolgens, in april 2013, stort Buitenlandse Zaken een eerste schijf van een bedrag van 130.649 euro, afkomstig uit het budget conflictpreventie, op rekening van de Orde. De som is bestemd voor het ziekenhuis van de Heilige Familie van de Orde van Malta in Bethlehem. Legaal is Reynders' operatie zeker, maar de timing, zo kort na de Chodiev-deal, roept vragen op.

Paspoorten en postzegels

De Orde van Malta, voluit de Soevereine Militaire Hospitaal Orde van Sint-Jan van Jeruzalem, van Rhodos en van Malta, heet neutraal, onpartijdig en apolitiek, een basisvoorwaarde om doeltreffend te werken in conflictgebieden.

Omdat ze de hybride status geniet van soevereine natie zonder grondgebied, geeft ze paspoorten en postzegels uit, bezit ze een hymne ('Ave Crux Alba!') en is ze onder meer waarnemend lid van de VN. Tot het corps diplomatique van de Orde behoort ook onze landgenoot Geoffroy de Liedekerke, die als ambassadeur in de Democratische Republiek Congo geposteerd is. Daar heeft de Belgische afdeling van de Orde een reeks gezondheidsprojecten lopen.

De Orde van Malta is niet alleen onzijdig, ze is ook heel discreet. "U overvalt mij een beetje, maar zonder de toestemming van onze zetel, in Rome, ben ik niet gemachtigd u te woord te staan", zegt De Liedekerke vanuit Kinshasa. Meer zelfs, "u hoeft Rome niet eens te bellen, alle informatie over ons diplomatieke werk vindt u op de website".

We bellen Rome toch, maar vangen bot. Doordat er "una conferenza enorme" aan de gang is, blijkt de woordvoerder onbeschikbaar .

Dan geeft André Querton, de officiële vertegenwoordiger van de Soevereine Orde van Malta bij de Belgische regering, alsnog toelichting. "Onze regering zit in Rome maar de nationale afdelingen zijn, volgens het zogenaamde subsidiariteitsprincipe, autonoom. Ik kan dus niet voor Frankrijk spreken. Wat ik bijvoorbeeld over mijnheer Des Rosaies weet, heb ik ook maar uit de kranten. Alleszins betwist ik dat hij, in zijn contacten richting Armand De Decker, namens de Orde heeft gehandeld. Orde-leden zijn gehouden aan hoge spirituele en ethische waarden.

"We zijn ook geen crypto-staat zoals sommigen ons verwijten. Onze rekeningen zijn transparant, helemaal zoals voorgeschreven door de wet op de vzw's. Wat nu die 130.000 euro voor Bethlehem betreft, die som was een vervolg op een totaalpakket waarvan het grootste deel, 750.000 euro, in de jaren 2006-'07 al werd overgemaakt (De Decker was toen minister van Ontwikkelingssamenwerking, LD). Dat sommige journalisten een oorzakelijk verband zien tussen de zaak-Chodiev en die 130.000 euro? Ze doen maar, het is een foute conclusie. Kent u de Latijnse uitdrukking post hoc ergo propter hoc? Er gebeurt iets en er wordt vanuit gegaan dat wat er meteen na gebeurt, daar een gevolg van is. Neen dus! Ook het geld dat aan prinses Lea is gestort, komt niet van onze Orde. Dat hebben we grondig gecheckt, hier en in Rome."

Hommes de l'ombre

De raadsels blijven velerlei. Alleszins illustreert de zaak-Chodiev nog maar eens hoezeer Brussel, al jaren een fiscale vluchtheuvel voor Franse superrijken, een voorstad van Parijs geworden is; en hoe vatbaar voor Sarkoziaanse werkwijzen ook Belgische toppolitici misschien wel waren.

Sarkozy, vorige week smadelijk verslagen in Frankrijks rechtse primary's, wordt achtervolgd door schandalen en excessen: Liliane 'L'Oréal' Bettencourt, Kadhafi, Karachi en de rest.

Altijd weer duiken hommes de l'ombre en visiteurs du soir op. 'Sarko' had lak aan formele kanalen, hij verkoos verreweg de zijdelingse contacten, desnoods van parvenu's en arrivisten. En hij bleef, zoals ook Patokh Chodiev begrepen had, vallen voor blingbling. Ergens in de afdeling cadeaus van het Elysée ligt, zoals Le Vif/L'Express onthulde, het uurwerk, waarde 44.000 euro, dat een van Sarkozy's raadslui van Chodiev zou hebben gekregen toen de Brusselse schikking rond was.

Heeft in Kazakhgate de Maltese connectie een doorslaggevende rol gespeeld? Het onderzoek loopt naar zijn einde. Onze zuiderburen is alleszins de ironie niet ontgaan dat Sarko's eerste schandaal, zijn controversiële luxereis op het jacht van een bevriend miljardair, hem naar Malta bracht - het eiland waar de Orde eeuwen lang de macht uitoefende.

En toen een lifestyleblad Sarkozy's vrouw Carla Bruni naar haar lievelingsplekken in Rome peilde, verwees ze naar het paleis van de Orde van Malta. "Als je naar het ijzeren portaal gaat en door het sleutelgat tuurt, dan zie je de Eeuwige Stad zoals je haar nooit gezien hebt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234