Vrijdag 22/11/2019

De lichtstad blinkt niet meer

Zelfs in Parijs, het hart van de republiek, twijfelt de campagne tussen gênant en lusteloos. De eerste bezorgdheid van de Parijzenaar ligt elders: hoe krijgt hij, na de drama's van Charlie Hebdo en de Bataclan, de toeristen terug, zijn grootste bron van inkomsten? Lode Delputte

Vorig jaar was een zwart jaar voor het Parijse toerisme. Met inbegrip van de regio Île-de-France, en toppers als Versailles en Disneyland Paris, biedt de sector werk aan 500.000 mensen. Volgens officiële cijfers daalde in 2016 het aantal overnachtingen in hotels met 6 procent. Vooral de buitenlanders lieten het afweten: min 10 procent, een terugval zonder voorgaande.

Tekende Groot Parijs in 2015 nog 22,2 miljoen toeristen op, dan kwamen er vorig jaar, ondanks het EK voetbal, 1,3 miljoen minder. Grosso modo liep de Franse hoofdstad 1,5 miljard euro mis aan inkomsten, die slonken tot het niveau van 2009. Maar omdat alles betrekkelijk is: Parijs blijft de eerste toeristische bestemming ter wereld en klimt alweer uit het dal. "Het voorbije oudjaar was bemoedigend", zegt Othman Nasrou van Visitparisregion.com, het regionaal agentschap voor toerisme. "We knopen opnieuw aan bij een positieve dynamiek."

Maar lessen trekken moet Parijs hoe dan ook. "We zijn minder competitief geworden. Het komt er nu op aan forser in te zetten op de digitale revolutie, met nog meer apps en smartphonediensten. Zeker onze toeristen uit Azië hebben daar een grote behoefte aan."

In de nasleep van de aanslagen tegen de redactie van het satirische blad Charlie Hebdo in januari 2015, en op de Bataclan en het oosten van Parijs tien maanden later, was het diezelfde Aziatische markt die wegbleef.

"De veiligheid is een echt issue", verzekert Nasrou, tevens verkozen voor Les Républicains. "Ook de kleine criminaliteit en straten die er vuil bij liggen, blijven een structureel probleem."

Parijs wordt bestuurd door de socialistische burgemeester Anne Hidalgo, in tegenstelling tot Île-de-France, dat in handen is van de rechtse regiovoorzitster en oud-minister Valérie Pécresse. "Maar als het over een cruciale markt als het toerisme gaat, werken we samen en buigen we ons met vereende krachten over de korte-, middellange- en langetermijnstrategieën."

Parijs kreeg meer blauw op straat, wil een versnelling hoger schakelen inzake meertaligheid, hoopt korte metten te maken met de lange wachtrijen bij de Notre-Dame en de prestigieuze musea, én wil zijn toeristen beter spreiden, zodat ook minder grote instellingen een deel van de koek krijgen. "In de regio slokt Versailles bijna alles op", zegt Nasrou. "Waarom de mensen niet beter de weg wijzen naar de dorpen van de impressionistische schilders, bijvoorbeeld?"

'Uberisering'

Een summiere steekproef bij de Pyramide du Louvre laat zien wat Nasrou bedoelt. Zoals João zegt, een burgerlijk ingenieur uit het Braziliaanse Campinas die echtgenote, zoon en moeder meegebracht heeft: "In de metro stinkt het naar pis en uitwerpselen, het zit er vol bedelaars, en ik had nooit gedacht dat de straten er zo vies zouden bijliggen. Het is onze eerste keer in Parijs. Tot gisteren waren we in Londen. Dat ziet er heel wat schoner uit."

Idem dito een stel dertigers uit Zuid-Afrika. "De kinderen zijn in Pretoria gebleven omdat we vooral musea zullen bezoeken. Maar eerlijk, in het struikgewas liggen blikjes, op het trottoir ligt rommel, het is niet wat je verwacht in een stad als Parijs."

Met alle respect, vinden stadssociologen, maar de nieuwe middenklasse uit de groeilanden verwart de openbare ruimte te vaak met een shoppingmall. Alles wat niet klinisch of fonkelnieuw oogt, heet vuil. De Brazilianen noch de Zuid-Afrikanen malen om de veiligheid ("daar is het thuis erger mee gesteld"), maar een Parijs dat niet minstens glimt als Dubai of flikkert als Monte Carlo, kan Parijs niet zijn.

Jane en haar vriendinnen zijn met Ryanair uit Engeland gekomen. Jane wordt er 25 en dat mocht gevierd worden. Er staat een Seine-rondvaart met cocktails op het programma en de meiden zullen winkelen tot ze erbij neerploffen. Maar Jane moest over de brug gehaald worden: "Ik was best bang hoor, ik zat met die terroristen in mijn hoofd."

Hoe discreet de soldaten van Vigipirate en Opération Sentinelle zich ook opstellen - in het Louvre, waar enkele weken geleden nog een eenmansoperatie werd verijdeld, zien we ze nauwelijks - Jane blijkt inmiddels wel gerustgesteld. "And what a lovely sunshine!"

Ook Patrice is er, een dertiger uit Gabon. Hij woont al tien jaar in Frankrijk, bezit geen papieren en doet zowel bouwwerven als plastic Eiffeltorens, 1 euro per stuk voor de kleine modellen, versies in goud, zilver en brons. "Het is een slecht jaar geweest", beaamt Patrice. "Kijk naar de wachtrijen, er staat amper volk achter de dranghekken. Maar het ergste is dat toeristen minder uitgeven. Het moet almaar goedkoper." Patrices woorden zijn amper koud of daar worden ze al werkelijkheid: een Amerikaanse eist vier torens voor de prijs van twee. De Gabonees zwicht. "Dat had je vroeger minder."

De rest van Frankrijk kijkt op naar Parijs maar verkeert tevens in de waan dat alle zuurverdiende centen van de republiek hier opgesoupeerd worden. Parijzenaren vinden dan weer dat hun stad te ver uit het blikveld van de politici blijft, zelfs in tijden van crisis of verkiezingen.

"De politiek heeft onze sector totaal niet op de radar", zegt Alain Baudoux, geaccrediteerd guide-conférencier. "Een Macron wil alles wat naar corporatisme ruikt 'uberiseren'. De andere kandidaten zijn niet met toerisme bezig. De stad Parijs pakte dan weer uit met opgesmukte cijfers: een krimping van 5 procent, zeiden ze, maar alle hoteluitbaters en taxichauffeurs die ik spreek hebben het over 20 procent. Oké, Hidalgo verdedigt de gediplomeerde gids nog wel, maar ze voegt de daad te weinig bij het woord."

Broodroof?

Uber: een woord waar professionals van gruwen. Baudoux: "Ik heb een universitair diploma dat me toegang geeft tot dit beroep. Door de uberisering is het plots al gratis gidsen wat de klok slaat. Officieel hebben die mensen geen inkomsten en leven ze van fooien, maar ze komen wel met de grootste stommiteiten weg, genre 'Napoleon III hield van sinaasappelen(oranges, LD)en daarom is dit hier de orangerie.' Ze vergaren snel-snel 300 euro waar ze nul belasting op betalen, terwijl ik minder verdien en ook nog eens langs de fiscus moet."

Op het heerlijke terras van Le petit fer à cheval, een belle-époquecafé in de wijk Marais, ontmoeten we gids Dominik Le Blay van Paris Domino. Le Blay zit in zak en as: zij werkte met één touroperator uit de VS samen, en die liet het afweten - 60 procent van haar zakencijfer was in één klap weg.

"En reken maar, een agentschap dat afhaakt komt zo gauw niet terug." Ook Le Blay, een even frêle als geraffineerde zestiger die in een vorig leven gids was in Egypte, is royaal gediplomeerd. Als kunsthistorica behaalde ze een doctoraat op de beeldhouwkunst van het Gupta-rijk, haar toeristen leidt ze onder meer rond in een Parijs van Shiva, Vishnu, Durga en Ganesh. Veel succes heeft ook haar wandeling in de voetsporen van les Zazous, die tijdens de bezetting verzet voerden op de tonen van de jazz. "En aan jongeren uit de banlieue heb ik onlangs het Romeinse Parijs uit de doeken gedaan, Lutèce. Hartverwarmend om te zien hoe betrokken ze waren!"

Le Blay combineert passie met kennis, maar is niet in het bezit van de sacrosancte carte - de accreditatie waar amper aan te komen valt omdat ze administratieve rompslomp en examens om het lijf heeft.

"Als het toerisme draait, is er werk genoeg voor iedereen", zegt ze. "In crisistijden is het een ander paar mouwen. Zo'n 40 procent van de Parijse gidsen doet het zonder kaart, die mensen staan onder druk." Toch, zegt Le Blay, is ook zij tegen de uberisering, handige bijklussers die er om het even wat van brouwen maar intussen de hele markt aanvreten.

Carlos, een Chileen met een rode paraplu waarop 'free tours' staat, is zich anders van geen kwaad bewust. "Ik doe het ook alleen maar in het Spaans, hoor. De invalshoek van de meeste gidsen is te Frans. Toeristen die minder in zijn voor intellectuele trips maar toch wat inside-informatie willen, komen bij ons terecht. Dat noem ik geen broodroof."

Trump à la française

Het is een slopend jaar geworden voor Parijs, maar ook Alain Baudoux bevestigt dat het toerisme zachtjesaan overeind klautert - dat van de zelfstandige citytrippers althans.

"De clientèle waar ikzelf mee werk - die van de vier- en vijfsterrenhotels, van het Ritz of het Bristol - is naar andere bestemmingen vertrokken. Naar Spanje, Italië en zowaar Costa Rica. Die bezoekers zijn niet terug. Gezinnen met kinderen gaan dan weer vaker buiten Parijs logeren. Hooguit komen ze voor een daguitstapje naar hier."

Toch hebben de meeste toeristen door dat het terrorisme een internationaal fenomeen is, dat overal kan toeslaan. "De zin die ik het vaakst hoor is: 'we moeten ermee leren leven'", zegt Baudoux. "Als burger kan ik mijn bedenkingen hebben bij al dat machtsvertoon, toeristen appreciëren het."

De presidentsverkiezingen naderen. In en om het Louvre hebben de buitenlandse bezoekers weinig benul van wat er zoal speelt. Maar als Baudoux voor het Elysée langskomt en het functioneren van de Franse republiek uitlegt, merkt hij interesse.

"Oké, het Elysée is Buckingham Palace of het paleis in Monaco niet, hè. (lacht) Wat ik wel vaststel, is dat François Hollande een stevigere reputatie heeft in het buitenland dan in Frankrijk zelf. Als er echter één persoonlijkheid is die toeristen intussen kennen, vooral de Amerikanen, dan wel Marine Le Pen. Die vraag komt dus voortdurend terug: wint Le Pen of wint ze niet? In een ruk door word ik gewaarschuwd voor eenTrump à la française."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234