Dinsdag 28/01/2020

Opinie

De lichtgeraaktheid van Erdogan verraadt een paranoia om zijn almacht te verliezen

Turks President Recep Tayyip Erdogan (links)wuift naar de pers tijdens een gedeelde persconferentie met Kroatisch president Kolinda Grabar-Kitarovic. Beeld epa

Bert Wagendorp is columnist bij De Volkskrant.

Arif Gülen, de persvoorlichter van de Turkse ambassade in de Zweedse hoofdstad Stockholm, vroeg de zender TV4 de documentaire Seyfo 1915 - The Assyrian Genocide van Aziz Said zondag niet uit te zenden. Dit omdat seyfo genocide betekent en er volgens de Turken in 1915 geen sprake was van volkerenmoord op naar schatting 1,5 miljoen Armeniërs.

Bert Wagendorp. Beeld Karoly Effenberger

De Turkse EU-delegatie vroeg de Europese Commissie de financiële steun aan een voor 30 april gepland concert van het Dresden Symphonie Orkest in te trekken, omdat in de aankondiging het woord aghet voorkomt, 'catastrofe', een verwijzing naar 1915.

De columniste Ebru Umar werd zaterdag aangehouden in haar huis in het Turkse Kusadasi, naar verluidt vanwege enkele kritische tweets over Erdogan. Umar werd zondag weer vrijgelaten, maar mag Turkije niet verlaten tot ze kan aantonen dat ze in Nederland werkt. Dat is niet zo ingewikkeld; een column uit de Metro of een interview dat ze maakte voor Libelle volstaan. Alleen gaat het de Turken niet om het recht, maar om intimidatie.

Dit zijn drie voorbeelden van Turkse pogingen om de vrijheid van meningsuiting ook búíten Turkije in te perken, met name ongewenste meningen betreffende de Turkse historie of de basyüce, de 'Verheven Leider' Erdogan.

De groene Amsterdammer zette zondag een eerder verschenen verhaal van journaliste Betsy Udink opnieuw online. Daarin legt Udink uitgebreid het denken en de achtergrond van Erdogan uit. Diens belangrijkste leermeester heet Necip Fazil Kisakürek (1904-1983), ook bekend als 'NFK', een Turkse dichter, schrijver en filosoof met sterk antisemitische en antidemocratische opvattingen. Van NFK is de term basyüce: om snel en doortastend aan de wil van het volk te voldoen, heeft Turkije behoefte aan een sterke man in een 'geavanceerde democratie': de dictatoriale paradox.

Rob Vreeken zocht maandag in de Volkskrant naar een verklaring voor de lichtgeraaktheid van Erdogan. Zijn het de dertien jaren die hij nu aan de macht is die hem een gevoel hebben gegeven dat kritiek per definitie ongepast is? Is hij een hypermannelijk type dat geen kritiek verdraagt - en al helemaal geen kritiek op de grootte van zijn geslacht?

Ik vermoed dat de verklaring eenvoudiger is. In Erdogan manifesteert zich de lichtgeraaktheid van de dictator die elke aanval, hoe futiel ook, als een bedreiging ziet voor zijn almacht. Hoe groter de macht, des te sterker de paranoia, de angst de macht te verliezen. Dat eindigt vaak in krankzinnigheid - we hebben in Europa de voorbeelden gezien, en soms kun je in Erdogan daarvan de eerste tekenen al herkennen.

In Nederland zijn de meeste Turkse Nederlanders volgelingen van Erdogans AKP. (Hetzelfde geldt voor België, red.). Een deel van hen was verantwoordelijk voor de tweets en Facebook-berichten waarin de arrestatie van Umar werd toegejuicht. Daarover ontstond veel ophef. Die was onterecht. Sommige helden van het vrije woord lijken vooral de vrijheid van hun meningsuiting te propageren. Maar onze kracht is dat Umar op Twitter mag kwaken wat ze wil, en AKP'ers ook. Zolang er niet wordt opgeroepen tot geweld.

Overigens haalde de Europese Commissie de aankondiging van het concert van het Dresden Symphonie Orkest 'tijdelijk' van haar site, vanwege "bezwaren tegen de termen die in het project werden gebruikt". Dat was een onjuist besluit, waarmee je Erdogan het gevoel geeft dat hij een voet tussen de deur heeft -iets wat je met machtswellustelingen niet moet doen, want dat zien ze als een aanmoediging om verder te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234