Donderdag 24/09/2020

De levensdrift en angst van lucian freud

sigmund freud haalde steevast zijn vals gebit uit om te 'bijten' naar lucian

Londen / The Independent

John Walsh

Schilder Lucian Freud (80) is tegenwoordig niet van het canvas te slaan en blijft ook in de belangstelling staan. Zopas maakte hij een nieuw zelfportret en volgende maand lanceert Tate Britain een belangrijke retrospectieve met werk van de grootste levende Britse schilder. Wie is Lucian Freud eigenlijk?

Die andere Freud, Sigmund, toonde aan de wereld hoe de prilste ervaringen in de kindertijd een diepgaand effect hebben op de gevoeligheid van de volwassene die je wordt. Psychotherapeuten zouden een hoogdag beleven met Sigmunds kleinzoon Lucian, door op zoek te gaan naar de sleutels in diens kindertijd die van hem een door vlees en begeerte geobsedeerde schilder hebben gemaakt. Is er een bepalend moment geweest dat het kind geschrokken is door het walgelijke gedrag van een volwassene?

Jazeker, er was iets waarvan hij getuige is geweest. Iets dat zo walgelijk, intiem en vreselijk was dat het zelfs iemand met een stalen gestel zou traumatiseren. Het was het moment waarop zijn grootvader Sigmund zijn vals gebit uit de mond nam en knap-knap-knap deed voor het gezicht van Lucian. Sigmund Freud kwam regelmatig vanuit zijn praktijk in Wenen naar Berlijn om zich bij een specialist te laten behandelen voor de kanker aan zijn kaaksbeen. Wie weet of het tandenklappen van de oude, wit bebaarde en gedistingeerde opa de kleine Lucian een schrik voor het leven heeft aangejaagd?

Lucian zocht altijd naar de koude objectiviteit. "Mijn modellen interesseren me enkel als dieren", zei hij ooit. "Ik gebruik, registreer en observeer specifieke zaken over een bepaald persoon. Ik wil dat portretten van mensen zijn en niet als mensen. Dat ze niet het uiterlijk van het model hebben, dat ze niet het model zijn. Wat mij betreft is de verf de persoon."

Zoals zoveel modellen hebben ondervonden is het geen intense vreugde om door Lucian Freud in de verf te worden gezet. Jerry Hall werd afgebeeld als een amorfe klomp vlezige blubber. Het portret van de Queen, dat in december werd gepresenteerd, zorgde voor een scheldtirade vanwege zijn niet flatterende schildering van een ongeschoren, slecht gehumeurde buitenwipper met een groteske pruik.

Zijn eigen huwelijk in 1954 werd herdacht in Hotel Bedroom, waarop de mooie Caroline Blackwood is afgebeeld. Afgunstig en gekweld, terwijl haar nieuwe echtgenoot, de kunstenaar, tartend kijkt met zijn handen suggestief in zijn broekzakken geduwd. "Het recept voor slechte kunst, is dat je toegeeflijk bent aan het onderwerp", vond de schilder.

Lucian Freud werd in december 1922 geboren in Berlijn, waar zijn vader, de jongste zoon van Sigmund, een architectenbureau had. Zijn moeder, Lucie Brasch, was de dochter van een graanhandelaar. De familie leefde comfortabel met een kokkin, een meid en een kinderjuf voor de drie zonen: Lucian, Stephen en de toekomstige lekkerbek en parlementslid Clement. Ze leefden in de buurt van de Tiergarten, waar Lucian ging ijsschaatsen. Als Sigmund op bezoek kwam, bracht hij voor Lucian boeken mee zoals Arabian Nights, geïllustreerd met aquarellen van Dulac en prenten van Brueghel.

Een zeer vroege en alarmerende ontwrichting in zijn kindertijd, die zou blijven spoken in zijn verbeelding, was toen Hitler kanselier werd in 1933 en de Freud-familie (joods maar niet praktiserend) snel moest verhuizen naar Engeland. Hij ging naar verschillende scholen om uiteindelijk op de East Anglian School of Drawing and Painting te belanden, een tip van een meisje in een koffiehuis. De school stond onder leiding van Cedric Morris, een eerlijke en soms subversieve portrettist, die Freud de cruciale les gaf dat een portret "op zo'n manier ontmaskerend kan zijn dat het haast onfatsoenlijk wordt".

In 1941 werd zijn verlangen om Engeland te verlaten onbedwingbaar. Hij monsterde aan als zeeman op een Atlantisch konvooi naar Nova Scotia. De schepen werden aangevallen door duikboten en tot zijn ontsteltenis ontdekte hij zijn eigen hopeloosheid en hulpeloosheid toen stukjes lichaam door de lucht vlogen. Hij werd teruggestuurd. Om zijn gevoelloze opleiding te vervolledigen waren er de nieuwsfilmpjes in de bioscoop van de nazi-kampen. Drie van zijn groottantes werden geëxecuteerd in Auschwitz en zelf zou hij zijn hele leven achtervolgd worden door een onverklaarbare vrees.

Na zijn eerste solotentoonstelling in de Lefevre Gallerie in 1944 werd hij door de eminente John Piper geprezen voor zijn "gecultiveerd gevoel voor lijn, en een natuurlijk gevoel voor kleur". Hij was toen voor de eerste keer echt verliefd: op Lorna Wishart gaf hem de opgezette zebrakop die voorkomt in zijn belangrijkste werk: The Painter's Room. Ze dumpte hem een jaar later, maar zijn intense liefdesleven met vrouwen - als minnares of muze - was ingezet.

In 1948 trouwde hij met Kitty Garma, dochter van de beeldhouwer sir Jacob Epstein, en werd vader van twee kinderen: Annie en Annabel. Toen het huwelijk op de klippen liep, deed Epstein hem af als "een charlatan". Carolin Blackwood werd zijn tweede vrouw en zoals we weten van het doek Hotel Bedroom was dat huwelijk slechts een kort leven beschoren. Bij Suzy Boyt kreeg hij vijf kinderen en nog eens twee bij Bernardine Coverley: Esther, auteur van Hideous Kinky, en Bella, de modeontwerpster. Twee keer getrouwd, negen kinderen en tientallen minnaressen... Hij choqueerde de Britse pers dan ook om vorig jaar op zijn 79ste een relatie te beginnen met de 27-jarige Emily Bearn, die hij verleidde toen ze voor hem model stond.

Zijn belangrijkste kunstenaarsvriendschap had hij met Francis Bacon. Ze leerden elkaar kennen in 1944 en Freud was gefascineerd door de louche levensstijl van Bacon en zijn geniale onbezorgde kijk op zijn kunst. Aangevuurd door het advies van Bacon ging hij minder strikt schilderen. Vrij letterlijk, want hij ging staand in plaats van zittend schilderen. Het ooit gestolen en nooit teruggevonden portret dat hij van Bacon in 1952 maakte, werd door William Feaver omschreven als "het belangrijkste portret van de twintigste eeuw".

Tegenwoordig staat Freud bekend als de 'kluizenaar van Holland Park'. Hij geeft nooit interviews en komt zelden buiten. Zijn stem is nog steeds zacht, schraperig, Duits. Hij neemt niet graag opdrachten aan. Toen prins Charles in 1994 een portret van Freud wou, bood hij zijn eigen aquarellen aan in ruil. Freud negeerde hem straal. De paus en prinses Diana kregen eveneens een njet.

Lucian Freud blijft onophoudelijk schilderen, zeer energiek en met steeds nieuwe ideeën die zijn fans verbazen. "Ik weet niet hoeveel tijd ik nog heb," zegt hij. "Alles doet pijn. Ik wil zoveel schilderen als mogelijk. Ik wil sterven in mijn atelier... met de borstel in mijn hand."

Werk van Lucian Freud hangt van 20 juni tot 22 september in Tate Britain in Londen.

'Ik wil sterven met de borstel in mijn hand'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234