Zaterdag 04/12/2021

De leugens van Pedro Almodóvar

Vanavond wordt de 57ste editie van het Filmfestival van Cannes officieel geopend met La mala educación van de Spaanse scenarist-regisseur Pedro Almodóvar. De titel boven dit artikel is natuurlijk provocerend bedoeld, zoals bij een goede Almodóvar-film past. En als dusdanig uiteraard misleidend. Wat trouwens ook de bedoeling was.

Cannes

Van onze verslaggever ter plaatse

Jan Temmerman

De openingsfilm La mala educación wordt buiten competitie gepresenteerd, wat meteen impliceert dat Almodóvar (°1951) tijdens de prijsuitreiking (op zaterdag 22 mei) niet sip zal hoeven te kijken, zoals hij deed toen Todo sobre mi madre hier indertijd weliswaar in de prijzen viel, maar de ultieme eer van de Gouden Palm aan Rosetta van de Belgische gebroeders Dardenne moest laten. Dat leed was enkele maanden later vergeten toen hij voor diezelfde film de Oscar voor de beste buitenlandse film kreeg. En sindsdien heeft hij nog eens een Oscar, voor het beste scenario, gekregen voor zijn Hable con ella.

Of Almodóvar met La mala educación op evenveel enthousiasme van de Amerikaanse filmgemeenschap zal kunnen rekenen, blijft nog even af te wachten. Maar als de film over de plas minder zou aanslaan, zal dat niet zozeer met de stijl te maken hebben - de regisseur is hier duidelijk in topvorm - maar veeleer met het onderwerp. La mala educación werd hier en daar al met een ironische knipoog 'Todo sobre mi padre' genoemd, waarin 'padre' niet als vader maar als priester begrepen dient te worden. Om de ironie daarin te begrijpen moet u ook iets over het verhaal weten. Dat zit behoorlijk complex, maar vooral erg ingenieus in elkaar. In het begin van de jaren tachtig is de jonge succesvolle cineast Enrique Goded (rol van Fele Martinez) in Madrid op zoek naar een geschikt onderwerp voor een nieuw filmproject. Hij knipt alvast allerlei bizarre faits-divers uit de kranten: een dode chauffeur die nog vele kilometers verder rijdt zonder ergens tegenaan te botsen; een vrouw die in de dierentuin van Taiwan in een vijver vol krokodillen springt en zonder dat er een woord over haar lippen komt een van de reptielen omarmt terwijl de andere haar verscheuren. Van die dingen.

Dan krijgt de regisseur het bezoek van een jonge man die beweert dat hij vroeger met hem op school heeft gezeten. In eerste instantie blijkt Enrique die Ignazio Rodriguez (Gael Garcia Bernal) helemaal niet te herkennen, maar als dat dan toch gebeurt, is de verrassing groot. Ignazio was zijn eerste jongensliefde op het college waar ze enige tijd samen hebben doorgebracht.

Later zullen we te weten komen dat Enrique en Ignazio behalve die prille, wellicht ook voor henzelf nog niet duidelijk gedefinieerde liefde, ook de passie voor de bioscoop en vooral voor de Spaanse filmlegende Sara Montiel, en de angst voor de priester-leraars deelden. Enrique werd trouwens van school gestuurd omdat de priester-directeur padre Manolo (Daniel Giménez-Cacho) zelf zijn oog op Ignazio had laten vallen. Dat is inmiddels allemaal meer dan vijftien jaar geleden.

Maar eerst nog even terug naar de jaren tachtig. Ignazio vertelt dat hij voortaan Angel heet, dat hij acteur is geworden en dat hij dolgraag in een film van Enrique zou meespelen. Hij heeft misschien zelfs een onderwerp voor hem, namelijk het ongepubliceerde manuscript van 'La visita' ('Het bezoek'), waarin hij zijn jeugdervaringen beschrijft (en dus gedeeltelijk ook die van Enrique) evenals wat er daarna met hem gebeurd is. De lectuur van 'La visita' zet een flashback naar de jaren zestig in gang. Vanaf dat moment zal La mala educación regelmatig heen en weer springen in de tijd. Ook naar de jaren zeventig, waarin Ignazio (althans in het boek) de op Sara Montiel geïnspireerde travestiet Zahara is geworden en als dusdanig terugkeert naar het college om daar aan padre Manolo (die hem/haar niet blijkt te herkennen) te gaan vertellen dat Ignazio 'dood' is en dat zij/Zahara geld wil om te zwijgen over wat er vroeger gebeurd is.

Terug in de jaren tachtig is Enrique bijzonder gefascineerd door de lectuur van het manuscript, maar tegelijk is hij ook een beetje wantrouwig geworden. Hij begint zijn eigen privé-onderzoek naar het verleden van Ignazio, maar beslist tegelijk om van 'La visita' zijn nieuwe filmproject te maken. Ignazio/Angel vindt dat een uitstekend idee, maar laat meteen ook weten dat hij dan de rol van Zahara wil spelen. Vervolg op het scherm.

Maar hoe zit dat nu met de leugens van Pedro Almodóvar? Als La mala educación begint, krijgen we opnieuw zo'n prachtig gestileerde generiek te zien (vol oude, obscene tekeningen en veel religieuze symbolen). Het laatste beeld bevriest en wordt zo de poster van een film, die van... regisseur Enrique Goded blijkt te zijn. Als Almodóvar zo duidelijk suggereert dat Enrique zijn alter ego is, dan moet de rest van het filmverhaal ook wel autobiografisch zijn.

Niet dus. Almodóvar heeft in interviews al verteld dat hij zijn katholieke opvoeding van weleer inderdaad als een mala educación beschouwt, maar benadrukt tegelijk dat deze film niet zijn levensverhaal vertelt. Dat sluit niet uit dat er autobiografische elementen in zitten, zoals dat volgens hem bij elk kunstwerk het geval moet zijn, want wie niet autobiografisch bezig is, die plagieert. La mala educación oogt als een harde afrekening met die katholieke opvoeding, en zeker met seksueel misbruik van leerlingen door priester-leraars, maar ook dat wil Almodóvar liever nuanceren: "Indien ik het nodig had om mij te wreken, dan had ik heus geen veertig jaar gewacht om dat te doen", zegt hij. "De kerk interesseert mij niet, zelfs niet als tegenstander."

Maar met de 'leugens' van Almodóvar bedoelen we natuurlijk vooral zijn 'artistieke leugens', want het is geen toeval dat hij van La mala educación een eigenzinnige en ook wel 'kleurrijke' variant op het film-noirgenre heeft gemaakt (terwijl films als Carne tremula, Todo sobre mi madre en Hable con ella veeleer flamboyante variaties op het melodrama waren). Typisch voor film noir is het element van bedrog en verraad, van valse identiteit en bewuste misleiding, van fatale vrouwen die seks gebruiken om mannen te manipuleren en desnoods te pijnigen en te straffen. In La mala educación wordt er door de diverse personages dus ook naar hartelust gelogen en bedrogen, gemanipuleerd en misleid. En van zijn kant bedriegt de regisseur zijn publiek door het, al dan niet met zijn medeweten of goedkeuring, regelmatig op het verkeerde been te zetten.

Is er trouwens, in deze context, een perfectere leugen dan een femme fatale die een man blijkt te zijn? En het dient gezegd dat Gael García Bernal er als Zahara onwaarschijnlijk goed uitziet. Op sommige momenten lijkt het wel alsof Julia Roberts plots in een Almodóvar-film terechtgekomen is. De Mexicaanse acteur Garcia Bernal raakte bekend met films als Amores perros en Y tu mamá también en zal hier later op het festival ook te zien zijn in Diarios de motocicleta van regisseur Walter Salles, waarin hij de rol speelt van Ernesto Guevara vooraleer die 'El Che' werd. Met zo'n dubbele en opmerkelijke aanwezigheid in Cannes kan het jaar voor Bernal alvast niet meer stuk.

La mala educación draait vanaf vandaag

al in de Belgische bioscopen.

'La mala educación' werd hier en daar al ironisch 'Todo sobre mi padre' genoemd, waarin 'padre' een priester-schooldirecteur is

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234