Zaterdag 15/05/2021

Opinie

De leeuw van Waterloo verbeeldt iets wat wij niet horen te vieren

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Johan Op de Beeck is publicist en auteur van het boek 'Waterloo. De laatste 100 dagen van Napoleon'. Is het Franse veto tegen de Belgische 2 euromunt over Waterloo overdreven? Hij vindt van niet.

België had wel wat beter mogen nadenken over de symboliek vooraleer het ging stoeien met een herdenkingsmuntje voor 200 jaar Waterloo. De afgebeelde leeuw van Waterloo verzinnebeeldt iets wat wij vandaag eigenlijk helemaal niet horen te vieren. Leuk voor de toeristen, dat zeker. Maar tegelijk ook scherp vijandig ten aanzien van ons buurland en verwijzend naar een overwinning waar we echt niet blij om moeten zijn.

De Franse president Hollande noemde deze week de idee om Napoleons nederlaag op een 2 euromunt te laten prijken een "negatief symbool dat de Europese eenheid zou ondermijnen". 175.000 exemplaren waren al geslagen, maar komen niet in omloop. Is het Franse veto tegen het Belgische plan overdreven?

Wel, Waterloo was veel meer dan een bloeddorstige veldslag, het was de ultieme afrekening tussen twee visies op Europa. Enerzijds die van het moderne Frankrijk van Napoleon, anderzijds die van de grote mogendheden en hun vorstenhuizen. Zij wilden de klok terugdraaien naar het ancien régime, of misschien nog een eeuw vroeger.

Wie won er eigenlijk in Waterloo? Pruisen, een land dat nog de slavernij kende tot Napoleon er een einde aan maakte. Rusland, middeleeuws en obscurantistisch. Oostenrijk, waar men geloofde dat maatschappelijke ongelijkheid door God gewild was. Engeland natuurlijk, kampioen van het kolonialisme en de standenmaatschappij.

Aan de andere kant de moderne samenleving ontstaan uit de Verlichting, en de Franse revolutie en vervolgens vorm gegeven door Napoleon. Chaotisch en struikelend over de eigen beginselen, dat wel. Maar tegelijk wel de weg banend voor vrijheid en gelijkheid, voor grondwettelijke monarchieën, parlementaire controle, scheiding van kerk en staat, en heel ver aan de horizon de democratie.

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

De inwoners van het Franse keizerrijk - ook wij dus - werden onder Napoleon voor het eerst moderne burgers die konden bogen op rechten en plichten zoals vervat in de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger. Het concrete raamwerk van de wettelijke verhoudingen tussen de burgers en de staat werd vervat in de Code Civil, de basis van de moderne rechtsstaat. Voor het eerst werd iedereen gelijk voor de wet.

Veel van dit alles hebben de overwinnaars van Waterloo proberen terug te schroeven. Europa zette een stap naar het verleden. Internationaal ging het ook al de verkeerde kant op. Niet Frankrijk maar het reactionaire Pruisen zou het verloop van de volgende honderd jaar bepalen, met de bekende catastrofale gevolgen. Maar dat verhaal krijg je natuurlijk niet op een muntstuk geprint.

Was het allemaal beter geweest mocht Napoleon gewonnen hebben? Misschien wel, misschien niet. Zou de man die later pleitte voor een eengemaakt Europa, een eenheidsmunt, het vrijmaken van de grenzen, het eenmaken van de rechtspraak dit ook echt gedaan hebben? Misschien wel, misschien niet. Maar dat is dan ook helemaal het punt niet van de herdenking.

Waterloo moet absoluut herdacht worden, maar wel op een juiste, genuanceerde wijze. Het is een gelegenheid om opnieuw de basiswaarden te bespreken die aan de grondslag van ons land liggen, waarden die miskend en onbekend zijn, met name bij onze nieuwe en jongere burgers. Maar ze zijn meer dan ooit actueel, zoals de recente maanden hebben aangetoond.

Laten we daarom maar de muntrel achter ons laten en aan een andere discussie beginnen: waarom laat officieel Vlaanderen de Waterloo-herdenking compleet links liggen? Hierboven zijn al genoeg politieke redenen gegeven om het wel te doen. Dat Waterloo heden ten dage in Wallonië ligt mag toch geen excuus zijn? Al was het maar omdat velen die hier vochten Vlamingen waren. In beide kampen streden jongens van bij ons, Franse grenadiers uit Gent, geallieerde generaals uit Antwerpen en nog veel meer. Vanuit verschillende beweegredenen misschien, maar even zo goed Vlamingen, die mee de verdere geschiedenis van onze kontreien geschreven hebben.

Niet negeren, maar co-ownership claimen, dat is wat Vlaanderen hier moet doen. Geschiedenis is er om het heden beter te maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234