Dinsdag 07/02/2023

De leegloop van het instituut J.M. Meulenhoff

De Nederlandse uitgeverswereld onderging gisteren een aardverschuiving. Uitgeefster Tilly Hermans van J.M. Meulenhoff maakte wereldkundig dat ze na ruim dertig jaar trouwe dienst overstapt naar de uitgeversgroep Veen Bosch & Keuning. Hermans wordt gevolgd door op z'n minst twaalf Meulenhoff-auteurs, onder wie Marcel Möring en Adriaan van Dis. Tegelijk vernam De Morgen dat Wil Hansen, ex-redacteur bij Meulenhoff, plannen heeft voor een nieuwe uitgeverij. Zijn fonds zou onder meer onderdak bieden aan Erwin Mortier.

Brussel / Eigen berichtgeving

Jeroen de Preter

Adriaan van Dis, Marcel Möring, Nelleke Noordervliet, Rudy Kousbroek, Carolijn Visser, Dirk van Weelden, Erwin Mortier. Het zijn niet de geringsten die de gerespecteerde literaire uitgeverij J.M. Meulenhoff gisteren de rug hebben toegekeerd. Het merendeel volgt uitgeefster Tilly Hermans, die in samenwerking met uitgeverij Atlas een nieuw kwaliteitsfonds voor Nederlandstalige literatuur wil oprichten. Wil Hansen, die in juni ontslag nam als redacteur bij Meulenhoff, loopt naar verluidt met soortgelijke plannen rond. Onder anderen Erwin Mortier, Marijke Libert en de Nederlandse revelatie Mark Boog zouden binnenkort de overstap wagen.

Het bericht van de leegloop bij Meulenhoff komt, hoe opzienbarend het ook is, niet meteen als een donderslag bij heldere hemel. Binnen PCM, de holding waar J.M. Meulenhoff deel van uitmaakt, regende het de afgelopen maanden ontslagbrieven. Behalve Hansen vertrokken onder anderen Laurens van Krevelen, lid van het directiecomité van PCM, en Chantal d'Aulnis, ex-directeur van J.M. Meulenhoff.

Van Krevelen, jarenlang de directeur van de uitgeverij, toonde zich in een gesprek met De Morgen weinig verbaasd over de recente ontwikkelingen. "Ik zat nog in het directiecomité toen er van de ene op de andere dag werd beslist om de uitgeverij voortaan van boven af te gaan besturen. Ik heb kort daarna mijn ontslag gegeven." Het belangrijkste gevolg van deze centralisatie was volgens Van Krevelen dat "de belangrijke beslissingen voortaan genomen werden door mensen die geen voeling hebben met het vak, laat staan met de literatuur. Er is geen tijd meer voor begeleiding van auteurs en andere vormen van kwaliteitsbewaking."

De PCM- groep overkoepelt behalve Meulenhoff ook de uitgeverijen Bert Bakker, Prometheus, Bruna, Spectrum, Unieboek en De Boekerij. "De leegloop bij Meulenhoff is nog maar het begin", voorspelt Van Krevelen. "Anderen zullen spoedig volgen."

Volgens schrijver en essayist Rudy Kousbroek is wat nu met Meulenhoff gebeurt "een onderdeel van een groter verschijnsel dat uit Amerika komt overwaaien". Hij stipt aan dat de uitgeverijen meer en meer het mes op de keel wordt gezet. "Ze moeten grote winsten maken, waardoor ze elkaar opslokken. Ik weet echt niet of Meulenhoff het betreurt dat al die auteurs opstappen. Het is hen tegenwoordig immers alleen nog maar te doen om schrijvers die veel geld binnenbrengen."

Ook Marcel Möring wijst met de beschuldigende vinger naar de directie van PCM. "Ik wilde al een jaar geleden weg", zei hij in de avondeditie van NRC Handelsblad. "Het enige dat mij nog aan Meulenhoff bond was Tilly. Sinds directeur Maarten Asscher in 1997 vertrok, kampt de uitgeverij met personeelsgebrek en overwerkte redacteuren. Asschers opvolger Chantal d'Aulnis heeft nog geprobeerd het tij te keren, maar kreeg te maken met de bazen van PCM." Möring wees verder niet zonder leedvermaak op de gevolgen voor zijn (voormalige) fonds. "Je kunt wel zeggen dat Tilly Hermans vertrokken is met medeneming van Meulenhoff. Ik wou dat er op dit moment een webcam bij Meulenhoff hing."

Dat Tilly Hermans de hele Meulenhoff-stal meeneemt, is allicht buiten Wil Hansen gerekend. Verschillende bronnen bevestigden gisteren aan De Morgen dat de voormalige Meulenhoff-redacteur eveneens een nieuwe uitgeverij uit de grond wil stampen. Erwin Mortier wilde gisteren alvast kwijt dat hij Hansen in voorkomend geval zal volgen. "Omdat hij de beste redacteur is die ik me kan voorstellen." Vast staat in elk geval dat Mortier bij Meulenhoff vertrekt. "Een artistieke, dus professionele beslissing", aldus de schrijver. "Bij PMC haalt winstbejag het steeds meer op kwaliteit. De directie wil op drie jaar tijd een omzetstijging van 50 procent realiseren, zonder te investeren in personeel. Dat doel kun je alleen bereiken als je pulp uitgeeft en/of auteurs die al goed in de markt liggen nog meer pusht. Die leegloop van Meulenhoff is niets anders dan de oogst van wat die mijnheer aan de top (Mai Spijkers, JdP) het afgelopen jaar heeft gezaaid."

Mortier betreurt het verder dat nogal wat voormalige Meulenhoff-auteurs nu allicht tot een keuze worden gedwongen tussen de uitgeverij van Hermans en die van Hansen. "Maar ik blijf hopen dat er samenwerking mogelijk is. Ik heb ook altijd erg graag met Tilly samengewerkt."

Stefan Hertmans, samen met Erwin Mortier, Marijke Libert en Koen Peeters een van de talrijke Vlamingen uit de Meulenhoffstal, ziet zich voor een moeilijke beslissing geplaatst. "Ik heb vandaag zowel met Wil Hansen, Tilly Hermans als Annette Portegies (de huidige directeur van J.M. Meulenhoff, JdP) gepraat. Een beslissing heb ik nog niet genomen. Met Wil en Tilly heb ik altijd perfect samengewerkt, en ik heb nog steeds alle vertrouwen in Anette Portegies. Als zij voldoende autonomie krijgt, blijf ik misschien wel. Je mag niet vergeten dat Meulenhoff na een eventuele overstap nog steeds de rechten op mijn oeuvre heeft. Een nieuwe uitgeverij moet dus bereid zijn om dat werk over te nemen. Ik wil het liever niet zien gebeuren dat mijn werk bij drie verschillende fondsen verschijnt. Ik kijk de kat dus nog even uit de boom."

Zowel Wil Hansen en Tilly Hermans als de directie van Meulenhoff hielden gisteren de lippen stijf op elkaar.

'De leegloop bij Meulenhoff is nog maar het begin. Andere uitgeverijen zullen spoedig volgen'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234