Zaterdag 04/04/2020

De laatste stuiptrekking van Vladimir Lenin

De hamer was ooit samen met de sikkel het symbool van de Sovjet-Unie. In Kiev werd het werktuig vorige zondag gebruikt om het laatste standbeeld van Vladimir Lenin aan diggelen te slaan.

Geen revolutie is geslaagd zonder het vernielen van symbolen die het moreel van de tegenstanders voeden. Zondagavond gebeurde dit in Kiev, waar honderdduizenden Oekraïeners op het Bessarabskaplein een Leninstandbeeld van zo'n 3,5 meter naar beneden haalden met een stalen kabel. Nadat het was stukgeslagen, namen omstanders de brokstukken als trofeeën mee naar huis.

Het is de ironie van de geschiedenis dat de foto van de man die het standbeeld de genadeslag toedient, lijkt op een Sovjet-propagandabeeld uit de jaren vijftig van de vorige eeuw. Hij heeft de uitstraling van arbeidersheld Stachanov die noest de hamer hanteert om een trapje hoger te klimmen in het arbeidersparadijs.

Na zijn laatste slagen verdween de vader van alle Sovjets definitief uit het straatbeeld van Oekraïne, dat zich na het uiteenvallen van de USSR in 1991 onafhankelijk had verklaard. Je kunt je afvragen waarom Lenins standbeeld toen al niet naar beneden werd gehaald, of in 2004, toen de Oranje Revolutie de erfgenamen van de oude nomenklatoera voor een eerste keer naar de puinhopen van de geschiedenis verbanden.

Is het omdat binnen het pro-westerse Euromaidan-kamp het besef heerst dat dit de laatste kans is om zich voorgoed af te keren van Moskou en van Vladimir Poetins vazal Viktor Janoekovitsj? De Oekraïense president leek de voorbije weken aan een restauratie van het ancien regime te zijn begonnen door zich af te keren van een EU-vrijhandelsverdrag.

Hoe dan ook, met het standbeeld verliezen de postcommunistische en pro-Russische krachten in Kiev hun krachtigste symbool. Rond dit beeld verzamelden ze in de voorbije jaren telkens als hun medeburgers de historisch-emotionele as met moedertje Rusland in vraag durfden te stellen, zoals die keer in 2012 toen tijdens het Europese voetbalkampioenschap de stad Charkiv in haar promotievideo een ander Leninbeeld weggomde uit de televisiebeelden.

Het monument in Kiev was toen al een politieke splijtzwam. Aanhangers van de uitgesproken nationalistische en anticommunistische Svoboda-partij maakten van het standbeeld de focus van hun protesten.

De neus en de arm van het standbeeld hakten ze voor een eerste keer af in juni 2009, nadat de toenmalige pro-westerse president Viktor Joesjtsjenko zijn natie had opgeroepen "zichzelf te zuiveren" van communistische symbolen. Op het Bessarabskaplein in Kiev kwam het vervolgens tot zware rellen met Leninaanhangers, die vrijwilligers stuurden om het standbeeld de klok rond te bewaken.

Ook geschiedkundigen mengden zich in het debat. Zij vonden dat dit Leninbeeld een cultureel-historische waarde had, als getuige van een tijdperk dat het verdiende herinnerd te worden. Of je nu voor of tegen Lenin was.

Als kunstobject verdiende het standbeeld in elk geval zijn sporen. Beeldhouwer Sergej Merkoerov, die beroemd werd omdat hij Lenins dodenmasker mocht maken, ontwierp deze sculptuur aanvankelijk voor een Sovjet-tentoonstelling op de New Yorkse Wereldtentoonstelling in 1939.

In 1946 werd het standbeeld door Stalin naar de Oekraïense hoofdstad overgebracht, omdat het Kremlin besefte dat Kiev als enige Sovjet-stad nog geen Leninbeeld had. Na de Tweede Wereldoorlog, waarin Oekraïne zwaar had geleden, kregen de nationalisten vanuit Moskou zo het signaal wie er de baas was.

Nu het na 67 jaar uit elkaar is geslagen, zal het puin van dit standbeeld zijn eigen weg zoeken, als pronkstukken bij treurende nostalgici, zegezekere pro-westerse betogers en ramptoeristen, of verkocht worden in uitstalramen van handelaren in postcommunistische symbolen.

Iedereen zal op elk stukje zijn verhaal kleven. Ook dat is geschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234