Zondag 13/06/2021

De laatste dans van de Russische beer

Plotseling aftreden van Boris Jeltsin is goed geregisseerde coup van het Kremlin

Brussel

Eigen berichtgeving

De Russische president Boris Jeltsin heeft in zijn geheel eigen stijl afscheid genomen: onverwacht, met gevoel voor drama en een goed oog voor politieke strategie. In de westerse reacties op zijn aftreden bleek al dat de verrassing over het feit zelf niet primeerde: de steeds vaker zieke Jeltsin was bezig aan zijn laatste maanden als president van het grootste land ter wereld en zijn opvolging leek verzekerd. Vooral dat laatste heeft zijn dramatische aankondiging op oudejaarsdag gemakkelijker gemaakt.

Met Vladimir Poetin werd een figuur gevonden die de belangen van de Jeltsin-clan uitstekend verdedigde. Niet voor niets kregen de vele Jeltsin-adepten van Poetin als afscheidscadeau een door hem ondertekend papier met de garantie dat ze na het vertrek van hun beschermheer niet gerechtelijk kunnen worden vervolgd voor eventuele misstappen. De wijze waarop de oligarchie die de basis vormde voor Jeltsins achtjarige rijk zichzelf bevoordeelde zou in ieder land met een enigszins normaal werkende justitie al een regen van processen en gevangenisstraffen hebben opgeleverd. Met de lancering van Poetin hebben zij in ieder geval de garantie dat er wat dat betreft niets zal veranderen.

Wat de gedoodverfde president in ieder geval moet doen, in de periode tot 26 maart wanneer de presidentsverkiezingen gehouden worden, is de oorlog in Tsjetsjenië winnen. Of in ieder geval zijn grote schare aanhangers onder de Russische kiezers laten geloven dat de strijd tegen de 'bandieten' succesvol verloopt en hen de onheilstijdingen onthouden, iets wat in het huidige, zwaar gecensureerde Russische perslandschap niet echt een probleem is.

Poetin werd tot premier benoemd, maar was in de ogen van de 'familie', zoals het Kremlin in Rusland wordt genoemd, nog niet klaar voor de laatste stap. Daarom verscheen hij begin november, bij het begin van de campagne voor de Russische parlementsverkiezingen, op de televisie met de slogan 'Ik stem op Sergej Sjoigoe van Eenheid'. De door Poetin getrokken 'Kremlin-partij' deed het door de zogezegde successen in Tsjetsjenië goed bij de op 19 december gehouden verkiezingen voor de doema. Goed genoeg in ieder geval om het gevaar van een Kremlin-onvriendelijke te bezweren en mogelijk gevaarlijke presidentskandidaten als oud-premier Primakov uit te schakelen.

Het was de laatste test voor Poetin, en de enige risico's die overbleven waren de gedoodverfde tegenstanders van Jeltsin, de communisten, en de president zelf. Hoe langer Jeltsin zou blijven zitten, des te groter het risico voor Poetin dat er een haar in de boter zou komen: het voorspelbaarheidsgehalte van de Russische politiek is nog lager dan dat van het weer.

Of Poetin een blijvertje is, en wellicht in de toekomst zelf een stempel op het beleid kan zetten, hangt af van de wijze waarop hij met de machtsblokken in Rusland omgaat: de Kremlin-kliek van Jeltsins intimi, de oligarchen met het grote geld, de top van de strijdkrachten en de inlichtingendienst FSB. Deze groepen moeten hem via controle over de media, manipulatie van potentiële tegenstanders en intimidatie van de kiezers aan een verkiezingsoverwinning helpen.

Voor tsaar Boris zit het erop. Jeltsin zwalkte van de ene persconferentie naar het volgende staatsbezoek en werd ook hier eigenlijk niet zeer serieus genomen. Uit zijn voortslepende presidentschap was absoluut geen hoogtepunt meer te peuren. Het is Jeltsin ten voeten uit dat hij uit die zwakke positie nog voordeel weet te halen. (BW)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234