Dinsdag 19/11/2019

De laatste anonieme weg door 't Stad

In tijden waarin Bart De Wever pleit voor bodycams en reclameborden ons bespieden, doet stadsdichter Maarten Inghels een poging om Antwerpen ongezien te doorkruisen. Hij vond de allerlaatste weg door de stad waar je (nog) niet door camera's wordt begluurd. Kim Van de Perre

Hij plooit een zelfgemaakt stadsplan van Antwerpen open. Vol zwarte bollen. Elke bol staat voor een camera, legt Maarten Inghels uit. Van flitspalen tot bewakingsogen. "In 2013 hingen er zo'n 90 politiecamera's in de straten van Antwerpen. In 2016 waren het er 260, en toen kondigde het stadsbestuur nog een uitbreiding aan, tot minstens 308. Daar komen dan nog eens honderden camera's van particulieren bij."

Griezelig, vindt de stadsdichter. Overal word je beloerd en bekeken, zonder dat je het altijd beseft. Hij begon zich af te vragen of je überhaupt nog van het zuiden naar het noorden kan stappen zonder dat je door een digitaal oog wordt geregistreerd. Een half jaar lang zwierf hij door de straten, documenteerde hij elke camera.

Blijkt dat er nog één (!) traject door de stad loopt waar je doen en laten niet wordt gefilmd. Sympathiek als Inghels is, deelt hij zijn Onzichtbare Route vanaf morgen met de rest van de wereld in de nieuwe editie van het kunstmagazine Oogst. Netjes uitgetekend op een stadsplan, zodat elke wandelaar nog van wat privacy kan genieten. "Al is het meer bedoeld als kunstuitgave dan als praktische tool."

Incognito

We bevinden ons op de voetgangersbrug van het Brilschanspark: het enige achterpoortje waar wandelaars nog ongezien het centrum kunnen binnenglippen. De start van zijn route. We mogen een stukje onzichtbaar meelopen. Nu het nog kan. Want na de felbesproken politie-interventie op de Turnhoutsebaan vorig weekend pleit N-VA-burgemeester Bart De Wever om agenten uit te rusten met bodycams. Wandelende bewakingscamera's als het ware.

"Dan wordt onzichtbaar door de stad dwalen en verdwalen helemaal onmogelijk", zegt Inghels. "Het tijdperk van de anonieme voetganger loopt op zijn laatste benen. Mijn route is dan ook een naïeve poging. Want elke dag komen er nieuwe camera's bij."

Spijtig, want Inghels houdt er net van om incognito in de massa op te gaan. "Onzichtbaarheid is vrijheid. Zeker voor kunstenaars. Veel kunst vertrekt vanuit het ongestoord kunnen waarnemen. De Franse schrijver/flaneur Charles Baudelaire zei het al: één worden met de menigte, dat is zijn hartstocht en beroep."

Van Wolvenberg, het laatste natuurgebied in de Antwerpse binnenstad, en de Binnensingel loopt het 'verborgen' pad richting Zonnebloemstraat. Daar laat een vrouw net haar golden retriever uit. Als ze de hoek omdraait komt ze meteen in het vizier van een verborgen opgestelde camera. "Ik woon hier al bijna mijn hele leven, nooit op gelet." Nu ja, het stoort niet, zegt ze. "Zolang je niks te verbergen hebt, kan het toch geen kwaad?" Snel trekt ze haar hond mee, die op het punt staat zijn behoefte te doen op het voetpad. "Niet hier."

Inghels: "De overheid plant die camera's onder het mom van veiligheid. Veel mensen gaan daar nogal blind in mee, geven daarom zonder veel nadenken en problemen hun privacy op. Maar wat dan met het recht op anonimiteit?"

Zijn alternatief stadsplan is in de eerste plaats een ode aan de onzichtbaarheid. Eerder iets poëtisch en positief, dan een aanklacht. Al baart het toenemend gebrek aan privacy hem toch zorgen. "Ik vond dat Rachida Lamrabet in de boerkadiscussie wel een valabel argument aanbracht: waarom hebben we het recht niet meer om onherkenbaar over straat te gaan? Of het nu in boerka of in een masker is. Het recht op privacy staat tenslotte in het het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Je kan geen stap meer verzetten of iets of iemand heeft het gezien en digitaal vastgelegd."

Virtuele omheining

De middeleeuwse stadsomwalling heeft anno 2017 plaats gemaakt voor een virtuele omheining, zegt hij. "In de zomer van 2016 deed de Antwerpse politie een oefening: een agent moest met een geseind voertuig de stad binnenrijden. In vijftien minuten was de wagen gelokaliseerd en klemgereden."

Maar is er niks te zeggen voor het veiligheidsargument? Maken de camera's het effectief ook makkelijk om diefstallen tegen te gaan, en miserie te vermijden? "Het probleem is dat je altijd van de macht van de overheid afhangt. De overheid verzamelt maar data over burgers, maar burgers hebben er geen toegang toe." Zijn fiets is ooit gestolen onder het waakzame oog van een camera. Het heeft hem niks opgeleverd.

"In plaats van in camera's zouden we dat geld ook kunnen investeren in meer open, groene ruimte. Dat geeft ook een gevoel van vrijheid en veiligheid, zeker in het hoofd."

De route loopt door Berchem, waar de mogelijkheden voor de sneaky stapper beperkt zijn. Te veel privéwoningen die een beroep hebben gedaan op het materiaal van dure securitymaatschappijen. In winkelstraten, stationsbuurten en de diamantwijk is ongezien rondlopen al helemaal geen optie meer. Zeker niet nu blijkt dat digitale reclamepanelen met ingebouwd oog ons niet alleen van info voorzien, maar stiekem begluren.

Een mens zou er paranoïde van worden. Zeker wanneer Inghels vertelt over een illegale Russische website met toegang tot duizenden privécamera's uit de hele wereld die onbeveiligd zijn aangesloten op het internet. "Toen ik zoekopdracht 'België' invoerde, kon ik binnenkijken in windmolens in Oostende, een kapperszaak en een praktijk van een dierenarts. Ik kon zelfs naar spelende kinderen gluren in iemands tuin. Die mensen installeren een bewakingscamera vanuit de idee dat ze dan beter beveiligd zijn. Maar ondertussen kan iedereen in de wereld net ongehinderd binnengluren."

Dan houdt Inghels plots halt. Shit. Een nieuwe camera, boven een kledingwinkel. Die hing er nog niet toen hij zijn stadsplan afdrukte. Tot daar zijn Onzichtbare Route. Of je moest de straat oversteken. Of toch die skimuts bovenhalen. "Ik had het gezegd dat het een naïeve poging was."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234