Maandag 24/02/2020

'De kunstgeschiedenis is een grote leugen'

Uit de collectie van de Barjeel Art Foundation in de Verenigde Arabische Emiraten destilleerde Philippe Van Cauteren, artistiek directeur van het S.M.A.K., een tentoonstelling met moderne en actuele Arabische kunst. Zo wil hij onze eenzijdige westerse blik bijstellen.

De Barjeel Art Foundation, een uitzonderlijk uitgebreide collectie moderne en actuele kunst uit de Arabische regio, gaf Philippe Van Cauteren de opdracht om een selectie te maken. De meer dan honderd werken die Van Cauteren koos, zijn nu te zien het Parijse Institut du Monde Arabe.

Zo werpt hij zich op als voorvechter van een nog veel te weinig bekend stuk kunstgeschiedenis. "Ik doe dit vanuit een verantwoordelijkheid voor de kunstenaars, om hen uit hun Arabische cocon te halen", zegt hij.

"De notie van het meesterwerk wordt er gerelativeerd door topwerken uit de collectie zij aan zij te tonen met kunstenaars die voor sommige experts een secundair of geen belang hebben."

In die zin is de titel van de expo verwarrend: 100 chefs-d'oeuvre de l'art moderne et contemporain arabe. La collection Barjeel. Daarom suggereert de curator een alternatieve titel: Le visage du monde, naar een werk van Achraf Touloub, dat centraal in de tentoonstelling te zien is. De tekening is een geopolitieke kritiek op de tragedies en vernietiging die de afgelopen eeuwen veroorzaakt zijn door met potlood en liniaal over kaarten gebogen elegante heren.

Maar het kunstwerk wijst ons er ook op dat de cartografie van de kunst eeuwenlang gemonopoliseerd is door een nagenoeg uitsluitend West-Europees en Noord-Amerikaans discours, zegt Van Cauteren. "De westerse blik heeft het gezicht van de wereld getekend, in vele gevallen zelfs verminkt." Deze expo is een poging om dat recht te zetten.

L'art pour l'art

Uit de collectie die Sultan Sooud Al Qassemi in 2010 gesticht heeft, maakte Van Cauteren een selectie, en daarbij vond hij het belangrijk om de werken autonoom te bekijken. Geen kunst ten dienste van een historisch, politiek of sociaal-cultureel onderwerp. L'art pour l'art dus.

Maar als we de kunstwerken beoordelen op hun artistieke merites, komen we uit bij een onevenwichtig resultaat, want de kwaliteit van de werken is wisselend. Van Cauteren is de eerste om dat toe te geven.

"In de gigantische collectie van Sultan Sooud Al Qassemi zitten ook een hoop werken die geen enkele relevantie hebben, behalve in zijn eigen ogen. Maar dat is ook het mooie eraan. Hij houdt enorm veel van kunst en hij is zeer impulsief. De collectie is kabbelend, maar dat is oké."

Enkele hoogtepunten. Walead Beshty's FedEx Tube: de kunstenaar maakt glazen sculpturen met exact dezelfde vorm en afmetingen als FedEx-verpakkingen en verzendt ze van zijn atelier naar de galerie of het museum waar ze tentoongesteld worden. Tijdens het vervoer raken ze beschadigd, het glas barst en breekt, en de sculpturen worden tentoongesteld in de staat waarin ze arriveren. Barsten als poëtische getuige van de reis die ze hebben afgelegd.

Ook sterk zijn Yto Barrada's Telephone Books. Zij stelt het telefoonboekje van haar ongeletterde grootmoeder tentoon. De vrouw verzon een code om de telefoonnummers van familieleden te onthouden: streepjes en tekeningen. Een ontroerend en intiem werk.

Niet het wát, wel het dát

Maar misschien is in deze tentoonstelling niet het wát, maar net het dát relevant. De expo is een stap in het herbekijken van de westers gecentreerde visie op kunst. Doel van de Barjeel-collectie, en ook van deze tentoonstelling, is dan ook het creëren van een basis voor research naar de geschiedenis van kunst in de Arabische wereld. Of zoals kunstenaar Athar, van wie drie tekeningen te zien zijn, zegt: "Deze expo is heel belangrijk, zeker nu, als alternatief voor de beeldvorming van de Arabische wereld."

Le visage du monde, tot 2 juli in het Institut du Monde Arabe in Parijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234