Zondag 25/08/2019

Interview

De kunstenaar die geniale dingen doet met letters: "Al die alfabetten tonen aan hoe mooi diversiteit is"

Vijf maanden lang werkte kunstenaar Jaume Plensa aan een opdracht voor een van de mecenassen van deze tijd. Het resultaat: een menselijke figuur, opgebouwd uit acht verschillende alfabetten: het Latijn, Grieks, Arabisch, Hebreeuws, Chinees, Japans, Russisch en Hindi. Kunst met een boodschap dus.

Wie is Jaume Plensa? 

Geboren in Barcelona in 1955, waar hij ook nu nog woont en werkt / Gebruikte eerst gerecycleerde materialen, later werkte hij met ijzer, brons, koper en gietijzer / Kreeg talloze onderscheidingen, onder andere Chevalier des Arts, Premi Nacional de Cultura d’Arts Plàstiques de la Generalitat de Catalunya, Prix Velasquez / Kern van zijn werk is de verhouding tussen het woord en het menselijk lichaam. 

Het oudste champagnehuis ter wereld, Ruinart, heeft iets met kunst. Al in 1896 deed het huis een beroep op een jonge kunstenaar, toen nog iemand uit de art nouveau. Fransen houden van tradities, en dus blijft Ruinart die gewoonte verderzetten. Zopas onthulde het huis een kunstwerk van de beroemde Spaanse artiest Jaume Plensa. Ruinart vroeg hem om in dit werk de herinnering aan hun medestichter, dom Thierry Ruinart, op te roepen. Die dom Thierry bracht een groot deel van zijn leven door in de abdij van Saint-Germain-des-Prés en was gefascineerd door kunst en cultuur, door verschillende talen en ook alfabetten. Exact op die plek in Parijs onthulde Ruinart zopas het kunstwerk van de Catalaan. DM Magazine sprak er met Jaume Plensa.

U gebruikt vaak letters in uw wer­k, ook nu weer. Wat is uw relatie met taal?

“Ik heb altijd al met talen gewerkt. In het begin waren dat vooral teksten, de laatste jaren alleen aparte letters, en nu werk ik met een mix van verschillende alfabetten.”

Wat wilt u uitdrukken met al die alfabetten?

“Ik wil een positieve boodschap de wereld in­sturen, en uitdrukken hoe goed het voor ons als mens is om samen te zijn. Een alfabet of een enkele letter drukt heel goed de achtergrond, de traditie van een cultuur uit. Doorheen de jaren en eeuwen zijn letters, tekens en alfabetten geëvolueerd. Ze tonen heel mooi aan hoe wij ons verhouden ten opzichte van de realiteit. En als je dan verschillende alfabetten door elkaar gebruikt, versta je nog beter wie we zijn en vooral hoe mooi die di­ver­siteit is. Want: hoe diverser we zijn, hoe meer we onderling kunnen uitwisselen. Dat is de boodschap die ik met dit werk wil uitdragen. De letters en alfabetten vormen samen een menselijk lichaam in een intieme houding.”

U hebt op veel plekken in de wereld gewoond. Misschien kunt u zichzelf wel een nomade noemen. Hoe kijkt u naar wat er vandaag gebeurt in de wereld, met al die grenzen en muren?

“Spijtig genoeg zijn wij mensen zo goed in het bouwen van muren. We doen dat overal, zelfs in onze privérelaties. Ik woon niet ver van de Middellandse Zee, en tegenwoordig kleurt die mooie blauwe zee soms rood. Zo veel mensen zijn daar verdronken, terwijl ze een beter leven zochten aan de overkant van die zee. Als artiest ben ik overtuigd van de meerwaarde van diversiteit. Ik kan niet akkoord gaan met wat daar gebeurt. Naar mijn overtuiging is dat volledig verkeerd.”

Spelen die gebeurtenissen een rol in uw werk?

“In mijn werk wil ik altijd wijzen op de positieve aspecten van samen zijn. Op de vorige Biënnale van Venetië bijvoorbeeld was de titel van mijn project Together. Mijn huidige tentoonstelling in New York heet Silence. Ik ben altijd aan het denken, spreken en dromen over mensen. Naast die letters en alfabetten zie je in mijn werk altijd jonge mensen, met hun ogen gesloten, in een dromerige houding. Ik wil mensen uit veel verschillende culturen met elkaar in contact brengen.”

Voor mij drukken de figuren in uw werk heel veel rust en sereniteit uit.

“Dat probeer ik inderdaad: een soort rust en stilte tonen. We leven in een tijdsgewricht dat erg lawaaierig is wat ideeën betreft. We hebben echt wel nood aan stilte en een vredevolle omgeving om onszelf te her-denken. Ook onze eigen ideeën moeten we her-denken, want ik ben bang dat we nu vaak gewoon ideeën van anderen herhalen, als een echo. We dénken misschien dat het onze eigen gedachten zijn terwijl dat niet waar is."

“Om onze maatschappij te hervormen, moeten we elk individu apart veranderen. Je kunt de groep niet veranderen als je de individuen niet verandert. En het is net mijn ambitie om met mijn werk aparte individuen aan te spreken. Het is de bedoeling dat je mijn kunst op jezelf ervaart. Elk van die aparte individuen kan dan lid worden van de gemeenschap, dat is de gedachte.”

Veel van uw werk kunnen we bekijken in de publieke ruimte. Waarom?

“Natuurlijk stel ik ook tentoon in galerieën en musea, maar een belangrijk deel van mijn werk staat in de openbare ruimte. Ik vind dat enkel galerieën en musea niet volstaan, omdat ze te veel afgescheiden zijn van de samenleving. Als je naar een museum of galerie gaat, wéét je dat je voor een kunstwerk staat. In de publieke ruimte moet je dat ontdekken, daar moet het kunstwerk op zichzelf overleven. Daar houd ik van.

“Ik vind het ook heerlijk om zo dicht bij de samenleving te staan. Mensen vragen niet om die kunst, maar als ze die ruimte gebruiken, kun je dankzij dat kunstwerk die omgeving transformeren in iets dat wat mooier is. Zo kun je mensen ook uitdagen om naar hetzelfde landschap te kijken met andere ogen. Voor mij is die wisselwerking met de samenleving heel spannend.”

Als u een kunstwerk concipieert, houdt u dan de omgeving in het achterhoofd?

“Natuurlijk. Als je in de publieke ruimte werkt, moet je die omgeving goed kennen. Niet alleen visueel, maar ook de achtergrond en wat de mensen daar beweegt. Als je daarin slaagt, is dat erg mooi en wordt het werk compleet geïntegreerd.”

Veel van uw werken zijn indrukwekkend groot. Waarom?

“Dat is niet helemaal waar, maar dat komt omdat mensen vooral de grote werken fotograferen. (lacht) Neen, ik maak ook heel kleine werken, maar het is natuurlijk zo dat grote werken meer aandacht krijgen en sneller op covers van magazines terechtkomen.”

Volgens uw galerist zijn er vaak conceptuele dualiteiten te vinden in uw werk, zoals binnen en buiten, voor en achter, licht en donker… Kunnen we dat zien in dit werk voor Ruinart?

“Ook in deze opdracht zit die dualiteit verscholen. Champagne en beeldhouwen lijken ook wel als water en olie. Maar ze hebben veel gemeen. Ik ben gefascineerd door het concept van een boodschap in een fles, en ook door het idee dat wijn op een bepaalde plek moet gemaakt worden, anders verandert de smaak. Dat is een heel mooie metafoor voor onszelf, en voor de mensheid. Ons leven zou er anders uitzien in een ander land, maar je origine reist altijd met je mee.”

Dit voorjaar exposeert Jaume Plensa in Saint-Etienne in Frankrijk. In de zomer zal werk van hem te zien zijn in de haven van Oslo en vanaf september in Chicago. Zijn Ruinart-kunstwerk kunt u bewonderen op Frieze NY, Art Basel, Frieze London en Basel Miami.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden