Maandag 18/01/2021

De kunstenaar als piraat

Buitenlandse Zaken

Rotterdam / Van onze correspondent

Merlijn Schoonenboom

In het rauwe en weidse Rotterdamse havengebied, op een steenworp van de tippelzone en een handelaar in tweedehands auto's, is een nieuwe staat gesticht. Trots wappert de eigen vlag op het stuk grond ter grootte van twee voetbalvelden. Een pick-uptruck met granaatwerper achterop staat dreigend bij de ingang. Dit is AVL-Ville, een zelfbenoemde vrijstaat van vijfendertig leden, met eigen geld, eigen slachterij, eigen wetten en wapens. Het klinkt als een uit de hand gelopen jongensdroom. Hutten bouwen en vuurtjes stoken, en nu maar wachten tot de politie komt. Maar zouden daarvoor de Duitse televisie, de Japanse en Amerikaanse pers toestromen?

Het zal dus wel een kunstwerk zijn. Initiatiefnemer en drijvende kracht is de Nederlandse kunstenaar Joep van Lieshout (1963). "Een piratenactie", noemt Van Lieshout AVL-Ville. "De kunstenaar moet zich kunnen ontplooien zonder de beperkingen van de burgerlijke moraal."

Van Lieshout is de laatste jaren uitgegroeid tot een internationaal veelgevraagd kunstenaar. In 1995 richtte hij Atelier van Lieshout (AVL) op, een kunstbedrijf dat zowel werken in opdracht als vrije werken produceert, zoals toiletpotten, meubels en gigantische kunstpenissen, alles in felgekleurd polyester.

Een autonoom dorp ziet hij als een logisch gevolg van de koers die het atelier is gaan varen. Zelfredzaamheid kwam steeds meer centraal staan: hij richtte containers in als veldhospitaal of drankstokerij, en bouwde vrolijk gekleurde motorhomes.

Ook zoekt Van Lieshout graag de grenzen van de burgerlijke maatschappij op. Zo maakte hij onlangs een kunstwerk voor Women on Waves, de veelbesproken 'abortusboot', waarmee men abortussen wil uitvoeren in landen waar dat verboden is, door net buiten de nationale wateren te blijven.

Van Lieshouts kunst is een versmelting van gebruiksvoorwerpen en beeldende kunst. Vandaar dat AVL-Ville door het Amerikaanse tijdschrift Artforum is omschreven als het tegenovergestelde van Andy Warhols Factory. Warhol verwerkte alledaagse objecten in zijn kunst, Van Lieshout brengt kunst in het dagelijkse leven. Alles in AVL-Ville is kunst, maar kan ook gebruikt worden. Zelfs het kippenhok, gemaakt van een oude Alfa Romeo, heeft een artistieke titel: 'AlfaAlfa'. Het is net door een particulier aangekocht.

AVL-Ville wil aantonen dat in een kleine gemeenschap mensen harmonieus kunnen samenleven. Het project staat echter nog in de kinderschoenen. De eerste stappen richting autonomie zijn gezet. Op dit moment wordt gewerkt aan een waterzuiveringsinstallatie. En deze week worden met enige vertraging door de MKZ-crisis op de AVL-boerderij de eerste varkens verwelkomd. Voor de slacht.

"Volledige autarkie streven we niet na. Ik wil laten zien dat het op sommige punten beter kan. Dat je op een betere manier elektriciteit kunt opwekken, op een betere manier met voedsel en met dieren kunt omgaan en op een betere manier afval kunt verwerken."

De bekende advocaat Gerard Spong stelde onlangs de grondwet op "voor een eerlijk, compromisloos bestaan". Van Lieshout: "We staan onder de Nederlandse wet, maar we zijn niet geïnteresseerd in de naleving ervan. Als je van tevoren zegt: 'We willen hier gebouwen neerzetten', dan zeggen de ambtenaren toch nee. Nu doen we het gewoon."

In de twaalf nieuwe wetten is vrijheid het kernwoord. Vrijheid van godsdienst, seksuele voorkeur, en vrijheid van bouwen: "Als iemand een hut voor het raam van een andere hut bouwt, dan kan dat. Je hebt hier maar één plicht: problemen moet je oplossen binnen de Ville zelf. Je maakt politie en rechter daarmee overbodig."

Met al dat verzet tegen een overgereguleerde samenleving doet AVL-Ville denken aan de vele linkse antiglobaliseringsgroeperingen maar ook aan reactionaire communes in de Verenigde Staten. Daarmee voelt Van Lieshout echter geen enkele verwantschap.

En waarom dan de zelfgebouwde wapens? "Je moet het zien als een statement - 'wij zijn vrij' - misschien zelfs als een provocatie, van dezelfde orde als het eigen geld en de vlag. Ze laten zien dat we kunnen terugslaan."

Dat klinkt allemaal wel heel ferm, maar AVL-Ville wordt voor een deel gewoon gesubsidieerd. Onder andere door Rotterdam Culturele Hoofdstad. Van Lieshout ziet daarin geen contradictie. AVL-Ville is immers een bijdrage aan het 'algemeen nut'.

"Ze mogen blij zijn dat wij er zijn. We doen leuke dingen voor weinig geld. Het is namelijk een doorlopende tentoonstelling. En er is niet alleen kunst, maar er zijn ook concerten en een restaurant. Als ze ons gaan tegenwerken zijn ze ons kwijt. Dan gaan we ergens anders heen. Lekker puh."

In 'Buitenlandse Zaken' berichten onze correspondenten Koen Vidal (Nairobi), Merlijn Schoonenboom (Amsterdam) en Jan Vanovermeire (Parijs) elke zaterdag beurtelings over opvallende gebeurtenissen, personen of debatten in andere culturen.

amsterdam

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234