Maandag 02/08/2021

De kunst van het verwerken

Rosie etst met diepe, grauwe kleuren. De gravure van Noëlla is bruin. Joris schildert groene cipressen. Drie mensen, drie verhalen, drie keer kanker. In Lampernisse, diep Bachten de Kupe, is kunst een medicijn. 'Wat ik niet kan zeggen, staat nu op doek.'

ROSIE GOOVAERTS (60)

'Ik schilder plots zwart'

Roze bloemen op een wit hemd. Rosie Goovaerts is extravert. Een blondine met pit. Opvallend ook: in het atelier van Lampernisse valt haar witte kruin op. In de oude school hangt nog staatsie aan de muur. Boudewijn en Fabiola kijken mee hoe zwarte lijnen ook beelden worden. Hoe het zwarte grafiet schaduwen werpt. Ze schrikt er zelf van. "Plots schilder en teken ik zwart. Dat ben ik eigenlijk niet, die donkere kleur. Maar het zwart keert telkens terug, onbewust. Van waar die kleur komt, weet ik niet. Pijn, waarschijnlijk, die eruit moet."

Rosie Goovaerts kreeg het verdict vorig jaar te horen. Lymfklierkanker, op vier plaatsen. Rechterarm, longen, buik en beenmerg. 75 procent kans op overleven, volgens de arts. 100 procent, volgens Rosie. Alles werd stopgezet. Haar job in het West-Vlaamse toerisme, haar passie als lerares yoga. Goovaerts was de eerste lerares kinderyoga van ons land. "Kanker, dat overkomt de buren. Mij toch niet? Ziek zijn, dat verwacht je niet. Ik zocht naar zingeving. Wat is de zin van ziek zijn? Je hebt plots tijd, aandacht, vriendschap. Hoe ga je daarmee om?" Rosie visualiseerde de ziekte. Chemotherapie was een leger aan soldaatjes. Pionnen in de strijd. Maar de visualisatie ging verder. Woorden werden beelden, in Lampernisse.

"Mijn eerste idee: wat zit ik hier te doen? Ik kwam maar niet los. Na een paar lessen kwam het dan toch: de confrontatie met mezelf. Ik leerde tekenen en schilderen. Iedere vrije tekenbeweging haalde de onrust uit me. De onrust door onzekerheid. Komt ze terug, de ziekte?

"Hier ben ik geen patiënt. Hier laat ik de emoties de vrije loop. Het woord 'kanker' hangt hier in de lucht. Maar weinigen praten erover. Dat hoeft hier ook niet.

"Hoe groot kan een contrast zijn? Een jaar geleden maakte ik thuis rouwkaartjes van mezelf. Ik lijstte adressen op, om het mijn kinderen makkelijk te maken. Nu teken ik emoties. Nu schilder ik. Nu kan ik zeggen dat mijn lendenen pijn doen, zonder dat iemand vragen stelt. Ik kan niet goed uitleggen wat er gebeurt als ik teken of schilder. Maar er gebeurt iets. En het helpt. De beloning volgt na tien weken cursus: een tentoonstelling in de bibliotheek van Tielt. Er gaan mensen komen kijken. Vrienden en familie. Naar mijn kunst."

NOËLLA OLLEVIER (62)

'Tekenen? Ik kon dat niet'

Eva Vermandere, dochter van de bekende West-Vlaamse bard Willem Vermandere, heeft geen moeite om haar leerlingen te inspireren. Noëlla Ollevier hangt aan haar lippen. Aanvankelijk wat weggestoken aan de rechthoekige tafel. Beetje timide. Eva: "Probeer de ogen van uw model steeds in het midden van het hoofd te plaatsen. En laat voldoende ruimte tussen de ogen." Een wit blad wordt een rond gezicht. Een paar forse pennentrekken van Noëlla en het beeld krijgt ook mimiek. Maar blijft een beetje vreemd aanvoelen. Noëlla: "Tekenen? Ik kon dat niet. Het is bijna vijftig jaar geleden dat ik nog een potlood vasthad. Van op school."

"Nu durf ik thuis al eens te tekenen, met mijn kleinkinderen. En durf ik ook te praten. 'Oma droeg een harenmuts', zegt de kleine. 'Ja, inderdaad. Oma was haar haar kwijt.'

"Ik heb altijd gepraat over borstkanker. Althans over de ziekte. Tegen iedereen. Het hielp, dat praten. De teken- en schildercursus, daar had ik aanvankelijk schrik voor. Zou ik me niet belachelijk maken? Gaan de anderen niet met mij lachen? Wat moet ik daar eigenlijk gaan doen?

"Ondanks het vele praten, gooide ik mijn emoties altijd over de schouder. Opkroppen hé. Hier is alles er in één keer uitgekomen. De pijn, de emotie, alle gevoelens. Plots stond alles op papier. Ik wist dat het in mij zat. Ik wist alleen niet dat kunst het zou bevrijden. Niet alleen de ziekte schudde ik van mij af, ook andere problemen. Telkens opnieuw verschijnt er een klein gezichtje. Telkens opnieuw teken ik een klein mensje. Een kindje. Ik heb een kleinkind verloren.

"Ik ben niet op zoek naar compassie. Ook nu niet, na de chemo. Ik ben op zoek naar verwerking. Hier, in Lampernisse, tussen de lotgenoten, tussen de verf en de potloden.

Noëlla Ollevier giet gevoel in beeld. Ze kijkt naar kunst. Ze maakt kunst. Maar ze kan niet in de spiegel kijken. "Daar moet ik me nog overzetten. Ik ben verminkt, door de amputatie.

"Ik heb al veel geleerd. Zoals mezelf maquilleren, omgaan met kleuren, met kledij, om mezelf goed te presenteren. Maar naar mezelf kijken zonder pijn te voelen. Dat is het volgende. Misschien kan de kunst mij ook daarbij helpen."

JORIS VERHULLEN (69)

'Spanning raak ik kwijt op doek'

De nestor van de groep, en tegelijk ook de enige man. Joris Verhullen is een beer van een vent. Niet log, maar goedlachs. Een klein brilletje, op de punt van de neus, verraadt verfijning. Verhullen is bestuurslid van organisator TVDK, het Tielts Vormings- en Documentatiecentrum tegen Kanker. "Ik verloor mijn vrouw aan darmkanker, in 2007, na een strijd van 28 maanden." Verhullen was dus een partner, nu is hij een patiënt. "Ook kanker. Drie jaar geleden ben ik geopereerd. Ik ben nu genezen, al moet ik geregeld op controle."

Kunst is Verhullen niet vreemd. Vroeger, jaren geleden, greep hij wel eens naar de borstel. Na zijn operatie voelde hij opnieuw die drang naar het doek. "Bij terugkomst uit het ziekenhuis moést ik schilderen. Ik greep een paletmes en ging te keer. Alle opgebouwde spanning moest weg. En ging ook weg."

Verhullen was indertijd met zijn vrouw vaak te vinden op de Ventoux, in de Franse Provence. Het beeld van de kale berg is hem altijd bijgebleven. "Het schilderij na de operatie moést de Ventoux zijn. Ik zocht groene verf, om cipressen te schilderen, maar vond die niet. Snel geel en blauw gemengd. Twee uur lang ik geschilderd. In één ruk verrees de Ventoux."

Het penseel als catharsis, ook bij Verhullen. "Al hoeft voor mij de tentoonstelling eigenlijk niet. Akkoord, het is een orgelpunt. Na tien sessies is een vernissage wel de bekroning. Maar de cursus heeft zijn nut al getoond, zonder tentoonstelling. De kunst heeft ons samengebracht. We zijn lotgenoten. Allemaal zitten we in hetzelfde straatje. Het doet deugd om samen te zijn. Het doet deugd om te genieten van het schilderen. Om nog eens van nul te beginnen en nieuwe schildertechnieken te leren."

Verhullen praat zoals hij schildert: accuraat, to the point. Een vast discours. Geen franjes: niet in zijn taal en niet op doek. Kanker gaf zijn leven een harde wending. Maar hij staat boven de ziekte. Joris verhullen is sterker en toont dat in zijn schilderijen. Een voortrekker. In het leven en in het atelier: "De kunst zat in elk van ons. Dat wisten we. Ze is er op een prachtige manier uitgekomen."

TVDK, het Tielts Vormings- en Documentatiecentrum tegen Kanker, organiseert de schilder- en tekencursussen. Tentoonstelling in de Openbare Bibliotheek in Tielt, van 16 juni tot 8 juli.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234