Dinsdag 11/05/2021

De Kreutzersonate (1891), Lev Tolstoj

Graaf Lev Tolstoj (1828-1910) had het luizenleven van een aristocratisch grootgrondbezitter moeten leiden, maar dat pakte anders uit. Rond de eeuwwisseling was hij een soort goeroe geworden. Mensen zoals Tsjechov en Gorki kwamen bij de wijze van Jasnaja Poljana (het familiedomein) op consult. De belangrijke krant Novoje Vremja schreef zelfs: "We hebben nu twee tsaren, Nikolaas II en Lev Tolstoj".

Tolstojs idealisme is de rode draad in zijn leven. Hij zet zich in voor de lijfeigenen en voor een betere pedagogie; de doodstraf en elke andere vorm van geweld schiet hij radicaal af. Na het lezen van de grote denkers en godsdienstige hervormers is hij rond 1875 klaar voor een eigen filosofie, het toen wereldberoemde tolstojisme, gebaseerd op het evangelie, meer bepaald op de Bergrede. Morele vervolmaking en een leven in harmonie met de natuur zijn de stelregels. Hij komt fanatieker dan ooit op tegen elke vorm van onrecht, wat hem in de praktijk lijnrecht tegenover ongeveer elke autoriteit plaatst, tegen staat, kerk, leger en justitie. Hij zweert alcohol en tabak af en wordt vegetariër. Hij bewerkt zijn velden zelf en gaat al weldoende rond. Hoewel hij aanvankelijk zo ver gaat zelfs de kunst af te vallen, verzoent hij zich in 1898 met Wat is kunst? uiteindelijk enigszins met zijn talent, maar dan wel ten dienste van het volk en de morele vooruitgang.

Waar Oorlog en Vrede en Anna Karenina nog voornamelijk epische romans zijn, is De Kreutzersonate welhaast een essay over de seksuele moraal van zijn tijd. In een heel naakte structuur vertelt een treinreiziger in monoloog aan de verteller waarom hij zijn vrouw heeft vermoord. Tolstoj, zelf schommelend tussen libido en ascese, geeft zich erg bloot in zijn werk, en vaak word je als lezer rechtstreeks tot stellingname aangezet. In 1910 zijn de spanningen in zijn huwelijk dermate geëscaleerd dat de compromisloze Lev zijn gezin ontvlucht om als boer te gaan leven. Hij sterft onderweg, in een treinstation.

Jan Bart De Winter

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234